Morgunblaðið - 29.10.1952, Qupperneq 8

8
MORGVNBLAÐIÐ
' Miðvikudagur 29. okt. 1952
Útg.: H.f. Arvakur, Reykjavík.
Framkv.stj.: Sigfús Jónsson.
Ritstjóri: Valtýr Stefánsson (ábyrgðarm.)
Lesbók: Árni Óla, sími 3045.
Auglýsingar: Árni Garðar Kristinsson
Ritstjórn, auglýsingar og afgreiðsla:
Austurstræti 8. — Sími 1600.
Áskriftargjald kr. 20.00 á mánuði, ixmanlands.
lausasölu 1 krónu eintakið.
SiasSa skáldsaga Sieliibecks;
itt mesfa
Iðnaðarbanki stoloskr
STOFNFUNDUR Iðnaðarbanka
íslands hefur nú verið haldinn,
samþykktir settar fyrir hann og
bankaráð kosið.
Stofnun iðnaðarbanka er vissu-
lega merkilegur atburður í sögu
íslenzkra iðnaðarmála. Fram til
þessa dags hefur iðnaðurinn ekki
átt neina sérstaka lánastofnun,
sem sérstaklega hefði það hlut-
verk að hlynna að þessari atvirinu
grein. Iðnlánasjóður hefur að vísu
starfað en hann hefur verið fé-
vana og lítils megandi. |
Það var síðasta Alþingi. sem
setti fyrir forgöngu Sjálfstæð's-
flokksins löggjöf um stofnun Iðn*
aðarbanka. Jafnframt var þá lagt
fram nokkuð fé til stofnunarir.n-
ar. Ennfremur var svo ráð fyrir
gert í lögunum að samtök iðnað-
armanna legðu fram fé á móti
framlagi ríkissjóðs.
Um það getur engum bland-
ast hugur að þetta stofnfé
bankans hrekkur skammt til
þess að sinna hinum f jölþættu
þörfum iðnaðarins í landinu
fyrir lánsfé og rekstursfé. Þess
vegna verður að stefna að því
að tryggja honum aukið fjár-
magn. Mun óhætt að fullyrða
c-jintKk 'ðnaðarins og ein-
stakir iðnaðarmenn og iðn-
reKendur nali a þvi fullan hug.
Ríkisvaldið hlýtur einnig að
veita bankanum aukinn stuðn
ing. Það hefur haft virðingar-
verða forgöngu um stofnun
hans. En þær 3 millj. kr. sem
Alþingi samþýkkti að leggja
honum eru engan veginn full-
nægjandi framlag af hálfu rík-
isins.
Hálfnað er verk þá hafið er.
Með löggjöfinni um iðnaðarbanka
og byrjunarframlagi ríkisins var
stórt spor stigið fram á við.
Eíling iðnaðarins er snar þátt-
ur þeirrar viðleitni að gera ís-
ienzkt atvinnulíf fjölbreyttara og
færara um að fullnægja atvinnu-
þcrf fólksins, skapa atvinnuör-
yggi í landinu.
Með byggingu áburðarverk-
smiðjunnar, stóraukningu raf-
orkuvera þjóðarinnar og siðan
byggingu sementsverksmiðju er
verið að leggja grundvöll að stór-
iðju. Hin aukna raforkufram-
leiðsla skapar auk þess fjölmörg-
um greinum iðnaðarins bætt
starfs- og vaxtarskilyrði.
Kjarni málsins er sá, að þótt
iðnaðurinn hafi um skeið átt við
nokkra erfiðleika að etja, m. a. af
völdum aukins innflutnings og
frjálsari verzlunarhátta þá bend-
ir það engan veginn til þess að
vaxtarmöguleikum hans sé þröng
ur stakkur skorinn. Þessir stund-
arerfiðleikar einstakra greina
hans hafa ekki lamað trú þjóðar-
innar á það, að hollt sé heima
hvað og að henni beri að leggja
sem mest kapp á að verða sjálfri
sér nóg á sem flestum sviðum.
Hin glæsilega iðnsýning, sem ný-
lega er lokið er þess greinilegur
vottur að iðnaðurinn er i sókn á
öllum sviðum.
Islenzkir iðnaðarmenn gera sér
það áreiðanlega ljóst, að höfuð- j
takmark þeirra hlýtur að vera !
samkeppnishæfni við erlenda iðn |
aðarframleiðslu. En til þess að
geta orðið það þurfa þeir aðeins
sanngirni og skilning af hálfu
þings og þjóðar.
