Morgunblaðið - 18.09.1947, Blaðsíða 9

Morgunblaðið - 18.09.1947, Blaðsíða 9
Fimmtudagur 18. sept. 1947 MORGVNBLÁÐIÐ THOR JENSEN NNINGARORÐ THOR JENSEN andaðist að heimili sínu, Lágafelli í Mos- fellssveit, þann 12. september. Hann hafði legið þúngt hald- inn í 8 daga, fjekk heilablóð- fall að morgni þess 4 sama mánaðar. Komst hann naumast til fullrar meðvitunar eftir það. En meðan hann mátti mæla, vildi hann rísa úr rekkju, og helst safna vinum og vanda- mönnum til fagnaðar, áður en hann skildi við jarðlífið, sáttur við allt og alla. Þannig endaði líf þessa 83 ára atorkumanns. Æfisaga Thor Jensens er al- þjóð í aðalatriðum kunn. — Hann var fæddur á Friðriks- bergi við Kaupmannahöfn 3. desember 1863. Faðir hans missti eigur sínar í styrjöld- inni, sem Danir áttu við Þjóð- verja, þegar Thor var á fyrsta ári. Hingað til landsins kom hann nýfermdur ísavorið 1878, til þess að gerast búðarsveinn við Brydesverslun á Borðeyri. Fjevana einstæðingur var hann og varð að vinna kauplaust í 5 ár að öðru leyti en því, að hann f jekk fæði og húsnæði við versl- unina. Menn hafa líka heyrt frá því sagt, hvernig hann af eigin rammleik kom ungur und ir sig fótum efnalega og hvern- ig hann heillaðist af landinu og þjóðinni. Hvernig íslendinga- sögurnar opnuðu honum nýja heima og leiddu hann til auk- ins skilnings á þjóð nútímans. Eldri kynslóðinni í Borgar- firði er einnig í minni verslun- arstjóraár hans í Borgarnesi. þegar hann reisti þar bú 1886 með hinni ungu konu sinni, Þorbjörgu Kristjánsdóttur frá Hraunhöfn. Gamlir Borgfirð- ingar minnast hins fjörmikla, hagsýna, duglega útlendings, er ávann sjer vináttu og hylli hjer aðsbúa, varð hjálparhella þeirra, sem áttu erfiðast upp- dráttar, en ráðhollur leiðbein- andi fyrir þá, sem voru bjarg- álna. Þá er og oft í frásögur fært, hvernig hann sjálfur lærði af búhöldum hjeraðsins að koma upp stórbúum, fleirum en einu á skömmum tíma. Meðan Thor Jensen var versl unarstjóri í Borgarnesi á árun- vm 1886—1894, var hann ekki nema að hálfu leyti sjálfs sín ráðandi, þvi verslunareigandinn var norskur stórkaupmaður. — Þess vegna tók Thor Jensen sig upp þaðan, árið 1894, enda þótt hann hefði á þeim 8 árum, er hann var í Nesinu, bundið tryggði bæði við staðinn, hjer- aðið og íbúa þess. Þá hefst sá þáttur í lífi hans, sem að ýmsu leyti var lærdóms- ríkastur. Hann stofnar sjálf- stæða verslun á Akranesi. Þar bjóst hann við að geta notið krafta sinna, þekkingar og hæfileika, sjer og sínum til fulls. Sagan af verslunarárum hans þar er saga um það, hvern ig hlýtur að fara fyrir stórhuga mönnum, sem lifa með fullkom léga efnalega ósjálfstæðri þjóð, er hvorki hefur rekstursfje, síma nje samgöngutæki í sínum eigin höndum. Á þeim árum, sem Thor Jen- sen var búsettur á Akranesi, kvaðst hann hafa haft mest starfsþrek og lífskjör, enda var hann þá á Ijettasta skeiði. En þó hann ynni nótt með' degi, og gæfi sjer aldrei hvíld, þó hann teygði út verslunarsvæði sitt, allt frá Kollafirði og vestur á Snæfjallaströnd, þá kom allt fyrir ekki. Allar aðstæður til verslunar- og atvinnureksturs í landinu voru þá þannig, að er- lendir menn, sem ráku hjer við- skipti, gátu áhættulítið tryggt sjer gróðann af striti þeirra, er hjer unnu. Það fór því svo fyrir þessum framgjarna athafnamanni, að þó hann kæmi til Akraness vel efnum búinn af afrakstri hinna borgíirsku búa sinna, fór hann þaðan slyppur haustið 1899, var atvinnu- og eignalaus mað- ur á síðasta ári 19. aldarinnar. Þá hvarflaði það að honum að hverfa af landi burtu, til að leita sjer fjár og frama vestan hafs. Það var í þriðja sinn, sem honum datt slík ráðabreytni í hug. En þá, sem áður, var hann orðinn svo tengdur