Morgunblaðið - 05.11.1957, Síða 11

Þriðjudagur 5. nóvernber 1957
MOKC.T'iym 4ÐIÐ
11
Hvað verður um Island?
Ræba Kristjáns Albertssonar á Ung
verjalands-samkomu Frjálsrar menn-
ingar s.l. sunnudag
Frá fundinum í Gamla bíói.
Annaðhvort munu Ungverjar aftur
verða húsbœndur á eigin heimiii eða
vér missum vort
Ávarp Gunnars Gunnarssonar á
Ungverjalandsfundinum
EINMITT þessa dagana er ár lið-
ið síðan rússneskar hersveitir
hófust handa um að berja niður
þá ofureðlilegu tilraun göfugrar
hetjuþjóðar, að bæta stjórnskip-
an lands síns með friðsamlegum
hætti. Ungverjar, langhrjáðir,
fengu ekki lengur unað erlendri
undirokun, vildu heldur lífið
láta, og* gerðu, alltof margir, og
gera enn. Spillingin var orðin
óbærileg heiðvirðum mönnum.
Tilbúnar sakargiftir, játningar,
sem engan stað áttu sér í nein-
um veruleika, þrælkun eða
sneypudauði vofði yfir hverjum
einum, sem ekki afklæddist sál
og persónuleika, endurreisn æru
aftur á móti undir hælinn lögð,
enda vart fullnægjandi nema þar
sem sýndarmennska hefur út-
rýmt öllum eðlilegum hvötum
og tilfinningum. Það, sem fyrir
umbótamönnunum ungversku
vakti, var þó engan veginn að
afnema skipulag kommúnismans,
enda voru þeir flestir hverjir —
að minnsta kosti enn sem komið
var — blindaðir af hugsjónahjali
því, sem samsærið mesta í heimi
felur sig að baki. Að fenginni
reynslu af rússneskri forsjá og
setuliði vildu þeir hins vegar fyr-
ir hvern mun fá að ráða réttar-
fari og framkvæmdum félags-
mála innan eigin landamæra. Það
var allt og sumt. Rússar og fylgi-
fiskar þeirra í lýðfrjálsum lönd-
um láta sem sér blöskri ekki
slíkar kröfur utan járntjaldsins,
handbendi þeirra munu vart eiga
sinn líka sem þjóðernissinnar,
þegar þeím býður svo við að horfa
eða hafa fyrirmæli um. Heima
fyrir eru Rússar aftur á móti allra
þjóða hörundsárastir í þessum
efnum, og þarna var komið við
kvikuna.
Það, sem Ungverja þjáði aðal-
lega, var herseta Rússa, harð-
rétti það, er þeir urðu við að
una ekki aðeins efnalega, heldur
og á sviði anda og menningar,
og fádæma áfskiptasemi um
hluti, sem hver þjóð, vönd að
virðingu sinni, hlýtur að vilja
vera einráð um. Ungverjar æsktu
ekki annars en að fá með góðu
móti okinu af sér létt; velsæmi
og heiðri þjóðarinnar hafði verið
traðkað það lengi, að óhjákvæmi-
legt virtist að endurheimta fyrsta
lífsskilyrði mannkynsins, sem er
sjálfsvirðing. Kröfur af því tagi
litu Rússar á sem hótfyndni og
kölluðu þó annað verra; hina
hóflegu tilraun til sjálfbjargar
létust þeir líta á sem grunsam-
lega og ærið grómtekna upp-
reist, og snerust öfugir við svo
mjög, að jafnvel eigin hermenn
suma hryllti við þeim aðförum.
Skömm sú og fyrirlitning, er sú
viðureign bakaði þeim, mun eiga
sér langan aldur og það að mak-
leikum. Mannsæmandi framferði
mundi hins vegar hafa styrkt þá
og kommúnismann meira en
grobbinn hnefi og gervitungl á
lofti — enda þótt hundur sé inni-
falinn.
