Morgunblaðið - 24.01.1959, Side 6

6
MORCVlSfíLAÐlB
Laugardagur 24. jan. 1959
Franskir landnemar í Alsír
æfir út í de Gaulle
En tekst honum oð vinna traust Serkja ?
AÐIJINS eitt missiri og varla
það, er liðið siðan almennt var
litið svo á, að Frakkar væru
búnir að tapa orustunni um Alsír.
Síðastliðið sumar voru serk-
nesku uppreisnarmennirnir orðn-
ir öflugri en þeir höfðu verið
nokkru sinni fyrr. Þeir voru bún-
ir að koma sér upp skipulögðum
her í fjöllunum. Nú stefndu þeir
niður í byggðir. Orusta stóð í
marga daga um 100 km suðaustur
af Algeirsborg milli 3000 upp-
reisnarmanna og fransks fall-
hlífarherliðs. Meginþorri serk-
neskra íbúa landsins virtist styðja
uppreisnarmenn, nvort sem það
var af þjóðerniskennd eða ótta.
Heima í Frakklandi var styrj-
aldarkostnaðurinn að sliga efna-
hag landsins. Serknesk neðan-
jarðarhreyfing hafði verið skipu-
lögð í París og öðrum borgum
landsins og framkvæmdi daglega
morð og stórfelld skemmdarverk.
Menn voru farnir að segja að
augljóst væri hvert stefndi með
Alsír. Það myndi fara eins og í
Indó-Kína. Frakkar yiðu á er.d-
anum að gefast upp. Jafnvel gæti
sá dagur komið, að ein milljón
franskra landnema í Alsír yrði
að hypja sig á burt með allt sitt
hafurtask og flýja norður yfir
Miðjarðarhafið heim til Frakk-
lands.
Wm

Messali Hajds, stjórnmála-
foringi Serkja, sem nú
kveðst styðja de Gaulle.
Ástandið var svo ískyggilegt,
að allar leiðir virtust lokaðar.
Franska þjóðfélagið var að liðast
í sundur og blóðug borgara-
styrjöld að brjótast út.
Franskir landnemar í Alsír
gerðu byltingu gegn ríkisstjórn-
inni. Þeir óttuðust að hún væri
að gefast upp í stríðinu við Serki
og ætlaði að framselja þeim
Norður-Afríku. Landnemarnir
kröfðust þess, að Alsír yrði ram-
einað Frakklandi uin aldur og
ævi og serkneska uppreisnin bæld
niður með hörku og vopnavaldi,
hvað sem það kostaði.
Til þessa treystu landnemarnir
aðeins einum manni, de Gaulle
hershöfðingja. Þeir heimtuðu að
hann tæki við völdum. Borgara
styrjöld varð forðað og de Gaulle
hefur síðan haft alræðisvöld í
Frakklandi. Síðan er það lika
staðreynd, sem ekki verður á
móti mælt, að ástandið er orðið
allt annað í Alsír, en það var á
upplausnartímunum sl. vor.
Nýtt öflugt Frakkland með
styrkri ríkisstjórn mætir nú örð-
ugleikunum. Þróttinn hefur dreg
ið úr uppreisnarsveitum Serkja.
Vopnaflutningar þeirra frá Túnis
hafa að mestu verið stöðvaðir.
Bardagar hafa að vísu blossað
upp við og við í fjöllunum.
En það sem skiptir þó mestu
máli er að Sjálfstæðishreyfingin
nýtur ekki jafn óskoraðs trausts
serknesks almennings og hún
gerði áður.
★
Það merkilega við þessi veðra-
brigði er það, að de Gaulle hefur
farið allt aðrar leiðir í Alsír-
málunum, en landnemarnir höfðu
ætlað. í stað þess að lýsa yfir
sameiningu Alsír og Frakklands
og beita Serki ósveigjanlegri
hörku hefur hann gefið þeim nýja
von. Hann heíur heitið þeim póli-
tísku og efnahagslegu jafn-
rétti við hvítu landnemana. Lof-
orð hans til Serkja hafa verið svo
vegleg, að frönsku landnemunum
í Alsír þykir nóg um. Kurr er
farinn að heyrast meðal þeirra
um að de Gaulle ætli að svíkja þá.