Það er vel farið, að um þessar
mundir mun að því unnið, að
rannsaka hvar skórinn kreppi að
hjá ýmsum greinum iðnaðarins
og hvaða verndar þær þarfnist.
Þeirri rannsókn þarf að ljúka sem
fyrst þannig að unnt sé að gera
viðeigandi ráðstafanir.
Sjálfstæðismenn hafa á
þessu glöggan skilning. Þess-
vegna hafa þeir beitt sér fyrir
slíkri rannsókn. Þessvegna
hafa þeir einnig lagt áherzlu á
að bæta úr Iánsfjárþörf iðn-
aðarins og tryggja honum
aukna orku til starfsemi sinn-
ar.
Hinum nýja Iðnaðarbanka
ísiands fylgja góðar óskir um
vöxt og viðgang. Við hann eru
einnig tengdar miklar vonir.
Atvinnulíf þessarar þjóðar
þarfnast hans, og ekki aðeins
iðnaðarmenn heldur og allir
þeir, sem skilja að lífskjör
fólksins byggjast á góðum og
fjölbreyttum atvinnutækjum,
fagna stofnun hans.
Rauður liskur
- rauðir flokkar!
SÍÐAN að breytt var gengi ís-
lenzkrar krónu, hefur fjöldi hrað
frystihúsa víðsvegar um land get-
að fryst eína fisktegund, sem áð-
ur var lítt tekin til slíkrar
vinnslu. Það er karfinn. Togar-
arnir afla stundum mjög mikið
af þessum nytjafiski. Mjög mikil
atvinna hefur verið við karla-
Vinnsluna og á einstökum stöðum
hefur hún beinlínis haft úrslita
þýðingu fyrir atvinnulífið. af-
komu hraðfrystihúsanna og at-
virmu fólksins.
Án gengisbreytingarinnar hefði
vinsla karfans verið ókleif. Af því
hefði ieitt stórum minni atvinnu.
Þeir flokkar, AB-flokkurinn og
kommúnistar, sem börðust með
hnúum og hnefum gegn gengis-
breytingunni voru því með því
atferli að berjast gegn aukir.ni
atvinnu almennings við sjávar-
síðuna. Þeir voru að berjast gegn
hagsmunum hraðfrystihúsanna
og gegn auknum gjaldeyristekj-
um.
Þetta veit fólkið í kaupstöoum
og sjávarþorpum. Það veit, hvaða
þýðingu karRwdnnslan hefur haft
fyrir atviofc'ulíf byggðarlaga
sinna.
Um þessar mundir er víða unn-
ið að hraðfrystingu karfans. Von-
ir standa til þess að markaður
haldist áfram fyrir hann í
Ameríku.
Það er kaldhæðni örlaganna
að hinir svokölluðu rauðu
flokkar skuli hafa sagt hag-
nýtingu þessa fallega rauða
fiskiar strið á hendur. Þeir
sáu að vísu „rautt“ þegar geng
isbreyting var frzmkvæmd til
þess að bjarga framleiðslu-
stéttum sjávarsíðunnar frá al-
geru hallæri, En þá brast skiln
ing á þörfum fclksins o? þeir
þekktu eliki IfiSIrnar til þess
að skára því atvinnu. Þess
vegna börðu þeir höfðinu við
steininr!. Re”nslan er stöðugt
að sanna þióðinni skammsýni
þessara flokka og hinnar neí-
kvæðu bai’átíu hcírra.
ÁRIÐ 1938, þegar John Stein-
beck, hinn heimskunni bandaríski
rithöfundur, vann að hinni frægu
sögu sinni, Þrúgur reiðinnar, reit
hann eftirfarandi í dagbókina
sína: ,,Ég verð að skrifa einhvern
tíma bók um fjölskylduna mína
heima“. Og 1951 lét hann verða
af því og tók til við að lýsa heima
fóiki sínu. Ætlun hans var að
skiifa sögu, er skýrt gæti sonum
hans, sem nú eru 8 og 6 ára að
aldri, frá háttum forfeðra þeirra
og Salinasdalnum í Kaliforniu,
þar sem þeir tóku sér búfestu.
ÆTTASAGA
East of Eden, en svo heitir þetta
nýja ritverk Steinbecks, gerist
á árunum milli borgarastyrjald-
arinnar í Bandaríkjunum og fyrri
heimsstyrjaldar. Fjallar efni
hennar einkum um tvær fjöl-
skyldur, og er því raunar þannig
komið fyrir, að manni finnst oft
við lestur sem hér sé um tvær
sögur að ræða. Er orsökin sú, að
skáldið segir oft sögu annarrar
fjölskyldunnar án þess að það
virðist vita af tilveru hinnar.