Þeim láðist að sjá leikinn á
borði: að tryggja sér Ungverja
og aðra hjálendinga, og um leið
styrkja vestræna attaniossa ó-
hugnanlega með smávægis und-
anláti, sem hefði verið þeim
hættulaust. Því miður var ávinn-
ingur vestursins af þeim mis-
gripum þeirra því ógnverði keypt
ur, að ekki er hægt að segja af
heilum huga: sem betur fer. En
vitanlega varð ekki hjá því kom-
ist, að hræðsla Rússa, grimmd
og sviksemi breyttu áhuga
göfugra fyrri samherja í upp-
reisn; að bænarskránni sundur-
traðkaðri hófst bylting, sem þeir
kaldhuga skírðu gor og blóði
svo rækilega, að hin hryllilega
minning um hermdarverk þeirra
án frambærilegra raka, mun end-
ast til efsta dags heimssögunnar,
og þá um leið heiftarvörn og
hetjufórn þjóðar, sem á sér fáa
sína líka.
★
Dýru verði var sá sigur keypt-
ur, sigur hvoru tveggja, Rússa
þó aðeins í gæsalöppum. Það er
hörmulegra, en orð ná yfir, til
þess að vita, að með vorri litlu
þjóð skuli vera til og meira að
segja sitja á ráðastólum og sækja
heiðarlegar alþjóðasamkundur af
íslendinga hálfu menn, sem af-
saka ef ekki verja ofstopa vopn-
aðra kúgara gegn afvæddri þjóð
og grimmdaraðgerðir af því tagi,
að slíks munu fá dæmi jafnveí
austan tjalds. Hvers konar lýður
erum vér eiginlega að verða.
Hólmverjar? Er það hagnaðurinn
af óförurn annarra, stríðsgróðinn,
er leitt hafi af sér óáran anda og
sálar'' Hvað finnst mönnum um
þá staðreynd, íð hægt skuli vera
með rökum að tortryggja heil-
indi íslendinga, bar sem þeir
mæta sem frjáls og af engum til
knúinn aðili að varnarsamtökum
vestrænna þjóða? Eigum vér þá
afsökun Harðar, að vér séum
blindir? Aum væri sú. Eða er
það marðareðlið, sem sé í þann
veginn að verða ofan á? Hver
mundi hafa trúað því, að svika-
hrappurinn ætti fyrir sér að verða
átrúnaðargoð vort ef ekki vernd-
ardýrlingur. Raunar veit ég að
svo er ekki; um blinduna aftur
á móti þori ég ekki að fullyrða.
En það er áreiðanlega tími til
kominn fyrir þjóðina að athuga
sinn gang. Lyngormur austrænna
gervihugsjóna hefur átt hér góða
daga. Víðast hvar annars staðar
þykir hann aflóga kvikindi; hér
mun hann enn metinn á við
meðal gullkálf. fslendingar mættu
vel leiða sér fyrir sjónir afleið-
ingar ungversku umbótatilraun-
anna, sem urðu þær, að með að-
stoð vikaliðugra heimamanna er
enn þann dag í dag verið að
murka úr mönnum lífið austur
þar, og eru þó flúnir úr landi
snögtum fleiri Ungverjar en til
eru íslendingar, en tala her-
leiddra mun vera um það bil tvö-
föld íbúatala eyjar vorrar.
ÞAÐ á við um frelsi þjóðanna,
eins og heilsu mannanna, að eng-
inn veit hvað átt hefur fyrr en
misst hefur. Okkur finnst sjálf-
sagt, að eins og við megum draga
lífsandann, svo megum við og
hugsa og tala án þess að þurfa
að óttast fangelsanir og refsing-
ar. Okkur finnst sjálfsagt að hver
þjóð eigi rétt á að skipa málum
sínum að frjálsum vilja borgar-
anna, án þess að erlent vald sker-
ist í leikinn með herafla, og kúgi
hana til þess að hlýðnast boði
sínu og banni.
En sá tími er enn ekki kom-
inn að litlar þjóðir eigi ekki á
hættu slíkt ofbeldi af hálfu mátt-
armeiri ríkja. Hin stóru heims-
veldi hafa löngum þótzt nauð-
beygð til íhlutunar og yfirgangs,
til þess að tryggja öryggi sitt eða
hagsmuni þegna sinna. Þó er sá
munur frá því sem var, að áður
var yfirgangur við litlar þjóðir
framinn samkvæmt rétti hins
sterkara — en þau öfl, sem nú
ógna friði og frelsi, bera auk
þess fyrir sig hugsjónir um rétt-
læti og bræðralag, svo furðulegt
sem slíkt kann að þykja.
