Morgunblaðið - 04.07.1946, Page 9

Fimmtudagur 4. júlí 1946
MOHGUNBLAÐIÐ
§
RESKA ÞJÓÐIIM É STRÍÐI OG
,Hr. Valtýr Stefánsson ritstj.
Morgunnblaðsins hefir farið
þess á leit við undirritaðan,
að senda Morgunbl. greina-
korn um það helsta sem fyrir
augu og eyru hefir borið í
Bretlandi á undanförnum ár-
um, í stríði og friði. Eftir-
íarandi brjefkaflar eru til-
raun í þessa átt Lesendur eru
beðnir að afsaka hversu
sluttlega er stiklað á ýmsum
viðfangsefnum, sem efni eru
í stórt ritverk, ef tími og
tækifæri leyfðu.
K. S.
UNDANFARNAR vikur hafa
Kensingtongarðurinn og Hyde
Park í London morað í herbúð-
um og gaddavxrsgirðingum,
eins og óvinaárás væri í vænd-
um. Hermannatjöld og Nissens
kofar teygja sig alla leið niður
að Marble Arch, þar sem ræðu
mennirnir stíga í stólinn á kyrr
um sumarkvöldum og ljetta
áhugamálum af hjarta sínu,
ræða pólitík, trúmál, eða láta
sjer nægja að stjórna söng og
segja gamanyrði eins og Mono-
lulu prins. Venjulega eru þess-
ir garðar — lungu borgarinnar
•— athvarf þeirra öldnu og
L undúnabrjef frá Karli Strand, lækni:
Þetta er ytri hlið vorsins, sú
sem öllum er auðsæ. Hin hliðin
snýr inn og er huglægs eðlis.
Það er sú vaxandi sannfæring,
sem þjóðin sjálf hefir verið að
ávinna sjer síðastliðið ár, eðli-
leg meðvitund þess að styrjöld-
inni sje lokið og að uppfylling
þeirra krafa, sem hversdagsmað
urinn gerir til lífsins, hafi mjak
ast inn fyrir sjóndeildarhring-
inn.
Styrjaldarátakið.
Fyrir ári, þegar Þýskaland
fjell, dönsuðu Londonarbúar
og sungu undir beru lofti í tvo
sólarhringa samfleytt. Sex ára
fargi, sem legið hafði á gleði
hvers einstaklings var snögg-
lega' bylt. Jafnvel þeir. sem
harðast höfðu orðið fyrir barði
styrjaldarinnar, misst vini,
vandamenn eða eignir, drógu
andann ljettar í vissu þess að
fleiri hörmunga væri ekki að
vænta í bráð. En hátíðahöldin
tóku enda, gleðivíman dofnaði,
hversdaíJsverkin kröfðust at-
ungu, sem koma þangað til hygli á ný, takmarkanir stríðs-
þess að njóta sólarinnar og
hreina loftsins með dyn stór-
borgarinnar fyrir eyrum sem
fjarlægan fossnið. Nú minna
þeir á innrásarviðburðinn fyr-
ir sex árum síðan.
Marglitur söfnuður.
En í þetta sinn er ekki um
óvinaárás að ræða. Sprengju-
sendingarnar handan yfir sund
ið eru löngu hættar og upphafs-
menn þeirra hafa fengið önnur
viðfangsefni sjer til dægradval-
ar. Innrás hefir verið gerð, en
friðsöm og vinsamlegs eðlis. —
Þúsundir karla og kvenna víðs-
vegar að úr bresku samveldis-
löndunum og nýlendunum hafa
gist Hyde Park undanfarið í
tilefni af sigurhátíðinni 8. júní,
sem nýlega er lokið. Þeir, sem
dvalið hafa í London undan-
farin ár, hafa átt kost á að
kynnast fjölbreyttu safni af ó-
líkustu tegundum mannkyns-
ins, sjaldan hefir Söfnuðurinn
verið jafn marglitur og nú. —
Þeldökkir Fijibúar í laufaskorn
um pilsum og litríkum stökk-
um blanda geði við ljósa Norð-
ins, voru þær sömu og fyr, hús-
móðirin varð á ný að standa í
biðröð og glima við vandamál
fata- og matarseðla sem fyrr.