FLUTTIST TIL KALIFORNIU
Adam Trask, ein hetja sögunn-
ar, var fæddur i Connecticut 1862
en fluttist ekki til Kaliforníu fyrr
en aldamótaárið 1900. Kynntist
hann þá Hamiltonfjölskyldunni
(ættingjum Steinbecks sjálfs), en
þó að hlutverk hans á æskustöðv-
um Steinbecks hefjist svo seint,
segir Steinbeck nákvæmlega frá
lífi hans og störfum, og er hlutur
hans mikill í sögunni.
ÆVINTÝRAMAÐUR
| Eaðir hans var latur bóndi, er
hélt mjög bæði af kveníólki og
I — ekki síður — pelanum sínum.
Hann var einn af þessum borgara
stríðshetjum, sem voru þess full-
vissar, að þær hafi bjargað ein-
ingu og framtíð Bandaríkjanna.
Adam litli fór ekki varhluta af
leti óg ómennsku föður síns, er
æskti þess einna helzt, að hann
legði fyrir sig hermennsku og
hafði mjög djúptæk áhrif á allt
sálarlíf hans með þessum afar-
kostum. Og ekki bætti það úr
skák, að hálfbróðir hans, er var
yngri en hann, vann öllum árum
• að því að gera honum lífið sem
leiðast og hafði einu sinni næst-
um því gert algerlega út af við
hann. — Svo kom að því, að
Adam kæmi til Kaliforníu eftir
erfitt og reynslufullt líf. Hafði
hann þá verið í hernum, ráfað um
landið sem betlari, flúið undan
glæpafélagi í Flórídaríki og verið
auðmýktur á allan hátt. En samt
komst hann þó til Kaliforníu að
lokum og var þá með nokkuð skot
silfur úr handraða föður síns, auk
Katýjar, er hann hafði kvænzt á
þcssum ævintýraferðum sínum.
Katý var bæði lastafull og ódæl
og gerir Steinbeck hana að einum
mesta kvenflagði, sem um getur í
söpu skáldsagnagerðarinnar. í
æsku hafði hún myrt báða for-
eldra sína, kveikt í heimili sínu
og flækzt til Bóston. Þar lagði
hún lag sitt við karlstaur, sem
rak pútnahús með miklum glæsi-
brag, gerði hann vitlausan af af-
b. ýðisemi og kom þar að, að hann
gerði morðtilraun á henni, — sem
(samkv. kröfu efnis og aðstæðna)
fór auðivtað út um þúfur. Eftir
það skreið hún í eina sæng með
Adami Trask, eins og lög gera ráð
fvrir, en áður en þau héldu vestur
á bóginn, hafði hún einnig yljað
Karli, bróður hans, næturlangt.
EITT MESTA KVENFLAGD
IIEIMSBÓKMENNTANNA
Er til Kaliforníu kom hegðaði
hún sér engu betur. Hún :’æddi
Ad?m tvíburaStráka, skaut hann
við svo búið, flýði til næsta :iá-
grannaþorps og gerðist þar vænd-
iskona. Þar reyndist hún bezt (og
rav.ncr með ágætum) cg smjattar
Óhrætíaur viö almenningsálitið
Steinbeck á þeim þætti sögunnar
af mikilli lyst — og kunnáttu.
Eins og lög gera ráð fyrir um
slíkan óhappakvenmann sem
Katý var, fór ekki hjá því, að
hún gæfi eiganda pútnahússins
inn eitur og kæmi honum þannig
fyrir kattanef (góðu heilli), tók
sjálf við stöðu hans og græddist
fé á báðar hendur. En skáldið
finnur, að svona megi þetta ekki
ganga til lengdar. Uppgjörið nálg
ast, Katý óttast verk sín og sf-
leiðingar þeirra og fremur sjálfs-,
morð, en þó ekki fyrr en sonur
hennar annar, veiklundaður tán-
ingur kemst að því, hver móðir
hans sé í raun og veru.
FAGURGALI OG VIZKA
AÐ JÖFNU
Gagnstætt sögu þeirra Adams
og Katýjar er ættarsaga Hammil-
tonanna bæði skemmtileg og fög-
ur. Sam Hamilton var stór, vin-
gjarnlegur Norður-írlendingur,
sem gæddur var fagurgala og
vizku í jöfnu hlutfalii. Búskapur
hans fór algerlega út um þúfur,
en hann hlóð niður börnum, eins.
og vera ber um góðan og þjóð-
hollan bónda, og kom þeim á legg
með mesta myndarbrag. Hver
maður gæti -verið hreykinn af því
að hafa átt annan eins afa og
skáldið John Steinbeck.
