Morgunblaðið - 15.07.1949, Blaðsíða 9

Morgunblaðið - 15.07.1949, Blaðsíða 9
Föstudagur 15- júlí 1949. *fORQVNBLAÐiB 14. JtJLÍ OG EVRÖPl Eftir ALBERT MOUSSET. NÚ þegar þjóðir Vestur-Evrópu eru að tengjast þeim böndum samábyrgðar, sem með tíman- um kunna að leiða til megin- landsbandalags, þá er tímabært að minnast þess, að í frönsku stjórnarbyltingunni fjekk sú hugmynd fyrst á sig ákveðið form — hugmynd, sem við sjá- um vafalaust verða að veru- leika. „Land frelsisins". Taka Bastille-kastalans örv- aði menn um gervallt Frakk- land til að bindast samtökum, þar sem takmarkið var að afmá „hreppapólitíkina" á sviði stjórnmála, fjármála og löggjaf ar, en hún olli misræmi og örð- ugleikum milli hínna ýmsu hjer aða. Þessi sambandsstefna bar raunar með sjer lífsmark ein- ingarinnar eða eins og Breton- sambandið orðaðí það: ,.Framar -er hvorki um Bretona nje Ange vina að ræða aðeins Frakka". í Strasburg var myndað sam- band með nokkrum hjeruðum, og sóru fulltrúar hjeraðanna trúnaðareiða ,,fyrir augliti drott ins allsherjar". Drógu þeir þrí- litan fána að hún á Kehl-brúnni og bar hann þessa frægu áletrun „Hjer byrjar land frelsisins". Töku Bastille-kastala var ár- ið 1790 minnst með frábærum hátíðahöldum á Marsvellinum. Þrjú hundruð presta skraut- klæddra stóðu þar víð altarið. Æiiskup söng hátíðarmessu fyrir konunginum, hiífSinni, fulltrú- um hjeraðasambandanna og 400 þús. áheyrendum öðrum. Guðrcundsson skrifar usn Eining — friður. En byltingarmennirnir* feildu sig ekki við, að bæta Frakkland einvörðungu stjórnmála- og þjóðfjelagslega. Boðunaráhug- inn, sem frönsku hugsjónamönn unum fylgdi krafðist frekari aðgerða. Um hátíðina eða að kvöldi hins 13. júli 1790, barst eftir- farandi frá Lyon til þjóðþings- ins: „Ásamt með heimspekinni er frelsinu kleift að breyta yf- irbragði Evrópu". Höfundar stjórnarskrárinnar dreymdi um að leysa heiminn úr viðjum. Með útbreiðslu byltingarhug- myndarinnar töldu þeir sigur- vonir sínar aukast. Þeír skoðuðu sig vera boðbera allsherjar frelsunar, og fyrsta skrefið var að koma á almennrí löggjöf Evrópu. Þessi hugmynd var svo kunn ekki einungis með hinum bestu mönnum, heldur og með allri alþýðu, að bændur afskekktrar sveitar báru fram svolátandi ósk: „Það er von okkar. að írjó- mögnuð lögmál byltingarinnar nái um víða veröld til að skapa þann allsherjar frið, sem einn getur breytt heiminum í ein- ingarríki". íbúar Dieppe báru fram þá kröfu, að Amerika, England og Frakkland gerðu með sjer bandalag: „Við skulum auka samskipti okkar. Hermenn Eng- lands, Frakklands og Ameríku skulu fylkja liði undir sameig sem sjeu þess verðir að veita málstað okkar brautargengi". í Nantes var þess farið á leit, að sendinefnd færi til enska þingsins. Vakti menn til umhugsunar. Fótatak þessarar bræðralags- stefnu bergmálaði um löndin. I Pjetursborg vakti fregnin um fall Bastille-kastala ólgu á göt- unum: „Franskt, rússneskt, danskt, þýskt, enskt og hol- lenskt fólk samgladdist og fjellst í faðma cins og af því hefði hrotið hlekkir, sem því var ofviða að bera" í Englandi