Þess vegna veitist þeim auð-
velt að eignast fimmtu herdeild-
ir innan landamæra þeirra þjóða,
sem þau hyggjast að undiroka —
eignast auðsveipa bandamenn
sem eru þess albúnir að ynna af
hendi nauðsynlega undangraftr-
ar-starfsemi, koma málum síns
eigin lands í óefni, spilla vin-
fengi við þær þjóðir, sem ætt-
jörð þeirra er mest stoð í, rugla
dómgreind landa sinna á þá
hættu, sem að steðjar. Sorgar-
saga Ungverjalands er oss Islend-
ingum áminning um að vera á
varðbergi gegn umboðsmönnum
Svo sem áður var að vikið: Það
er huggun í því þó nokkur, enda
eina huggunin, að eigi mannsæm-
andi lifnaðarhættir sér yfirleitt
nokkra framtíð á þessum hnetti
síaukinnar gervimennsku, mun
hlutur ungversku þjóðarinnar
verða ósmár. Fyrir því er séð
með fórnarlund og hugdirfsku,
sem lengi mun í minnum höfð.
Risinn æðraðist, er hann sá dverg
inn ganga fram gegn skriðdrek-
anum með stein í hendi einan
vopna. Ofurmennið austræna er
ekki ósigrandi, og hann veit það
bezt sjálfur. Að vísu bar hann
„sigur“ af þeim hólmi, þó aðeins
í bráð. Raunverulega fékk hann
þá þegar það steinhögg í enni,
er ríða mun honum að fullu.
Eftir viðureignina á vegum
Ungverjalands og á götum Búda-
pestborgar þekkja menn Rúss-
ann svo og „kommúnismann", er
þeir svo kalla. Jafnvel jábræður
þeirra vestra hér urðu að láta
sauðargæruna og skarta úlfsham-
inum einvörðungu. Raunar vill
svo hlálega til, að þeir sumir
hverjir virðast sneyptir yfir
þeirri búningsbót. Hvað ber til?
Hreinræktaður úlfur er þó ólíkt
snöfurlegri tegund ferfætlinga
en snarmeinuð geldrolla í tvenn-
um reifum að minnsta kosti.
Félagið Frjáls menning taldi
það skyldu sína, að gera sitt til
að minna menn hér á atburði þá,
er gerðust í Ungverjalandi fyrir
ári síðan; atburði, sem ekki er
séð fyrir endann á, hvorki á þeim
vettvangi né öðrum víðáttumeiri:
atburði, sem mjög hafa styrkt
með vestrænum þjóðum viljann
til varnar og eru í þann veginn
að sameina Evrópu; atburði, sem
ekki getur hjá farið að leiði af
sér, þótt síðar verði, frelsi Ung-
verjalands og sjálfdæmi í eigin
málefnum. Við vorum svo hepp-
in, að útlagaskáldið George
Faludi gat komið því við
að skreppa hingað af því tilefni,
maður sem stóð í fremstu röð
ungverskra frelsissinna, maður
með fjögurra ára þrælkunar-
vinnu í kommúnískum fangabúð-
um að baki, auk annarrar reynslu
líkri, auk pyndinga, sem fæst-
um þeim, er nú munu hafa þann
heiður og þá ánægju að heyra
hann segja frá, mundi henta. Það
er hollt að leiða sér fyrir sjónir,
að um framtíð Ungverjalands og
vora er ekki nema tvennt til:
annað hvort mun sú fræga þjóð
aftur verða húsbóndi á eigin
heimili, eða vér missum vort,
verðum öll með tölu ofbeldinu
að bráð sem fyrirlitleg hand-
bendi, hrjáðir vesalingar innan
eigin landamæra eða herleidd til
verri staða og kjara. Um fram-
tíð þeirra, sem lifa, er ekki nema
þetta tvennt til. Það er íslending-
um hollt að leiða sér fyrir sjónir,
en hver maður mun í því efni
sem öðru haga breytni sinni svo
sem hann er drengur til.