Ekki fer hjá því, að sumum
muni finnast við lestur þessarar
bókar, að skáldið hefði átt áð
halda sér við ættarsöguna og
sleppa hinu gamninu. En því verð
ur á hinn bóginn ekki neitað, að
með þessari bók hefur hann eflt
orðstír sinn sem háðskt ádeilu-
skáld, til muna, því að East of
Eden er bezta ádeilurit, sem hann
Framhaid a Dis. i'Z
Velvakandi skrifar
ÚR DAGLEGA LÍFINU
Lítil saga
TVEIMUR mönnum er boðið til
Bandaríkjanna. Annar er
ungur fuljtrúi í einu ráðuneyt-
anna í lítilli stöðu, efnalaus mað-
ur. Yfirboðarar hans fela honum
að vinna ákveðið verkefni fyrir
ráðuneytið meðan hann dvelur
érlendis. Þess vegna er hann lát-
inn halda launum sínum til fram-
færslu konu sinni og tveimur
börnum á meðan hann hann er
í siglingunni, sem sennilega stend
ur í tæpt ár. Ellá hefði hann
heldur ekki getað tekið boðinu
Hinn maðurinn er hátt launað-
ur prófessor, menntaskólakenn-
ari, alþingismaður og nefndameð-
limur, í stuttu máli sagt hátekju-
maður. Hann heldur líka launum
sínum.
Ekki sambærilegt
ANNAN þessara manna, hinn
fyrrnefnda, sem aðeins teku,
fulltrúalaun á einum stað, hefur
AB-blaðið hundelt í nokkrar vik-
ur fyrir að halda launum til fram
færslu fjölskyldu sinnar meðan
hann er utan og vinnur þar m.a
í þágu ráðuneytis síns. Þessum
unga manni bregður Hannes á
Horninu um að þiggja „mútur
vegna launagreiðslanna til fjöl-
skyldu hans!!!
Prófessorinn, bitlingakratinn
og hátekjumaðurinn, má hins
vegar halda launum sinum eins
lengi og hann vill. Hann má fara
utan á fullum launum, hvort sem
hann fer til Evrópu eða Ameriku.
Það er ekki sambærilegt. En hinn
unga menntamann verður að
rægja í margar vikur.
gjörsamlega að ósekju. Hinsveg-
ar telur hann sjálfsagt að há-
tekjumaður og bitlingakrati
missi einskis í við utanfarir sínar.
Svona þroskaðar eru hugmynd-
ir Hannesar á Horninu um jöfnuð
og réttlæti.
Rótarhátturinn
uitpmálaður
RÓTARHÁTTURINN er svo
uppmálaður í þessum mál-
fiutningi AB-blaðsins, að ekki
veiður um villst. Hannes á Horn-
inu, sem sjálfur þiggur drjúg rit-
höfundarlaun fyrir að skrifa bæk
ur um baráttu fátæks fólks, veit
jsannarlega hvað til sír.s friðar
iheyrir. Honum ber að rægja og
'bakbíta hinn unga meöntamann
Gróa gamla er ennþá á sínu horni
Látum svo vera. En Gróa gamla
á Leiti getur verið ánægð. Merki
hennar er ekki fallið. Því er hald
ið hátt á lofti. Hún er ennþá á
sínu horni.
Enn um rjúpnaveiðar
SVO er hér stutt bréf fra
„rjúpnaskyttu“. Kemst hún
að orði á þessa leið:
„Ég kann hálf illa við að um
rjúpnaveiðar sé talað eins og hálf
CTe’’ðan níðinPshátt. Ef þær væru
það, er þá ekki allur veiðiskapur
óviðurkvæmilegur? Mig :ninnír
meira að segja að náttúrufræð-
ínearnir okkar væru á móti því
að friða rjúpuna. Þeir héldu því
fram að sú ráðstöfun myndi engin
áhrif hafa á fjölgun hennar. Um
þá kennipgu skal ég ekkert fuil-
vrða. En við sem förum á rjúpna-
veiðar trerum það annað hvort til
þess að afla okkur tekna af því
eða góðra og hollra matvæla. Enn
aðrir stunda þær sem íþrótt eins
óg ahnan veiðiskap.
Þessu vildi ég biðja þig a5
koma á framfæri, Velvakandi góð
ur. — Rjúpnaskytta“.