Morgunblaðið - 05.11.1957, Qupperneq 3

Þriðjudagur 5. nóverriber 1957
MORCTJlSBl 4ÐIÐ
3
Ungverjar búið við
lýðræðisstjóm
Rætt viðFaludi um ástandið íUng
verjalandi ogpersónleg kynni
hans af Kadar
I 1000 ár hafa
þriggja mánaða
MBL. hitti ungverska ritstjór-
ann George Faludi að máli
sem snöggvast í gær og rabb-
aði við hann um Ungverja-
land. Hann hafði lítinn tíma,
að dvöl hans hér á landi
er stutt og margt að gera. —
Hann fer til Kaupmanna-
hafnar í dag.
4 dagar
Þegar Faludi kom inn á rit-
stjórnarskrifstofurnar, barst
inflúenzan í tal og varpaði hann
fram þeirri spurningu, hvernig
stæði á því, að hún bærist hing-
að til íslands. Við sögðum, að
það væru sennilega flugvélarn-
ar, já eða skipin. Þetta færi eins
og eldur í sinu um allan heim.
— En þið eruð svo hamingju-
samir að vera fjarri öllum lönd-
um, sagði hann þá: — Við Ung-
verjar öfundum alla þá sem eiga
heima á eyjum úti í hafi, eins og
ykkur íslendinga, Breta og íra.
Þá fáið þið að vera í friði, a. m. k.
enn sem komið er, fyrir áleitni
annarra. Við Ungverjar erum í
hjarta Evrópu og höfum því
aldrei fengið að vera í friði. Á
ég að segja yður eitt: I þúsund
ár höfum við búið við lýðræðis-
stjórn í þrjá mánuði. 1 fyrra
haust bjuggum við við lýðræði
1 fjóra daga, eins og þér munið.
— Já, alveg rétt.
Og svo fór hann að rifja upp
söguna og lagði áherzlu á Tyrki:
— Þeir komu fyrst 1381, en biðu
færis þangað til síðar. Þeir sátu
um landið og gerðu fólkið ótta-
slegið. Allir spurðu: — Hví
koma þeir ekki og gera út af við
okkur? En þeir komu ekki. Þeir
héldu uppi taugastríði gegn þjóð-
inni þangað til 1526. Þá var ótt-
inn kominn inn í merg og bein
á þjóðinni. Þá komu þeir og fóru
ekki aftur fyrr en eftir hálfa aðra
öld, eða rúmlega það. Ja, það er
að segja, þeir voru reknir. Tyrk-
irnir, heldur Faludi áfram, voru
betri en Rússar vegna þess að
það /ar hægt að múta þeim. Svo
reyndu þeir ekki að knýja okk-
ur að taka Múhameðstrú, létu
Okkur halda kristninni. Þeir létu
sér nægja að fyrirlíta okkur. En
það er ekki hið versta. Rússar
fyrirlíta okkur, en hitt er verra,
að þeir reyna að troða upp á
okkur skoðunum sínum, þeir
reyna að setja sinn stimpil á allt
það, sem kallað er ungverskt. Að
því leyti eru þeir verri en Tyrk-
irnir, já, miklu verri.
— Það má sannarlega segja, að
á ýmsu hafi gengið í landi yðar.
— Já. Draumur ungversku
þjóðarinnar hefur alltaf verið sá,
að kúgararnir færú án þess að
aðrir kæmu í staðinn. En það
hafa alltaf einhverjir komið í
staðinn. Nú síðast Rússar.
Við fórum að tala um ástand-
ið í Ungverjalandi og sagði
Falúdi, að nú væri landinu stjórn-
að af ríkisstjórn, sem væri ein-
stök í sinni röð að því leyti, að
enginn stendur á bak við hana.
Jú, látum okkur nú sjá, bætti
hann við, þetta er ekki alveg
rétt hjá mér. Hún hefur yfir 100
þús. rússneska hermenn á bak
við sig.
— En segið mér, hvernig var
ástandið í landinu fyrir bylting-
una?
— Á ég að fara að lýsa því.
Það voru þúsundir manna í fang-
elsum, bæði andkommúnistar og
kommúnistar. Andkommúnistar
fyrir það eitt að þekkja einhvern
á Vesturlöndum, kommúnistar
fyrir það að vera Ungverjar. Nú,
Kadar var í fangelsi, enda var
hann þjóðlegur kommúnisti, átti
sínar hugsjónir bundnar við
þessa stefnu. Hinir einu, sem
nutu einhverra réttinda, voru
kommúnistar með rússneskan
borgárarétt og menn, sem höfðu
gifzt rússneskum konum. Þræla-
tökin náðu ekki sízt upp í ráð-
herrastólana. Ef maður hitti ein-
hvern ráðherrann að máli, þá.
sat hann í sínum stól, eins og
lög gera ráð fyrir, en í næsta
George Faludi
herbergi var annar maður, sem
gat fylgzt með öllum viðræðum
og var hinn raunverulegi stjórn-
ari. Það var rússneskur embætt-
ismaður. Svona var Ungverja-
landi stjórnað og er enn. Já, það
er víst áreiðanlega ekki betra.