Gunnar Gunnarsson.
þess valds, sem sízt er til þess
líklegt að hlífa frelsi nokkurrar
þjóðar, sem það á alls kostar við.
En erum við íslendingar þá í
hættu? Eru unnar fyrir gíg allar
tilraunir til að telja okkur trú
um, að djúpir íslandsálar, land-
vættir og fölskvalaust hjarta séu
þjóð vorri nægileg vörn gegn
hvers konar hættu af hálfu út-
lendrar ásælni?
Fjarlægðir fara stöðugt minnk-
andi, og tækni til stórvirkra og
langdrægra árása fullkomnast
óðfluga, og svo að segja með
hverjum degi. Einn morgun fyr-
ir skemmstu vaknaði heimurinn
\rið þau tíðindi, að gervitungli
hafði verið skotið á loft upp. Nýr
hnöttur hafði af mannavöldum
hafið rás sína í himingeimnum,
— að vísu mun minni en hinir
sem fyrir voru, en okkur hefur
strax verið lofað öðrum stærri,
og jafnvel bráðlegri landgöngu
á gamla tunglinu. Hvar verða þá
á næstu áratugum takmörkin
fyrir tækni hinna máttarmeiri
ríkja til þess að teygja hramm-
inn út yfir jörðina, og skella
klónum yfir minni þjóðir, eins
og rándýr yfir bráð? Hvað verð-
ur um ísland? Hvað getum við
annað gert en að treysta á sam-
tök hins frjálsa heims til ein-
huga varnar?
Við erum minnsta þjóð heims-
ins, og búum í miklu stærra landi
en svo, að við höfum nokkru
sinni getað til þess hugsað, að
verja það gegn árás af eigin
rammleik — hvað þá nú, þegar
engin þjóð getur framar talist
örugg nema í varnarbandalagi
við mörg önnur ríki, stór og smá.
ísland hefur leitað öryggis í einu
slíku bandalagi. Hvort varnar-
samtök vestrænna þjóða eiga eft-
ir að verða okkur til bjargar
getum við ekki vitað. Engum get-
ur dulizt, að það er ekki lengur
óhugsandi að íslendingar eigi eft-
ir að verða ófrjáls þjóð að nýju,
eða líða undir lok sem sérstök
þjóð. En eitt getum við viljað.
Við getum forðast að eiga sjálf-
ir sök á glötun olckar, með því
að hafa látið ginnast af þeim
öflum, sem okkur stafar hætta
af, og með því að hafa peynst
ótryggur eða svikull aðili í banda
lagi hins frjálsa heims.
Við getum reynt að skilja það
sem er að gerast, og það sem við
biasir umhverfis í heiminum. Það
sem við blasir nú er harðari og
örlagaríkari barátta um frelsi
mannsins en nokkurntima hefur
háð verið. Víglína þexrrar bar-
áttu liggur ósýnileg um heim
allan, gegnum hjörtu mannanna
— líka þeirra sem við hittum í
daglegu lífi hér á íslandi. Barátt-
an stendur milli þess heims, sem
vill að maðurinn njóti alls þess
frelsis í hugsun og framkvæmd,
sem framast er hægt að trúa hon-
um fyrir, — og hinna, sem vilja
þröngva að frelsi einstaklinga og
þjóða eins og frekast eru tök á.
Gleymum aldrei, íslendingar,
hvernig hefur verið farið með
Ungverjaland. Það getiur komið
sú tíð, að tekist hafi að gera ís-
land viðskila við varnarbanda-
lag frjálsra þjóða, og að þeim
þyki lítii eftirsjá að þessu fá-
menna eylandi, — bæði vegna
þróunar í hernaðartækni, og eins
af öðrum ástæðum. Það getur
komið sú tíð, að við eigum allt
undir sjálfum okkur um varnir
iandsins. Það getur komið sú tíð,
að við eigum allt undir því, að
hafa ekki látið ánetjast þeim öfl-
uin, sem þjóna því valdi sem
sendi skriðdreka sína fyrir einu
ári inn á göt.urnar í Búdapest.
Gleymum því aldrei, Islending-
ar, hvernig farið var og farið er
enn með hina ungversktu þjóð.