boðar efnafræðingurinn Priest- ley komu þess dags „þegar þjóð irnar rísa ekki framar önd- verðar hver gegn annarri og styrjaldir verða úr sögunni". í Þýskalandi mátti heyra gáfu- fólkið tala um sigur frelsisins. Þjóðabandalag. I flaumi manngæskuhugmynd anna ber mest á hugsjóninni um alþjóðlega friðarstofnun. Árið 1790 bar greifinn af Qermont- Tonnerre fram tillögu um „Þjóðabandalag". Heimspeking urinn og lærdómsmaðurinn Volney mælti og með „þessu mikla bandalagi þar, sem þjóð- irnar njóta jafnrjettis". Þessi ágæta tillaga náði ekki fram að ganga. Byltingin sjálf fór forgörðum í styrjöldum, þar sem vörn landsins virtist s'kipta meira máli en mannúðarhug- sjónir. Þegar við nú enn einu sinni höldum hátíðlegan þann dag, er Bastille-kastali fjell, þá verður okkur að minnast þess, að þess- ir menn höfðu 1789 og 1790 skapað og barist fyrir þeim stefnum, sem setja mark sitt á stefnuskrá S. Þ. og sem er hug- mynd að þeirri hreyfingu þar, sem eining Evrópu er aðeins fyrsta skxefið. Frá grískum uppreisnarmönnum BELGFAD. 9. júlí — Skýrt var frá því í útvarpi grískra upp- reisnarmanna í kvöld, að her- sveitir þeirra hefðu gert a. m. k. 27 áhlaup í hjeraðinu Krimak- ?alan undanfarna daga. I frjettinni var gefið í skyn, að stjórnarherinn hefði verið hrakinn til baka á allri víglín- unní, og hefði hann hrökklast yfir ána Parandapóros. ,,Á heímsenda köldum". Eftir Evelyn Stefánsson. Prentsmiðjan Oddi h.f. „Á heimsenda köldum vor ey gnæfir ein", orkti Steingrímur Thorsteinsson. En við Islending ar erum nú ekki alveg einir á norðurhiaranum. Að Norður- skautshafinu liggja mikil lönd og byggja þau ýmsar þjóðir. Um bær og lönd þeirra fiallar þessi <=kemmtilee'a bók. — Hún heitir á frummálinu „Within the circle" og er þýdd af Jóni Ey- þórssyni. Hann er nákvæmur og góður þýðandi og hefur leyst verkið prýðis vel af hend;. Bókin kemur víða við, eins og sjá má af fyrirsögnum hinna einstöku kafla: — „I norður- vegi", „Komir þú á Grænlands- erund", ..Diskey", „Grímsey", „I Lapplandi", „Kiruna og Gallivara", , Nyrstu byggðir Rússlands". „Nú víkur sögunni til Alaska", ,.Á Vonarhöfða", „Aklavík", — og svo frv. — Frásögnin er lifandi og skemmti leg og prvdd ágætum ljósmynd- um af fólki og landslagi í þess- um norðlægu löndum. Auðvitað er laust tekið á mörgu og ljett yfir farið; þetta er ekkert vís- indarit. En lesandinn fær yfir- lit yfir lífsskilyrði og kjör fólks- ins í stórum dráttum og kynn- ist nokkuð náttúru norðursins. Gaman hefði verið að fá fyllri lýsingu á ýmsu, svo sem Flóru bessara landa, en skiljanlega hefur ekki verið hægt að gera öllu þessu mikla efni full skil, rúmsins vegna. Hæpin þykir mjer sú fullyrð- ing frúarinnar að frumbyggjar ^meríku hafi komið frá Asíu, vfir sundið, til Alaska — og að Indíánar og Eskimóar sjeu af -ömu ætt. En ýmsir merkir menn hafa hallast að þeirri -koðun, þótt ekki sie eining um hana meðal vísindamanna. Þarna e» ágæt frásögn af forn leifafundinum á Point Hope, — 'nefði þó mátt vera ýtarlegri. Teg hygg að flestum lesendum bessarar bókar verði hið sama og mjer: að