Morgunblaðið - 25.04.1954, Blaðsíða 9

Morgunblaðið - 25.04.1954, Blaðsíða 9
Sunnudagur 25. apríl 1954 MORGVNBLAÐIÐ Reykjavíkurbréf: ¦ ¦ ¦ Laugardagur 24. apt-elí Hinn mildi vetur verður eftirminnilegur ef engin koma vor- harðindin — Framsýni Jóns Þorlákssonar og Jóns á Reyni- stað — Jafnvægið í byggð landsins — Mannfjöldi þjóðar- innar eykst ört — Mannsæfin lengist — Trú unga fólksins á framtíðina — Landið má ekki minnka — Allmargir bændur untanvið ræktunarölduna — Aðvörun Páls Zóphóníassonar VETURINN sem nýlrðinn er reyndist okkur íslendingum hinn mildasti. Ekki sízt verður hann eftirminnilegur eí hon- um fylgja engin alvarleg vorhret. Þó hin milda veðrátta hafi löng- , um verið almennt umræðuefni landsmanna, þá hefir sjaldan fylgt þeim frásögnum ákveðnar veðurfarstölur. Veðurstofan okkar safnar þeim fróðleik, svo samanburður fáist í framtíðinni um veðráttuna nú og síðar meir. En meðan veðurfars- fregnirnar styðjast við almennar frásagnir einar, verð'ur lítið úr hinum nauðsynlega samanburði á veðurfari mismunandi ára, Síðan hlýviðrisskeíðið hófst hér á norðurhvelinu, hafa menn að sjálfsögðu brotið heilann - um, hvort hér væri um að ræða skammvinn veðurfarstilbrigði, ellegar við gætum vænzt þess með nokkrum rökum. að hér yrði um varanlega breytingu að ræða, er við myndum geta haft gagn af um langt skeið. Frásagnir frá fyrri öldum um tíðarfarið gefa okkur takmarkað- ar bendingar, til samanburðar á veðurfarinu nú og þá. Því aðal- lega er þar stuðzt við hvaða áhrif harðærið hafði á afkomu þjóðar- innar, og líðan manna í landinu. Eins og gefur að skilja koma þar einkum til greina hin þjóð- ' íélagslegu vandamál, er reyndust þjóðinni meira og minna óleysan- leg, og stöfuðu af þáverandi stjórnarfari og viðskiptaháttum. Ekki er liðin nema rúm öld síðan varanlegar veðurathuganir hófust hér á landi. Menn líta nú svo á að fyrri hluta 19. aldar I hafi enn gætt þess harðindatíma- I bils, er var hér á norðurhvelinu ' um alllangt skeið a. m. k. á 18. öldinni og lengur. Veðráttan í tölum ER EG spurði Veðurstofuna hvaða yfirlitstölur um veðráttuna í vetur væru nú þegar fyrir hendi, skýrði hún svo frá, að meðalhitinn í Reykjavík mánuð- ina október til marz hafi verið se.m hér segir Eftir meðalhita- tölunum þessa 6 mánuðí er til- greint meðalhiti hvers mánaðar á undanförnum árum. Tölurnar eru svohljóðandi: október 4,2 gráður <4,3) nóvember 2,0 gráður (1,4) desember 2,5 gráður (0,0) janúar 2,0 gráður (-^6) febrúar 0,1 gráða {-=-0,2) marz 1,6 gráður (0,5) Þessar tölur sýna að allir vetr- armánuðirnir síðan í nóvember hafa verið mun hlýrri en rneðal- lag tilsvarandí mánaða á undan- förnum árum. Október var ná- lægt allsherjarmeðaltalinu þar sem hann var aðeins kaldari en meðaltal fyrri ára. Síðan kemur nóvember 0,6 gráðu hlýrri en meðallagið, des- ember 2,5 gráðum hlýrri og janú- ar 2,6 gráðum hlýrri en meðal- lagið. En minnstur er mismunur- inn í febrúar þar sem aðeins mun ar 0,3 gráðu í þeim mánMði í vet- ur á meðallagi fyrri ára. Úrkom- an i Reykjavík á þessam vetri hefur ekki verið verulega meiri en meðalúrkoman vetxarmánuð- ina, nema í desember, þá var hún 171,1 mm, en meðalúrkoman í þeim mánuði hér í Reykjavík er 97,6 mm. í marz er meðalúrkom- an hér 75,4 mm, en