Hann ætli einmitt að framkvæma
það sem hann skyldi forðast, að
framselja landið á vald Serkja.
Enn hefur de Gaulle þó ekki
tekið Alsír-málið föstum tökum.
Hann þurfti í sumar að glíma við
stjórnarskrármálið og nú um ára-
mótin var hann að framkvæma
nauðsynlegar en óvinsælar að-
gerðir til lækningar á efnahags-
meinum Frakklands. Næsta verk-
efni hans sem valdamikils forseta
landsins verður .Alsír-máHð. £n
hinir ofstækisfullu landnemar í
Alsír vænta orðið emskis góðs af
því. Þvert á móti eru þeir
hræddir við að forsetinn stefni
að því að rétta hlut Serkjanna.
En landnemunum er ekki verr
við neitt annað.
★
Fyrir um viku dró svo nokkuð
til tíðinda. Á fyrsta ríkisráðs-
fundi er de Gaulle sat sem ný-
kjörinn forseti þann 13. janúar
gaf hann út tilskipun um sakar-
uppgjöf 7000 serkneskra upp-
reisnarmanna, sem hafa setið í
herfangabúðum í Alsír. Síðan til-
skipunin var gefin út hefur dag-
lega verið sleppt úr fangabúðun-
um 200—300 föngum og mun það
halda áfram fram í febrúar. 200
dauðadæmdir iángar hafa verið
riáðaðir og loks hefur einum af
foringjum serkneskra þjóðernis
sinna Messali Hajd verið sleppt
úr haldi en fangavist fimm ann-
arra verið linuð verulega. Þeirra
á meðal er Ben Bella, sem var
útnefndur varaforsætisráðherra
útlagastjórnar Serkja, enda þótt
hann dveldist þá í Santé-fang-
elsinu í París.
Þegar fregnir af þessum sakar-
uppgjöfum bárust til Algeirs-
borgar varð uppnám þar. Hópar
landnema sem stofnuðu bylting-
arráð í öllum héruðum Aisir sl.
vor hafa komið saman til funda
og fordæmt einróma þessar að-
gerðir de Gaulles. Mótmælaálykt-
unum frá Alsír hefur rignt yfir
forsetann. Félag stríðsekkna
sendi t. d. ályktun, þar sem sak-
aruppgjöf Serkja var hörmuð.
Benda ekkjurnar á það, að menn
þeirra hafi fallið i viðureigninni
við þessa hættulegu Serki, sem
nú hafi verið leystir úr haldi og
geti haldið áfram sinni fyrri iðju
að myrða og limlesta franska
landnema í Norður-Afríku. Ýmis
samtök franskra landnema í Al-
sír hafa jafnvel gengið svo langt
að lýsa þvi yfir að de Gaulle hafi
glatað trausti þeirra.
★
Enn er ekki séð til fúlls, að
hverju de Gaulle stefnir í Alsír-
málunum. Þó er það víst að hann
ætlar sér að skapa serkneskum
íbúum Norður-Afríku mannsæm-
andi lífsskilyrði og pólitísk rétt-
indi, hvað sem hinir hvítu land-
nemar segja. Það þýðir að sér-
réttindi landnemanna verða af-
numin, en þeir verða þo ekki
ofurseldir Serkjum. Til þess verð-
ur tryggt samband landanna og
stefnt að samstarfi evrópskra
manna og serkneskra um lands-
stjórn. Be Gaulle telur það ó-
þarft að þessar þjóðir berist á
banaspjót. Jarðargæði í Alsír
séu það mikil að báðir geti lifað
vel af þeim. Nú hefur það líka
bætzt við að miklar olíulindir
hafa fundizt í Sahara og munu
þær skapa Alsír fjárhagslegan
Táknræn mynd af síðustu atburðum í Frakklandi. De Gaulle
sleppir úr fangclsi foringjum Serkja, þeim Messali Hajd og
Ben Beila, meðan fulltrúar landnema, Massu og Soustelle,
þóttust gæta fangamúranna.
styrk.