óska þess. að hún befðj verið mörgum sinnum lengri. Nokkrar ljósmyndir eru í' bókinni, af Laufeyju Valdimars dóttur á ýmsum aldri. — Teikn- ingar Nínu Tryggvadóttur eru sumar mjög fallegar og allar eiga þær vel við textann. Bók- in er laglega útgefin og h.:ntug til gjafa. „Látra-Björg". Eftir Helga Jónsson. Helgafell. ÞETTA kver er skemmtilegt af- lestrar og nokkuð fróðlegt. í því er allmikill samtýningur af vísum Látra-Bjargar og Einars föður hennar, með tildrögum og skýringum. Má vel bjarga þessu frá gleymsku, þvi það veitir dá_ litla menningarsðgulega fræðslu og varpar l.iósglætu á einkenni- legt sálarlíf merkilegrar kvenn persónu. Þeir sem unna þjóðleg- um fróðleik, munu kunna að meta kverið, þótt það sje ef til vill ekki mikils háttar. „Mannraunir". Eftir Piet Bakker. Vilhjálmur S. Vilhjálmsson þýddi. Helgafell. BÓKIN um Frans rottu hefur vakið geysimikla athygli víða um heim, — einnig á íslandi. Helgafell hefur áður gefið út tvö bindi af henni; nú kemur þriðja bindið og nefnist ,Mann- raunir". Lýkur þar sögunni um Frans rottu. Um söguna í fyrsta bindi er það að segja, að í sinni röð er hún einstök. Lýsingarnar á börnunum í bekk Bruis kenn- ara eru dásamlega lifandi og ekta; einkum eru persónurnar Frans og Betje meistaralega gerðar. Lesandinn gleymir þeim aldrei. Fyrsta bindið, ætti að vera skyldunámsgrein á hverj- um kennaraskóla — og allstaðar þar sem sálfræði er kend. Lest- ur þess er á við margar burrar Þýðing Vilhjálms S. Vil- hjálmssonar er með ágætum, lifandi mál og litbrigðaríkt. Tvö vandræðaskáld: Elías Mar og Hannes Sigfússon. „MAN jeg þig löngum", eftir Elias Mar fjekk, þegar við út- komu, það orð á sig, að hím væri alveg óvenjulega slæm bók. Menn áttu ekki orð yfir það, hvað hún væri afleit otf voru öldungis hissa á því atf slíkt skyldi vera gefið út. •— Aí einhverjum ástæðum kom bók- in ekki í mínar hendur fyrri en löngu nokkuð eftir að hún kom út. Jeg var orðinn mjög forvit- inn að lesa hana, — lökustw skáldsögu, sem út háfði vérfð gefin á ísaláði um langt skeið, ef trúa mátti almannarómi. Minna má nú gagn gera og jeg bjóst við öllu illu. — Eh þegar til kom var saga Elíasar e'kki verri en margt annað, sem út hefur komið á síðari árum. Hún, byrjar nokkuð vel; lýsing aðal- persónunnar er sumstaðar ágæt, aldrei ótrúleg, en á til frum- leika. Umhverfislýsingarnar margar hverjar eru bráðlifandi; nokkrar aukapersónur skýrt og vel mótaðar. Og „tónninn" í sö^ unni er skáldsins eigin eign, blærinn sem um hana leikur ekki óviðkunnanlegur, þótt nei- kvæður sje, og snauður að lífs- magni. Hjer er lýst sára-fátækri sál, sem ráfar í grámollu síns eigin auðnuleysis, — og lýsing- in er gerð af talsverðum alvöru- þunga, skáldinu er þó nokkiíð niðri fyrir. En — auðnuleysi að- alpersónunnar virðist hafa ork- að á höfundinn: Sagan er illa unnin, málið þvöglulegt og stíll- inn grautarkendur, lopinn víða of langt teygður. — Þrátt fyrir galla sína, sem allir eru tals- vert algengir hjá ungum höf- Soyjabaunir til Bretfands LONDON — 11. júlí: — Það var tilkyrmt í dag, aíS fyrsti