órof.ibönd- um við ísland, að ekkert gat orðið úr brotthvarfi hjeðan. • Á fyrsta ári 20. aldarinnar sest hann að hjer í Reykja\ík með fjölskyldu sína. — Hann stoínar nú verslunina Godt- haab í biskupshúsinu gamla, þar sem nú er Reykjavíkur npótek. Reykvíkingar, sem voru komnir tii vits og ára á fyrstu dögum aldarinnar, muna Godt- haabsverslun. Hún rann upp eins og fífill í tjni í miðri Reykjavík. Með henni harðnaði samkeppnin um verðlag og vörugæði hjer í bænum, til hags bóta fyrir bæjarbúa í heild sinni. Nú gerðist starfssvið Thor Jensens umsvifameira en áður. Með hinni almennu verslun sinni rekur hann byggingaversl un í stórum stíl eftir þeirra tíma mælikvarða og nær við- íkiptum við menn víðsvegar um land. Hann tekur þátt í skútu- útgerðinni, sem þá var að vísu atvinnuvegur, kominn á fall- andi fót, enda voru tækin af- lógaskip, sem aðrir höfðu dæmt chæf. Frábær vöruþekking hans, kunnleiki á þörfum, ósk- um og kröfum almennings í landinu, gerir honum auðveld- ara en öðrum að reka hjer versl un, þegar hann þarf helst, sak- ir skorts á rekstrarfje, að velta nverri krónu oft á ári. Á þessum árum gerðist sá mikli atburður í lífi hans, að sjö skipstjórar, meðal hinna dugmestu í þilskipaflotanum, stofnuðu með honum tii inn- lendrar togaraútgerðar. Er það gert með þeim hætti, að Thor Jensen fær byggðan einn hinn vandaðasta togara, sen þá hafði verið gerður í Bretlandi, en sjálfur varð hann í hjaverk- um sínum að afla sjer svo mik- illar þekkingar á skipabygg- ingum, að hann gæti samið smíðalýsinguna sjálfur. Hjer er hafin innlend stórút- gerð, upphaf mikilla framfara. En til þess að fyrirtæki -þetta gæíi komist á laggirnar, varð Thor Jenien að gerast svo skuldskeyttur við erlenda við- skiptamenn sír.a, að þeir gátu þröngvað honum í íjelagsskap, fordæmum sínum, fyrirhyggju og bjartsýni, átti sinn mikla þátt í því, að auka trú bjóðar- innar á lífsmöguleika hennar. Harm efldi samtíð sína til þessa stórhugar, sem honum sjálfum var í blóð borinn. • Eftir er sá þáttur, sem skipta kann mestu máli: Hvernig var maðurinn, er bjó yfir svo ó- venjulegum hæfileikum til íramkvæmda, og hvernig var það hjarta, sem bak við athafn ir hans sló? Hver voru rök til þess, að hann, sem „í bernsku berfætt- ur gekk, fata- og fjevana, úr föðurgarði", gat hjer á íslandi Jjðrum möniium fremur, breytt Ifátækt í fjáreign, melum og Jnýrum í írjóvga jörð, og gert Ijull hafsins sjer og öðrum að jhandbærum lífeyri? Jeg hefi á undanförnum ár- um átt því láni að fagna, að fá tækifæri til, að kynnast Thor Jensen nánar en nokkrum öðr- |um manni. Eftir því sem sú við- kynning varð fyllri, eftir bví j»f jekk jeg meiri og meiri mætur f,á manninum, og því, sem hann í-vann THOR JENSEN er gerður var til þess að treysta viðskiptaböndin milli Dan- rnerkur og íslands. • Frá öndverðu hafði Thor Jen sen verið því fráhverfur að ein- rkorða viðskipti þjóðarinnar við Dani. Hin landsíöðurlega um- hyggja danskra seistöðakaup- manna var ekki að hans skapi, enda naumast til hennar stofn- að í gróðaskyni fyrir íslend- inga. Enn hafði stórhugur Thor Jensens til átaka fyrir íslenskt atvinnulíf orðið helst til mikill, samanborið við fáanlegt ,inn- Jent rekstrarfje. Þess vegna gerðist hann nauðugur þátttak- andi í hinu svonefnda „Milljéna fjelagi". Eftir sex ára vonlausan barn ing yfirgaf Thor Jensen fje'ag þetta. — Hafði hann þá fyrir nokkru siofnað útgerðarijelagið , Kveldúlf", sem nú varð óska- barn hans. Þar fjekk hann fyrst það vængjatak í atvinnumálum þjóðarinnar. sem var nokkurn veginn við hans hæfi, þó aldrei yrði sú starfsemi nema lítil í samanburði við þær fyrirætl- anir og vonir, sem hann bar í brjósti. Á næstu árurn vann