var í ár að- eins 47,9 mm, enda var só'.skin hér að meira eða minna leyti í 23 daga mánaðarins, Raforkumál sveitanna NÚVERANDI landbúnaðarráð- herra Steingrímur Steinþórsson, „fagnaði sumri" í útvarpinu á sumardagin fyrsta. Taldi hann það vera meginfagnaðarefni þjóð arinnar og því vel við eigandi að gera að sérstöku umræðuefni, samþykkt þá, sem Alþingi nýver- ið gerði, um rafvæðing sveitanna. Hann minntist á að Alþingi ákvað, að gerð skyldi heildaráætl un^yfir framkvæmd í raforku- málum utan við raforkusvæði Sogs og Larár. En til þeirra fram kvæmda skyldi á næstu 10 árum varið 250 miirjónum króna. Bank- arnir hér innanlands hefðu lofað að leggja þetta fé fram, að svo miklu leyti, sem þess yrði ekki aflað með erlendum lántökum. Er hér um að ræða mikið átak fyrir ekki fjölmennari þjóð, en jafnframt nauðsynlegt. Því að öðrum kosti mun stefna í full- komna tvísýnu hvort takast má að halda nauðsynlegu jafnvægi milli dreifbýlisins og kaupstað- anna, svo að byggð haldist í öll- um héruðum landsins. En það taldi hann, að sé þjóðinni nauð- synlegt, að öll héruð haldist í byggð sem nú eru. Raddir hafa heyrzt um það áður fyrr, að hætta væri á, að ef þjóðin tæki upp ófrávíkjanlega þessa stefnu, myndi hún svo fá- menn sem hún er reisa sér hurð- arás um öxl, ekki rísa undir þeim kostnaði, að umbæta allar sveit- irnar. Menn, sem þannig hugsa, telja, að svo harðbýlt sé í ýmsum út- kjálkasveitum landsins, að vafa- söm eftirsjá sé í byggðinni þar meðan ekki er hér þröngbýlla í landi.. Landsfólkinu sé ekki of gott að sitja að þeim lífsskilyrð- um, sem bezt eru í landi voru. Reynslan sker úr því, hvaða stefna verður ofan á í fram- kvæmd. En eitt er víst, að fólkinu hefur f.íölgað svo ört á síðustu áratug- um, að tími er kominn til að hugsa mannfólkinu fyrir stór- auknum og bættum atvinnuskil- yrðum og lífsmöguleikum. Allt útlit er fyrir, að fólkínu fjölgi á næsta mannsaldri svo að veru- lega muni um. — Vissulega er sfott að búa svo í hagiim fyrir framtiðina, sem gert er með raf- væðingu sveitanna. Framsýni Jóns Þorlákssonar og Jóns á Reynistað ÞEGAR Jón Þorl^ksáon 'og Jón á Reynistað lögðw* fram fyrstu tillögurnar á Alþingr um raf- væðingu sveitanjia; var .þáð ein- mitt það að samræjná :lífskjör fólksins í striálbýlinw ' og þétt- býlinu, sem fyrir þeim vakti. Þeim var það Ijóst þá þegar, að ef sveitafólkið byggi til lengdar við minni lífsþægindi og erfið- ari aðstöðu en kaupstaðafólkið hlyti sveitafólkið að leita til þéttbýlisins, sem betri aðstöðu byði. Þsssir tveir mikilhæfu forystu- menn Siálfstæðisflokksins höfðu rétt fyrir sér. Það hefur reynslan greinilega sannað. Vegna þess að hinni fyrstu raforkutillögu Sjálf- stæðismanna var tekið af þröng- sýni og skilningsleysi af þáver- andi valdhöfum hefiast slikar frarhkvæmdir miklu seinna í þágu sveitanna, en ella hefði orðið. Afleiðing þess er stórfelld- ur fólksstraumur til kaupstað- anna. En nú hefur merkið að nýiu verið tekið upp. Rafvæðingar- áætlun Jóns Þorlákssonar og Jóns á Reynistað er að nálgast fram- kvæmd. Er því ekki aðeins fagn- að af íbúum sveitanna heldur og öllum hugsandi íslendingum, sem líta raunsæjum augum á þörf þióðarheildarinnar. Tvöfaldast á háifri öld LANDSFÓLKIÐ hefur tvö- faldast að tölu á