Það vekur mesta athygli í sam-
bandi við sakaruppgjafirnar að
undanförnu, að serkneska stjórn-
málaforingjanum Messali Hajd er
sleppt úr haldi. Hann hefur verið
í haldi í rúm tvö ár á afskekktri
eyju Belle Ile við Bretagne-skaga.
Nú má hann ferðast hvert sem
hann vill um sjálft Frakk.and en
ekki snúa heim til Alsír að svo
komnu máli. Þegar Messali steig
á land á franska meginlandinu
fyrir nokkru, lýsti hann því yfir
að hann vildi styðja með ráðum
og dáð núverandi stefnu de
Gaulles í Alsírmálunum.
I þrjá áratugi hefur þessi

I | . . Wk skrifar úr daglega lífínu
Simanúmerum manna
breytt.
SÍÐAN í september í haust
hefur farið fram skipt-
ing á um 800 símanúmerum í bæn
um. Hefur þetta valdið sumum
símanotendum talsverðum óþæg-
indum og þeir látið í ljós óánægju
sína. Sem dæmi má taka mann
nokkurn, sem býr í leiguhúsnæði
inni við Langholtsveg, en ætlar
að flytja í vor eða sumar vestur
í bæ. Fyrir fáum dögum var
gamla númerið tekið af honum
og honum fengið númer frá
Grensásstöðinni. Sama sagaii
verður svo að endurtaka
sig, þegar hann flytur úr hverf-
inu. Verst þykir honum, að síma-
skrár koma ekki út nægilega oft
til að fólk geti flett upp þessum
nýju númerum hans, strax og
hann er búinn að fá þau. Fleiri
eru óánægðir af svipuðum ástæð-
Nauðsynlegt af tæknileg-
um ástæðum.
VELVAKANDI ræddi málið við
fulltrúa bæjarsímastjóra.
Sagði hann að af tæknilegum
ástæðum væri ekki hægt að hafa
þetta öðruvísi. Forsaga þessa
máls er sú, að 1957 var bætt við
bæjarsímann 6000 númerum, og
nægði það ekki. Var þá sett upp
önnur stöð í Grensásnum, og út-
hlutað frá henni 1500 númerum.
Hefur þeim öllum verið ráðstaf-
að, þ.e.a.s. 350 þeir síðustu fá til-
kynningu um nýju símana á næst
unni. Þessi símanúmer er aðeins
hægt að nota á ákveðnu svæði,
austan Bústaðavegar, Stakka-
hlíðar og Laugarnesvegar. Þar
sem á þessu svæði búa nú margir
með númer, sem hægt er að nota
á vestursvæðinu, en þar vantar
númer, þá hefur verið tekið það
ráð að fá símanotendum á Grens-
ássvæðinu eingöngu númer frá
Grensásstöðinni, til að geta ráð-
stafað hinum, þar sem þeirra er
þörf. Ýmsir verða fyrir óþægind-
um af þessu og er gremja beirra
skiljanleg, en þar sem hvergi
nærri eru til nægilega mörg
númer til að fullnægja eftir-
spurn, er óhjákvæmilegt að nota
þau sem til eru á eins hagkvæm-
an hátt og unnt er. Sagði full-
trúi bæjarsímstjóra, að vanta
mundi 1500—1600 númer, og að
nú stæði á leyfum til efniskaupa.
Ennfremur gat hann þess að af-
greiðslufrestur á slíku efni væri
um 2 ár. Við sjáum þá aS óþæg-
indin af númeraskiptíngunni eru
ekki alvarlegasti þátturinn í þess
um málum: Símaleysið verður
áður en langt um líður ennþá
bagalegra.
Draga verður úr óþæg-
indum.