hann ó- sleitilega að vexti og viðgangi „Kveldúlfs", bygði Kveld lís- höfða við Ckúlagötu, jók skipa- stólinn, setti upp síldarstöðv- ar á Sigiuíiroi og Hjalteyri og víkkaði vioskipasambönd sln í verslun meo íslenskar afurCir. SamhliGa bessu gaf hann sig meira að opinberum málum en hann hafCi þá gert urn hríð. — Var hann meðal fremstu for- göngumanna að stoínun Eim- skipafjelags íslandís, gekkst fyr ir stofnun Fjelags íslenskra botnvörpuskipaeigenda, var um vík o. fl. En aldrei eftir að hann kom hingað til Reykjavíkur, var hann svo önnum kafinn, að hann gæfi sjer ekki tíma til, að fást við þau störf, sem voru bonum kærust, þegar tækifæri bauðst: að breyta melum og mýrum í gróin tún. Árið 1918 þegar settar voru af styrjaldarnauðsyn allsherjar hömlur á útflutning lands- manna, fjekk ríkisstjórnin Thor Jensen til þess að taka að sjer forustu þeirra mála og gerast íormaður útflutningsnefndar. Þá sleppti hann hendi af . Kveld •'ilfi". Stjórnaði hann úlflutn- ingi landsmanna að miklu leyti næstu árin með atorku og sam- viskusemi, sem honum var lag- ið. Er útílutningsneíndin var Icgð niður, árið 1921, leit Thor Jensen svo á, að synir hans væru einíærir um að stjórna h'lutaíjelaginu Kveldúlfur. Svip aðist hann þá um eftir nýjum verkeínum til að una við það sem eftir væri æfinnar. — Þau blöstu við í hinu lítt ræktaða landi. Nær sextugsaldri hófst hann handa um búskap á litlu koti. Fám árum .víðar var hann orð- inn stærstur bóndi og mestur jarðræktarmaður íslands, fyrr og síðar. Varð sá þáttur í æfi- starfi hans einn hinn fegursti, þó að lyktum skugga bæri á, er hann fjekk ekki að fullgjöra bú sín, og koma þeim að öllu leyti í hið mesta fyrirmyndar- og nýtískusnið. Hjer hafa verið rifjuð upp nokkur aðaJatriði úr æfisögu Thor Jensen: Ilvernig hann varð fremstur í störfum, á sviði hins íslenska atvinnu- o,<? við- um dagana. Jeg lærði ^rneðal annars, hvernig mikill ihæfileikamaður getur orðið f gæfusmiður sinn og annarra í ilífinu, og hvernig saga drengs- ' ins, sem hingað kom um ferm- ingaraldur, öllum og öllu ó- kunnugur, varð einkennilega táknræn fyrir þróun íslenskra atvinnuvega þau 70 ár, sem við burðaríkust hafa verið í at- vinnusögu þjóðarinnar. Mörgum hættir nú við að gleyma, hvernig umhorfs var fyrir honum og íslenskri þjóð, er hann korn hingað til lands, og líta til hins fjársterka manns, eins og honum hafi í upphafi einhver efnaleg for- rjettindi verið veitt. En þetta stafar af því, að Thor Jensen var í lifand? lífi sjálfur orðinn þáttur í sögu þjóðarinnar. Það er ekki fyrr en menn taka að athuga viðburðaröðina í lífi hans, i>5 í ljós kemur, -hve margir af landsins sonum hafa á öllum tímam haft meira efna- legt veganesti en hann. Lífs- hamingjan, sem honum auðnað ist að skapa sjer og öðrum, var frá honum sjálfum, byggð á hans eigin hæfileikum, skyldu- rækni, þrautseigju og áhuga. Þess vegna verður lífssaga hans líka lærdóinsrík fyrir marga framgjarna, áhugasama ungl- inga á íslandi alla þá stund, sem frjálst framtak fær hjer að njóta sín, til biessunar fyrir land og lýð. Eitt var það í fari hans, er kom öllum ókunnugum á óvart, en varð eðhlegt og sjálfsagt þeim, sem þekktu hann. Honum gat aldrei þótt vænt um fjár- muni. Peningar voru í hans augum fyrst og fremst aflvaki til framkvæmda, en peninga- eign út af fyrir sig var honum aldrei takmark eða keppikefli. Undirbúmngur, stofnun og rekstur fyrirtækja, hvort held- ur var í stórum stíl eða smá- um, var fyrir honum leikþraut, sem stælti vilja hans, til áð leysa allt, sem best af hendi, eh tíma í bæjarstjórn hjer í Reykja skiptalífs. Hvernig hcnn með Framh. á bls. 11.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.