fyrri helming 20. aldarinnar. Er þetta að siálf- sögðu fullkomið einsdæmi i þióð- arævinni. Renna hér margar stoðir undir. Að siálfsögðu vonast maður eftir því, að slík mannfjölgun í landinu geti haldið áfram. Staf- ar hún að siálfsögðu að miklu leyti af bættum lífsskilyrðum al- mennt og bættu heilsufari, svo og af því, að þjóðinni hefur tek- izt að útrýma ýmsum siúkdóm- um, er áður voru skæðir. Jafnvel sjá menn nú hylla undir, að þjóð- inni takist að vinna bug á berkla- veikinni, en t. d. sullaveiki og taugaveiki m. fl. er nú útrýmt að kalla. Vísindastarf læknanna og bætt húsakynni eiga að sjálfsögðu sinn þátt í þessum umbótum. Kemur og til greina í þessu sambandi, hve meðalaldur landsmanna er hærri en hann áður var. Meðalaldurinn mun hærri Á ÁRUNUM 1931—40 var meðal- aldur karla hér á landi 60,9 ár, en kvenna 65,6 ár. En á næstu 10 ára tímabila telja kunnugustu menn, að meðalaldurinn hafi lengzt um nálægt því 5 ár. Ætti meðalaldur karla.því að vera orð- inn tæplega 65 ár, en kvenna tæp lega 70 ár. Þegar meðalaldurinn lengist svo sem hér hefur átt sér stað, verða sífellt færri þeir þióðfé- lagsþegnar tiltölulega, sem eru á því aldursskeiði, er menn hingað til hafa talið hæfilegan starfs- aldur, borið saman við tölu gamla fólksins. Áður fyrr var það talinn sjálf- sagður hlutur, að hver maður ynni svo lengi, sem kraftar frek- ast entust. En nú hefur orðið vart breytinga á þessum hugsunar- hætti. Eru mörg dæmi; til þess, að mönnum sé ýtt f rá. störf um meðan þeir eru í fullu fjöri, til tjóns fyrir þióðfélagið og til ang- urs og óþæginda fyrir þá, sem sæta slíkri meðferð, þegar menn eru rifnir frá störfum, sem þeir hafa hina beztu hajfileika til að vinna. Trúin á framtíðina EN ÞÓ mannsævin hér á landi hafi lengzt að mun, er þetta ekki meginorsök fólksfiölgunarinnar, fremur hitt, að hin almennu lífs- skilyrði í landinu hafa batnað það mikið, að ungt fólk telur. sér hag- kvæmt að eignast marga afkom- endur. ílin uppvaxandi kynslóð treystir því að þjóðinni vegni vel í landi sínu. Er nú af sem áður var, með hinni fátæku og fámennu þióð, þegar foreldrarnir töldu það eins konar lán eða huggun að siá á bak afkomendum sínum, svo þeir væru lausir við að lifa lifinu í þeim „táradal" sem íslenzku þióðinni væri búinn. Við manntalið 1952 var íbúa- tala landsins 149 þúsund. Er sá fólksfiöldi tvöfalt meiri en fólkið í landinu var um aldamótin, þeg- ar fltótinn til Vesturheims var nokkurnveginn liðinn hiá. En á áratugunum þar áður höfðum við misst af fólksfjölguninni vestur. Samkvæmt tölum, er ég hef fengið frá Hagstofunni var hin árlega mannfjölgun á árunum 1931—1950, sem hér segir: 1931—35 varð hún að meðal- tali á ári 1,38%. Á árunum 1936—40 nam hún 0,96%, 1941— 45 var hún 1,40% til þess svo að hækka verulega á árunum 1946 —50 upp í 2,03%. Árið 1951 nam mannfiölgunin 1,55% og árið 1952 nam hún 1,63%. Ef fjölg'unin heldur áfram AÐ SJÁLFSÖGÐU er ekkert hægt um það að fjölyrða, hvort velsæld þióðarinnar, sú er veldur mannfjölguninni, breytist á næstu áratugum. En ef svo verður ekki, þá ætti að vera varlega áætlað að mannf jölgunin geti árlega ekki orðið minni en 1,5%. Héldist hún til næstu alda- móta, þá verða íslendingar orffnir 304,300. Ef íslendingum heldur áfram að