Þessi rússneski embættismaður
heyrir allt og sér, sem fram fer
hjá ráðherranum, en þó er ekki
hægt að sjá hann. — í öllu ætl-
uðu Rússar að móta okkur eftir
sinni mynd. Þér hafið heyrt um
skólana. Ef læknastúdent féll á
anatómíu, fékk hann læknisrétt-
mdi, svo framarlega sem hann
var góður kommúnisti. En ef
hann féll í rússnesku, fékk hann
ekki læknispróf. Tyrkir höfðu
vit á því að ganga ekki svona
langt. Ef ungur stúdent sagði, að
honum fyndist ungverskt skáld
betra en Pushkin, þá var hann
rekinn úr skóla. Hvað mundu
stúdentarnir hér gera, ef þeir
væru kallaðir fasistar og ómenni
fyrir það eitt, að segja, að Gunn-
ar Gunnarsson væri betra skáld
en Gorki? Það er ekki svo að
skilja, að þeir hafi neitt á móti
Gorki, en smekkur manna er
misjafn eins og, þér vitið. Nú er
ég að tala um Vesturlönd, þetta
á auðvitað ekki við um Rússland.
— Þér hafið sjálfur verið í
fangelsi?
— Já, 1 fjögur ár.
— Og hvernig var það?
— Ef þér hafið lesið „Hús
dauðans" eftir Dostojevskí, þá
munið þér kannske eftir þeim
hörmulegu lýsingum, sem þar
eru. En má ég segja eitt: Það er
ekkert samanborið við fangelsi
kommúnista. Ekkert? Jú, það er
paradís. Er þetta ekki nóg?
— Jú.
—• I fangelsi kommúnista er
maður dauður. Eini munurinn er
sá, að undir venjulegum kring-
umstæðum er andlát manns til-
kynnt í blöðum og útvarpi. —
Eftir dauða Stalíns var mér
sleppt fyrir orð Imre Nagy.
Hann var kommúnisti, en hann
var góður kommúnisti.
— Eru þeir til?
—Kannske ekki. Og þó. Upp
úr 1949 var farið að hengja
kommúnista. Ég held það hafi
verið vegna þess að þeir voru
, góðir“ kommúnistar, þeir voru
Ungverjar. Þér vitið, að Kadar
var lengi í fangelsi kommúnista.
— Já.
— Svo slepptu þeir honum. Ég
hitti hann á götu þremur dög-
um eftir að hann kom úr fang-
elsinu. Ég spurði hann, hvað
hann ætlaði að gera. Hann svar-
aði því til, að hann ætlaði helzt
að fara í verksmiðju. — Ég vil
ekki sjá svínið hann Rakosi, sagði
hann með áherzlu og fyrirlitn-
ingarsvip. Fimm dögum síðar fór
hann á fund Rakosis og bað hann
ásjár. Þetta er sálfræðilegt atriði.
Hann hafði verið á toppnum, gat
ekki hugsað sér að verða aftur
, eins og annað fólk“. Hann vildi
komast aftur á toppinn, jafnvel
þótt hann yrði að grátbiðja
VEGNA minnkandi atvinnu í
Hafnarfirði boðaði verkamanna-
félagið Hlíf til fundar um at-
vinnumál sl. sunnudag og bauð
bæjarráðsrnönnum og útgerðar-
ráðsmönnum á fundinn.
Fundurinn var fjölsóttur og
mættu fulltrúar Sjálfstæðisflokks
ins og Sósíalistaflokksins í bæj-
arráði og útgerðarráði á fundin-
um, en enginn mætti frá Alþýðu-
flokknum. Sýndu fulltrúar þess
flokks samtökum verkamanna í
Hafnarfirði mikla óvirðingu með
slíkri framkomu. Af hverju Al-
þýðuflokksmennirnir mættu ekki
á fundinum, er ekki ljóst, en ekki
munu þeir allir hafa verið for-
fallaðir, og er því helzt álitið að
þeir hafi ekki þorað að mæta.
Formaður útgerðarráðs er al-
þingismaðurinn og bankastjór-
inn, Emil Jónsson, en hann hefir
ekki talið ástæðu til að halda
fund í útgerðarráði síðan frysti-
húsið tók til starfa, þó að vinna
í því hafi verið mjög stopul og
togari Bæjarútgerðarinnar sigli
með afla úr landi óverkaðan
Þykir Emil betra að ráða málum
Þ J ÓÐLEIKHÚ SST J ÓRI, Guðl.