skipsfarmurinn af soyabaunum til manneldis kæmi til Bret- lands frá Austur Afríku síðari hlusta þessa mánaðar. Breska stjómin hefur haft á prjónún- um mikla nýrækt í AfVíku og er þetta fyrsti árangurinu af því Straohey matvælaráðherra Breta var nýlega á ferð : Aust- ur Afriku og komst hann að raun um, að vippskeran var ekki kennslubækur, þótt lærðar sjeu utanað. iundum, er bókin athyglisverð, Annað bindið var að vísu gott | fyrir ýmsra hluta sakir. Þó verð en stóð þó að baki því fyrsta. ur Elías nú að fara að taka fast- í þriðja bindinu kynnist les- ' ar á og gerast strangari við sjálf andinn Frans sem fulltiða an sig. Hann getur nefnilega manni. — Heimsstyrjöldin er orðið skáld. En það kostar klof hafin og Bruis kennari lendir í að riða röftum. sömu herdeild og Frans. I „Dymbilvaka", eftir Hannes Þvi er ekki að leyna. að enda . Sigfússon, hefði getað orðið þótt „Mannraunir" sjeu góð bók talsvert betri bók, ef höfundur- þá er hún einhvernvegin slitin inn væri kröfuharðari við sjálf- úr sambandi við fyrri bindin og ' an sig. í staðinn fyrir átök, fer nærri eins miil og áa-tlanir inlegum gunnfána, hennenn, 'höfðu verið gerðar um. ..Úr blöðum Lf.iifeyjar Valdimarsdóttur". Ó\öf Nordal bjó til prentunar. Menningar- og minning- arsjóður kvenna. Teikn- ingar eftir Nínu Tryggva dórtur. Irotta. Mannlýsingin er of grunn BÓKþessiér látlausog viðkunn °g einföld. þennan mann hefur anleg og var vel til fundið að,skáldið ekki Þekkt til hiýtar gefa hana út. Formáh frú Nor- ' °g lesandinn hrífst ekki af hon- dal er ágætlega saminn, en í um- Hann er orðinn of full- honumerskýrt frá æfi og störf- jkominn; línan frá hinni gení- um Laufeyjar Valdimarsdóttur. l.ölu lýsingu á drengnum er brot- Þá eru nokkur ljóðmæli, þar á in og menguð. meðal kvæðið: Reynirinn, sem I En frásögnin af orustunni er er fallegt og sjerkennilegt, ' aftur á móti svo góð, að jeg hverju góðskáldi sæmandi. Því ^minnist ekki að hafa lesið aðra j skáldgáfu og hugarflug. Tileink næst eru „Greínar um ýmis lesandinn á skrambi bágt með hann á hundavaði yfir erfiðleik að trúa því að þetta sje sami ana. En bull og kjaftæði verður Frans og þau fjalla um, Frans ekki að list, þótt það sje sett fram í súrrealistísku formi Þetta er fyrsta bók Hannesar. Áður hafa sjest eftir hann smá- sögur, frumlegar og eftirtektar,- verðar. Hann er gáfað skáldefni og getur án efa, gert eitthvað betra en þessa súrrealistisku leirsúpu. Og ekki skal því neit- að, að „Dymbilvaka" ber dá- .lítinn vott um sjerkennilega efni" og eru ferðaminningarn- ar þar bestar. Þrjár þýddar sög- betri. Þar er skáldið í essinu sínu og þar kannast maður aft- ur við snillinginn úr fyrsta ur eru i bókinni; auk þessa bindi. — Öll er bókin spenn- nokkrar greinar um fjelagsmál i andi og góð vinnubrögð á öllu, og ein grein á dönsku, um ís- — nema aðalpersónunni, sjálf- land. "ÍTSII um Frans. unin er góður, gamaldags skáld skapur: „Með gullinni skyttu, og glitrandi þræði óf sumarið nafn þitt í söknuð minn". Frh. á bls. 12.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.