fjölga á 21. öldinni að sama skapi o» nú, þá verða þeir að öld liðinni 640 þúsund. Og haldi þeir enn áfram á sömu braut, verður fólksfjöld- inn á íslandi að 150 árum liðh um, árið 2100, orðinn 1.349,000. Svo ekki er úr vegi, að menn hugsi til þess með fullkominni alvöru, hvernig við eigum að siá mun fleiri íslendingum fyrir sómasamlegri lífsafkomu, en því fáa fólki, sem nú lifir í landinu. Landið má ekki minnka AÐ SJÁLFSÖGÐU er margs að gæta þegar alvarlega er hugsað um framtíðarmál þióðarinnar, hvernig bezt verði búið í haginn fyrir þann mikla mannfjölda, sem menn verða að gera ráð íyrir,. að eigi að ala aldur sinn á íslandi. Eitt fyrir sig er það, að menn verða að gera sér Ijóst, að við- getum ekki lengi horft á það að- gerðalausir að kalla, að landið" okkar „minnki" ár frá ári. Hið- gróna land gangi saman vegna uppblásturs og ýmiskonar land- eyðingar. 'Að iarðvegur þess og friómold fiúki út í veður og vind, gróðurmold á stórum svæðum eyðist allt niður í hraun og grjót. Á þessu hefur gengið á undan- förnum öldum og lítið sem ekk« ert að gert til varnar, þó blóm- legar sveitir hafi breytzt á til- tölulega skömmum tíma fyrir augum þióðarinnar, í gróðurvana hrjóstur og iafnvel fullkomna auðn. Gróðurverndin verður að ger- ast markvissari og öflugri en. áður, svo við með því móti verð- um betur undirbúnir undir vænt- anlega fiölgun komandi kyn- slóða. „Starfið er margt", kvað Hannes Hafstein í Aldamóta- kvæði sínu. Hefur þetta sem bet- ur fer reynzt sannmæli, serív margt annað, er hann gat um í hinni glæsilegu spásögn sinnL Starfið hefur reynzt svo marg- víslegt og margt kallað að í einvi; að óneitanlega hefur sumt af starfi því sem ráðgert hefir verið í góðum tilgangi lent í fumi og handaskolum. m Aðvörun Páls j Zophóníassonar EF VEL væri, þyrftum við aS skapa okkur meiri festu í fram- faramálum okkar svo markvisst yrði unnið að þeim málum, er taka lengstan tíma og eru vanda- sömust. Þegar ég minnist á vonbrigði manna, dettur mér fyrst í hug fyrirlestur sa, sem núverandi búnaðarmálastióri Páll Zophoní- asson flutti , á Búnaðarþingi "í fyrra mánuði. Hann ræddi þar um iarðabætur og nýrækt og hvað áunnizt hefux í þeim efnum þau 30 ár sem liðin eru síðan jarðræktarlögin vortí sett hér fyrst. I skióli þeirra laga hafa menn verið styrktir til túnræktar og annarra iarðabóta er koma skyldi sveitunum að varanlegum notum. Fyrirlestur Páls Zophoníassonar hefur enn ekki verið birtur 'í heild sinni, en von er á, að hann birtist í Frey. Búnaðarmálastiórinn fer ekki í launkofa með að honum þykir árangurinn mun minni, en menn gerðu sér vonir um. I fyrirlestri sínum gerði harul ekki nákvæmlega grein fyrir því, hve miklu nýræktin hefur numig alls eða hve túnstærðin saman- lögð er mikil. Hann skiptir iörð- unum i hverri sýslu í fimm flokka þar sem í lægsta flokki eru þær jarðir, þar sem nýræktin nemur samanlagt allt að 2 hekturum. í 3.—5 flokki eru jarðir sem hafa nýrækt frá 2—5 ha, frá 5—9 ha, frá 9—13. ha og að síðustu í efsta flokki eru þær.iarðir sem hafa nýrækt yfir 13 ha. Skýrsla P. Z. ( nær ekki yfir Gullbringu- og Kiósarsýslu. Eh útkoman í hinum sýslunum sam- anlögðum er sú að 35,2% jarð- Framh. á bls, 12

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.