AÐ sjálfsögðu verður að draga
eins mikið eg hægt er úr
óþægindunum, sem þessi númera-
skeggjaði garpur verið stofnandl
og leiðtogi serkneskrar þjóðernis-
hreyfingar og er hann nú sextug-
ur að aldri. Hann hefur þegar
komið sér upp bækistöð í bænum
Chantilly í nágrenni Parísar. Virð
ist nú útlit fyrir að hann kljúfi
sjálfstæðishreyfingu Serkja.
Það er álitið, að de Gaulle hafi
vonazt til að sakaruppgjafirnar
myndu milda útlagastjórn og
uppreisnarher Serkja. Áttu fuli-
trúar frönsku stjórnarinnar við-
ræður við fulltrúa útlagastjórnar-
innar um vopnahlé, en samningar
fóru út um þúfur. Enn verður þvl
haldið áfram að berjast i Alsir
en de Gaulle heldur sínu striki.
skipting veldur hinum einstöku
símnotendum. Enda hefur það
verið reynt. T. d. lætur bæjar-
síminn svara frá mælaborðinu á
stöðinni heila viku_ í slíkt núm-
er. Eru þá gefnar upplýsingar
um það hvaða númer hefur kom-
ið í staðinn, en að vísu aðeins
fyrstu vikuna. Er þetta til mikilla
þæginda, því flest eru númerin
í heimahúsum og þangað hringja
að sjálfsögðu oft hinir sömu.
Eins fékk ég þær upplýsingar,
að þeir sem vissu hvert þeir
flyttu í vor og væru ákveðnir
í að flytja, fengju að halda sín-
um símanúmerum þangað til, ef
þeir færu þá á svæði þar sem þau
eru notuð.
Miðað er að því, að öll númer
verði komin á sinn stað, þegar
símaskráin kemur út um mánaða
mótin apríl—maí. Úr því minnzt
er á símaskrána, má geta þess,
að hún verður í sama broti og
síðast, upplagið verður 45.000 og
nú verður sú nýbreytni tekin upp,
að númerin verða á eftir nöfn-
unum og punktalína á milli, en
ekki fremst í dálkinum, eins og
í þeirri skrá, sem nú er í notkun.
Þetta virðist allt liggja ljóst
fyrir. Þó er það óneitanlega galli,
hve sjaldan skráin kemur út, ekki
sízt þar sem fólk er neytt til að
skipta um númer, um ieið og það
flytur milli bæjarhluta. Mætti
ekki bæta úr þvi, með þvi að gefa
oftast út viðbæti við skrána?
Ritgerða-
safn eftir
Jakob Jóh.
Smára
BLAÐINU hefur borizt ný bók
eftir Jakob Jóh. Smára, og nefn-
ist hún „Ofar dagsins önn“. Hef-
ur bókin að geyma ýmsar ritgerð-
ir, sem skáldið hefur skrifað á
umliðnum árum, og eru flestar
þeirra frá árunum 1917—1935.
Ritgerðirnar fjalla um ýmis
efni eins og nöfn þeirra benda
til: Söngvatregi, Hugljómun,
Fjarlægir reykháfar, Óleyfileg
mök við framliðna menn, Grótti,
Hvernig ferðu að yrkja? Einvera,
Hugleiðingar um skáldskap, Sál-
rækt, Nokkur orð um Nietzsche,
Börnin, Skýjaborgir, María, guðs
móðir, Sumarhugsanir, Margir
heimar, „Eftir sinni mynd“, Ský,
Brot úr trúarsögu minni, Um
bækur og Kvöld hjá „Hernum“.
í formála kveðst höfundur hafa
gefið Sálarrannsóknafélagi ís-
lands handritið til að greiða ögn
af þeirri þakkarskuld, sem hann
standi í við sálarrannsóknirnar
um nálega fimm áratuga skeið.
Bókin er gefin út af Sálarrann-
sóknafélagi Islands. Hún er 160
bls., prentuð á slæman pappír.