Rósinkranz, boðaði fréttamenn á
sinn fund í gær, í tlefni þess, að
um næstu helgi heimsækir Weis-
baden-óperan í Þýzkalandi Þjóð-
leikhúsið og heldur hér fjórar
sýningar á óperunni „Cosi fan
tutte“ eftir Mozart. Þar voru og
staddir aðalhljómsveitarstjóri ó-
perunnar Arthur Apelt og sendi-
herra Þjóðverja hér, Hans-Ric-
hard Hirscfeldt. Arthur Apelt
kom hingað til landsins í fyrra-
kvöld, til þess að æfa með hljóm
sveitinni. Hefjast sýningar i dag.
Óperustjórinn, dr. F. Schramm,
kemur á fimmtudaginn hingað til
landsins og með honum söngv-
arar óperunnar og annað aðstoð-
arfólk. Einsöngvararnir eru allir
vel þekktir söngvarar í heima-
landi sínu. Þeir eru, Marranne
Dorka, sem fer með hlutverk
Fiordilegi, Lois Tomann, er fer
með hlutverk Dorabella, Heinz
Friedrich, er fer með hlutverk
Rakosi um aðstoð. En þessir
menn hafa glatað allri trú. Þess
vegna eru þeir ennþá hættulegri
en áður. Síðar neyddu Rússar
Kadar að mynda kvislingaráðu-
neyti. Þeir sögðu við hann: Ann-
'að hvort verður þú forsætisráð-
herra eða við skjótum þig.
— Svo að þið getið kannske
fyrirgefið honum?
— Nei, ef hann hefði verið
góður Ungverji, hefði ha'nn neit-
að með köldu blóði. Það gerðu
margir aðrir. Og Rússar hafa
ekki þorað að skjóta þá alla. —
Þér vitið það kannske, að í Kad-
arstjórninni voru aðeins sex ráð-
herrar fram í febrúar s. 1. Rússar
fengu ekki fleiri til að taka skít-
verkið að sér. Það er athyglis-
vert. Þessir menn eru algjörlega
fylgislausir. Á ég að segja yður
eitt dæmi um það? Ég fór til
Parísar í vor og talaði þaðan
við tengdamóður mína í síma.
Ég spurði hann, hvernig hún
hefði það. Hún svaraði strax: —
Hvernig á ég að hafa það öðru-
vísi en slæmt innan um þessa
morðingja og svín? Ég þaggaði
niðri í henni og sagði henni að
vara sig. Þetta væri hættulegt,
eftirlitsmaður stjórnarinnar
hlustaði á öll símtöl. En þá heyrð
ist rödd hans gripa fram í og
segja: — Gerir ekkert til, ég er
alveg á sama máli og frúin. —
Svona er nú komið fyrir Kadar-
stjórninni. Án rússnesku skrið-
drekanna væri hún ekki til.
Bæjarútgerðarinnar sem mest
einn ásamt Axel Kristjánssyni og
þarf þvi ekki að vænta allt of
mikils skilnings á málefnum
verkafólks.
Annai framkvæmdastjóri Bæj-
arútgerðarinnar er kommúnist-
inn, Illugi Guðmundsson, og verð
ur ekki séð að hans hlutur sé
betri í málum þessum, nema þá,
að hann hafi það til afsökunar,
ao hann skorti dug til að stand-
ast ofríki hinna.
Á Hlífar-fundinum voru at-
vinnumálin rædd, og hafði for-
maður Hlífar, Hermann Guð-
mundsson, framsögu. Meðal ann-
arra tóku til máls Helgi S. Guð-
mundsson bæjarráðsmaður og
Stefán Jónsson útgerðarráðsmað-
ur. Töldu þeir brýna nauðsyn á
að efla atvinnulífið í bænum sem
mest, og vinna bæri að því að hið
nýja frystihús Bæjarútgerðarinn-
ar gæti haldið uppi sem stöðug-
astri vinnu.
Á fundinum voru samþykktar
þrjár tillögur frá stjórn Hlífar.
— P.
Gulielmo liðsforingja, Reinhold
Bartel, er fer með hlutverk Des-
pina og Peter Lagger, er fer með
hlutverk Don Alfonso. Þjóðleik-
húskórinn syngur einnig í óper-
unni og hefur dr. Urbancii æft
hann.
Ákveðið er að sýna óperuna
fjórum sinnum alls. Verður
fyrsta sýningin á laugardaginn
kemur og verður það hátíðarsýn-
inng. Önnur sýning verður á
sunnudaginn, þriðja á þriðjudag-
inn og sú fjórða á miðvikudaginn.