Loftárásirnar og' myrkvunin
voru horfnar, en að öðru leyti
var stríðið á heimavígstöðvun-
um hið sama. Jafnvel glímu-
skjálftinn og baráttuhitinn, er
gripið hafði alla þjóðina um
sex ára skeið, dofnaði, þar sem
óvinurinn sjálfur var úr leikn-
um, sem áþreifanleg orsök vand
ræðanna, en eftir var skilinn
vígvöllurinn- óhreðinn, vanda-
mál stríðsblóðtökunnar með
vandamál friðarins í ofanálag.
þm sex ára skeið strituðu
verksmiðjur stríðsframleiðsl-
unnar nótt og dag, hvíldarlaust,
dreifðar og faldar á ólíkustu
stöðum um allt Bretland. Fáir
úr hópi almennings áttu þess
kost að vita um þau gífurlegu
afköst hergagnaframleiðslunn-
ar, sem framkvæmd vocu viku
lega. Það, sem almenningur
vissi og reyndi æ áþreifanleg-
ar er á stríðið leið var að þær
tugþúsundir karla <ig kvenna,
sem áður höfðu íramleitt gögn
urlandabúa, sem minna hirða og gæði heimilanna, störfuðu
um töframátt litanna. Ind- nú nær eingöngu að hergagna-
verskir kvenfejóliðar í síðum framleiðslu. Ef vörutegund, sem
hjúpi kynnast stallsystrum sín- j eigi var talin brýn nauðsyn á,
um frá Kanada og Suður-Af- seldist upp, þá voru litlar líkur
ríku. Ahmed Gibba, korpóral til þess að hún sæist á mark-
frá Súdan, glæsilegur fulltrúi aðinum aftur. Skýringin var
hitabeltisins, skálmar nú í nýj- ætíð hin sama, umrædd verk-
um einkennisbúningi skornum-' smiðja hafði skift um hlutverk
í Regent Street. — Norðrið og og smíðaði nú flugvjelar, skrið-
aðgerð eftir sprengjuskemdir.
Fjöregg þjóðarinnar, kolanám-
urnar, vantaði fólk. Flestar
verksmiðjurnar þurftu að ryðja
út stríðsvjelunum og afla sjer
nýrra tækja til venjulegs iðn-
aðar. Gömlu vjelarnar vorú oft
eyðilagðar af sex ára bið eða
orðnar úreltar. Eftirspurn stáls,
vjela, vjelsmiða og verkamanna
óx hröðum fetum.
Afskráning og heimflutning-
ur hers, sem dreifður er r.m
allari heim, er mikið starf og
seinunnið. En brátt tóku fyrstu
herdeildirnar að koma heim, af
vopnast og dreifast um landið.
í afskráðum her er ætíð fjöldi
einstaklinga, sem hörmungar
og vonbrigði stríðsins hafa svift
rótfestu og sjálfstrausti. — En
þar er einnig að finna vilja-
sterka óbugaða menn, þjálfaða
í eldi hættunnar, sigurvegarana
með sigurvissu, sem ákveðnir
eru í því að njóta sigursins eft-
ir langþráða heimkomu. — Með
hverri nýrri herdeild, sem heim
kemur, rennur blóðið örara í
æðum þesarar gömlu þjóðar, er
oft hefir sýnt, en aldrei betur
en nú, að hún kann að hopa,
bíða færis, síga á og sigra á ný.
Enn vantar vjelar og vinnuafl
inga. Eldsvarnarliðið, sem marg
sinnis bjargaði London forðum,
dustaði rykið af brunaslöngun-
um sínum og bauðst il þess að
setja upp gosbrunna í St. James
Park. Flotastjórnin bauðst til
þess að senda nokkur herskip
upp Thames svo að þessi gamla
móða fengi á sig hátíðasvip. •—
Fyrr en varði hafði öil London
búist til fagnaðar. rík hverfi og
fátæk, East End og West End.
Áttundi júní „ann upp með
skini og skúrum á víxl. Þrátt
fyrir regnið streymdi miljónir
manna inn í London til þess að
horfa á skrúðgöngu herjanna
og endalausar raðir skríðandi
vígtækja af hverkyns gerð. •—
Þessar vjelar voru engin skraut
sýning, en þær voru varnar-
tæki fólksins, sem það hafði
smíðað eign höndum á örlaga-
stund. Með þeim höfðu feður
og bræður þes barist og sigr-
að. Nær hver maður var per-
sónulega tengdur eða skyldur
fána, hermanni, herdeild eða
vjel.