Sala aðgöngumiða hefst í dag og
verða miðarnir skammtaðir,
þannig að enginn fær að kaupa
fleiri en fjóra miða í einu.
Wiesbaden óperan mun dvelj-
ast hér í eina viku. Hefur sendi-
ráðið þýzka í Reykjavík veitt
mikla aðstoð við að koma því
í kring, að af heimsókn þessari
gæti orðið, sagði Þjóðleikhús-
stjóri.
Þorði Emil Jónsson ekki nð verjo
gerðir sínor og Axeis Krístjóns-
sonnr á Hlífor-fnndi?
Weisbaden-óperan sýnir
óperuna „Cosi fan tutte”
í Þjóðleikhúsinu næsfkomandi laugardag
SIAKSIEINAR
Nokkrar staðreyndi”
um landbúnaðarmál
Um það verður naumast deilt
með rökum að uppbygging og
framfarir i íslenzkum landbúnaði
eiga einkum rætur sínar að rekja
til fjögra ráðstafana: Setningar
jarðræktarlaganna árið 1923,
nýrrar og réttlátari verðlagning-
ar á landbúnaðarafurðum haust-
ið 1942, vélvæðingar landbúnað-
arins og eflingar lánastofnana
hans á árunum 1944—1947 og
sexmannanefndar laganna árið
1943.
Atlvugum síðan, hvaða stjórn-
málaflokkar hafa einkum komið
við sögu þessara ráðstafana.
Jarðræktarlögin voru sett und-
ir forystu Sjálfstæðismanna árið
1923. Með þeim var grundvöllur-
inn lagður að nýrri sókn í rækt-
unarmálum og alhliða framför-
um í sveitum.
Verðlagning landbúnaðarafurða
haustið 1942 var framkvæmd af
Ingólfi Jónssyni, sem þá hafði
nýtekið við formennsku í kjöt-
verðlagsnefnd af Páli Zóphónías-
syni. Með hinni nýju verðlagn-
ingu fengu bændur leiðréttingu á
margra ára ranglæti.
Vélvæðing landbúnaðarins var
framkvæmd af nýsköpunarstjórn
inni undir forystu Péturs heit-
ins Magnússonar. Með henni tók
íslenzkur landbúnaður fyrir al-
vöru tæknina í þjónustu sína.
Með sexmannanefndar sam-
komulaginu og lögfestingu þess
árið 1943 var það í fyrsta skipti
viðurkennt, að bændum bæri
tekjur í samræmi við tekjur
annarra þjóðfélagsstétta. Löggjöf
þessi var sett í beinu áframhaldi
af verðlagsráðstöfunum Ingólfs
Jónssonar árið 1942.
Minnimáttarkennd
Tímamanna
Það er vegna þess að Tíma-
menn þekkja þessar staðreynd-
ir, sem þeir halda uppi stöð-
ugum rógi um Sjálf.éæðis-
menn fyrir andstöðu við
hagsmunamál bænda. Þeir vita
að það er raunar þýðing-
arlaust, að halda því að bænd-
um, að Sjáflstæðisflokkurinn sé
þeirra versti óvinur. Mikill meiri-
hluti bændastéttarinnar gerir sér
það ljóst, að það er rétt, sem
formaður Sjálfstæðisflokksins
sagði á bændaráðstefnu ungra
Sjálfstæðismanna um daginn „að
enginn flokkur hefur reynst
bændum jafn giftudrjúgur í
starfi og SjáIfstæðisflokkurinn“.
Tímamenn ganga hins vegar
með ólæknandi minnimáttar-
kennd gagnvart Sjálfstæðisflokkn
um vegna forysíu hans i land-
búnaðarmálum.
í slæmum félagsskap
Það er líka annað, sem veldur
' Tímamönnum angri um þessar
mundir. Núverandi samstarfs-
flokkar Framsóknar njóta hvorki
trausts né álits út um sveitír
landsins. Sveitafólkið man and-
stöðu kratanna við mörg af
hagsmunamálum þess, og þá ekki
hvað sízt réttláta verðlagningu
afurða þess. Ofbeldisstefna komm
únista á líka fáa formælendur í
sveitum landsins.
í hópi forystumanna Sjálf-
stæðisflokksins eru hins vegar
margir menn, sem bændur
treysta og vita að hafa bæði vit
á málum þeirra og vilja og getu
til þess að hrinda þeim í fram-
kvæmd. Menn eins og Jón á
Akri, Pétur Ottesen, Jón á Reyni-
stað, Árni G. Eylands, Guðmund-
ur skólastjóri á Ilvanneyri,
Ingólfur Jónsson, svo nokkrir séu
nefndir, njóta trausts og vinsælda
í sveitum landsins langt út yfir
flokksraðir Sjálfstæðisflokksins.