—o—
Það er auðvelt að gleðjast
með sigrandi þjóð. Erfiðara er
að tileinka sjer trú hennar á
um þvert og endilangt landið, j sigur þegar alt virðist í kalda
en fleiri og fleiri hjól snúast j koli. En hver sá, sem lifði og
með degi hverjum. Afköstin í hrærðst meðal bresku þjóðar-
er meðal iðandi þúsunda, sem
sungu og dönsuðu í hlýju rökkri
vornæturinnar. Snögglega mint
ist jeg smáatburðar, sem gerð-
sem ágæt varu til skrautlýs-, jst á þessum sama stað fyrir
kolanámunum mjakast hægt en
þau mjakast upp. Matarskamt-
urinn er enn takmarkaður •—
sveltandi þjóðum Evrópu •— en
til þes sað hægt sje að hjálpa
heilsufars þjóðarinnar er strang
lega gætt. Búshluir sjást nú í
innar á döprustu stundum ó-
sigranna, gat ekk hliðrað sjer
hjá því, að íhuga og undrast
þá óbifanlegu trú, sem hver
einstaklingur hafði á endanleg-
um sigri. Ósigur var óhugsan-
legur möguleiki.
búðargluggunum á ný. Jafnvel | Að kveldi þess 8 júní s.l., var
afgreiðslumenn verslananna ' jeg staddur á Hyde Park Corn-
gefa sjer tíma til að spauga við
gömlu viðskiftavinina, sem stað
ið hafa í bifröðum dag eftir dag
öll stríðsárin og oft farið tóm-
hentir heim. Friðurinn sprettur
hægt upp'úr rústum striðsins.
suðrið hittast og kynnast.
Vorið er komið ...
Vorið er komið — í tvennum
skilningi. — Náttúran hefir
skrýðst júníklæðum, trje og
runnar springa út og vatnalilj-
dreka eða sprengjur. Að því
svari gefnu kvartaði enginn.
Viðreisnin.
Eftir siguraaginn 1945 hljóðn
Sigurhátíðin.
Þegar fyrst var rætt um há-
tíðahöld á ársafmæli friðarins
komu annmarkar og úrtölur
skjótt í ljós. Hví skyldi þjóð,
sem vantaði hús, mat, föt og
vjelar, kasta fje og vinnu í há-
tíðahöld? Hvaða ástæða var til
þess, að fagna, þar sem þreng-
ingar ófriðarins knúðu enn á
hvers manns dyr? Var ekki nær
að reisa hús og kaupa vjelar?
Ráðherrar settust á rökstóla
og ógu og mældu andmæli og
meðmæli. Brátt Ijet almenning-
ur til sin heyra. Einhvér skrif-
aði stutt brjef til The Times um
málið, annar prjedikaði um það
í Hyde Park, sá þrðji ympraði
á því í rabbi um daginn og
veginn í útvárpinu. Að öllu
athuguou, þá var ástæða til
þess að gleðjast. Kringumstæð-
nokkrum árum.
Það var á gamlárskvöld 1941.
Jeg var staddur : Hyde Park
Coi'ner. Það var að rökkva,
engin götuljós, dimmur skýja-
bakki grúfði yfir London og
logndrífa fjell hægt til jarðar.
Jeg tók eftir hóp verka-
manna með logsuðutæk, sem
var að vinna rjett hjá. Þeir
voru að brjóta niður háu stál-
girðinguna kringum garðinn. •—•
Hún átti að fara í málmsteyp-
una og breytast i byssur, skrið-
dreka og skip. Um þetta levti
var stálskortur í landinu, þýsku
kafbátarnir söktu miskunar-
laust hverju herflutningaskip-
inu eftir öðru á Atlantshafinu
og stríðshorfurnar voru daprar
í meira lagi.
Hver stálstöngin eftir áðra
fjell fyrir hvítri tungu logsu.ðu
tækisins. Loks var ekkert eftir
nema stórt tígulegt hlið með
fagurlega útflúruðum stálgrind
um. Þá tíndu verkamennirnir
saman áhöld sín og bjuggust
til brottferðar.
Jeg sneri mjer að einum
þeirra, hæruskotnum Cockney,
bognum í baki og spurði í ein-
feldni hjarta míns: „Til hvers
er að skilja eftir þetta hlið fyrst
girðingin er komin í deigluna?“
Hann leit á mig dálítið
eins- og Lundúnabúum er títt,
ef hann þarf að skýra augljós-
an hlut fyrir útlendingi og
svaraði hægt og alvarlega:
„Við þurfum hliðið fyrir
skrúðgönguna á sigurdaginn,
drengur minn“. Svo axlaði
hann verkfærið sitt og hvarf út
í logndrifuna.
Samkomiilag um Irieste
og ítölsku nýlendurnar
Paris í gærkvöldi.
Einkaskeyti til Mbl. frá Reuter.
Á FUNDI utanríkisráðherranna í dag mun hafa orðið sam-
komulag um þau tvö atriði, ‘sem valdið hafa hvað mestum
erfiðleikum á fundum þeirra að undanförnu. Samkvæmt hálf-
opinberum heimildum er sagt að þeir hafi samþykt tillögu
Bandaríkjanna um alþjóðlega stjórn fyrir Trieste og umhverfi
hennar, auk þess sem þeir hafi komið sjer saman um fram-
tíðarskipun ítölsku nýlendnanna. Hver afdrif nýlendnanna
verða,hefir þó enn ekki verið látið uppi opinberlega.
Ósamkomulag um
friðarráðstefnuna.
Frjettamenn, sem tal höfðu
af fulltrúum utanríkisráðherr-
anna eftir fundinn í dag, skýra
svo frá, að Molotov, utanríkis-
ráðherra Rússa, hafi verið ófá-
anlegur til að samþykkja end-
anlega ákvörðun um það hve-
uðu flestar hergagnaverksmiðj- urnar heima fyrir voru náttúr- nær halda skyldr hina væntan-
ur breiða úr sjer á Serpentine höfou bú og börn, til þess að
— gerfitjörn Karólínu drottn- vinna að ffamleiðslunni, hurfu
ingar. Aldraðir uppgjafaher- aftur til heimila sinna. Yngri
menn úr fyrra stríðinu róla kynslóðin þvrptist inn í skóla
kringum herbúðirnar og yngsta og aðrar mentastofnanir. Fjöldi
kynslóðin siglir flöta sínum á j aldraðs fólks, sem hafði einsett
tjörninni, áhyggjuláus. Hjer er sjer að þrauka stríðið út í starfi
friður á ný, engar fallandi jsínu, fjekk nú þi’áða hvíld. •—
sprengjur, engar hvæsandi loft Skortur á vinnuafli óx. Fimta
urnar. Konur, sem yfirgefið lega erfiðar, en það sem mestu
skifti hafði unnist. Enn _gat Bret
inn skrifað í The Times, þegar
honum sýndist, enn gat hann
sagt skoðun sína hreinskilnings !
varnarbyssur.
Ihvert hús í London beið eftir
legu friðai’ráðstefnu, fýr en
„fjórveldin hefðu komið sjer
saman um stríðsskaðabóta-
greiðslu ítala“. Þó mun ekki
vonlaust, að samkomulag náist
Ráðherrarnir koma aftur sam
an á morgun.
Mihailovitch hersliöfðingi í
fangelsinu. •— Júgóslavneska
stjórnin hefir ókært hann fyr-
ir samvinnu við Þjóðverja.
óvirk
lega í Hyde Park ög í útvarp-Ibráðlega um sameiginlega frið-
inu. Hátíðahöldin urðu tákn arráðstefnu bandamanna, en
þessa alls.
Fleiri bættust í hópinn og
búðu hjálp sína. Loftherinn átti
gnægð af gömlum flugblysum,
Byrnes, utanríkisráðherra
Bandaríkjanna, mun vilja að
friðarráðstefnan hefjist ekki síð
ar en 25. júlí.
SAMKVÆMT skýrslu, sem
Skipaútgerð ríkisins hefur
nýlega borist frá Skarp-
hjeðni Gíslasyni í Horna-
firði, hefur hann dagana 19.
—20. júni s.l. gert óvirkt eitt
takkadufl og sprengt annað í
loft upp á Viðborðsfjöru vest
an Hornafjarðar.