Morgunblaðið - 28.11.1959, Blaðsíða 6

6
MORCvynraðið
L'augardagur 28. nóv. 1959
Framlengingarákvæði
bifreiðaskattur og
áburðarverksmiðja
Frá umræðum á Alþingi í fyrradag
t FYRRADAG var fundur í
Sameinuðu Alþingi en að
honum loknum voru fundir í
báðum deildum. Á dagskrá
Sameinaðs þings voru þrjú
mál, tvær fyrirspurnir, hvort
þær skyldu leyfðar, er var
samþykkt og tvær þingsálykt-
unartillögur, hvernig skyldu
ræddar og var samþykkt að
viðhafa eina umræðu um
hvora.
Fimm mál voru á dagskrá Ed.
ÖU til 1. umr. Voru það frumvörp
um gjaldaviðauka 1960, dýrtíðar
ráðstafanir vegna atvinnuveg-
anna, tollskrá o. fl., bifreiðaskatt
o. fl. og bráðabirgðafjárgreiðslur
úr ríkissjóði 1960.
Framlenging á ákvæðum
gildandi laga.
Gunnar Xhoroddsen fjármála-
ráðherra talaði fyrir öllum þess-
um frumvörpum. Gat hann þess
um fjögur þau fyrstnefndu, að
þau faelu í sér framlengingar á
ákvæðum gildandi laga, og und-
anfarin ár hefðu þessu ákvæði
verið framlengd til eins árs í
senn. Síðasta frumvarpsins var
getið í blaðinu í gær.
Fleiri tóku ekki til máls um
þessi mál og var þeim öllum vís-
að samhlj. til 2. umr. og fjárhags
nefndar.
Á dagskrá Nd. voru tvö mát.
Hið fyrra var frumvarp um breyt
ingu á lögum um bifreiðaskatt
o. fl. Gerði fyrsti flm. frv. Ey-
steinn Jónsson, 1. þm. Austur-
lands grein fyrir frumvarpinu, en
síðan var því vísað til 2. umr.
og fjárhagsnefndar samhljóða.
Hringavitlausar hagfræðilegar
hugmyndir.
Síðara dagskrármálið var frv.
til laga um breyting á lögum
um áburðarverksmiðju, flutt af
Einari Olgeirssyni, 3. þm. Reyk-
víkinga. Fylgdi flutningsmaður
frumvarpinu úr hlaði með ræðu
og kom víða við. Meginefni frum
varpsins er á þá leið, að ríkis-
sjóði sé skylt að innleysa hluta-
bréf annarra hluthafa í áburð-
arverksmiðjunni, og taldi ræðu-
maður síðustu forvöð að taka í
taumana, svo áburðarverksmiðj-
an yrði ekki auðhringunum að
bráð. Þá ræddi hann um efna-
hagsmál almennt og sérstaklega
um gengislækkunina 1950 og
veittist að dr. Benjamín Eiríks-
syni í því sambaidi, er hann kvað
haldinn hringavitlausum, hag-
fræðilegum hugmyndum.
Á ekki slíkt skilið af Alþingi
Ólafur Thors forsætisráðherra
kvaddi sér hljóðs. Kvaðst hann
ekki á þessu stigi ætla að ræða
efnishlið þessa máls, en hann
gæti hins vegar ekki látið ómót-
mælt þeim göguryrðum, er 3. þm.
Reykvíkinga hefði látið falla
Ráðherraskipti
á Kúbu
HAVANA, 26. nóv. NTB/AFP.
— Fidel Castro, forsætisráðherra
Kúbu, rak í dag þrjá ráðherra
úr stjórn sinni og skipaði í em-
bætti þeirra þrjá herforingja.
Þessi endurskipulagning á stjórn
inni kom mönnum á óvart. Ráð-
herrarnir þrír, sem reknir voru,
töldust til hægri armsins í stjórn
inni.
í garð dr. Benjamíns Eiríksson-
ar. Ætti dr. Benjamín ekki skilið
slíkan dóm af Alþingi. Einar Ol-
geirsson hefði áfellzt dr. Benja-
mín mjög vegna gengisfellingar-
innar 1950. Það væri rétt, að dr.
Benjamín hefði þá ásamt Ólafi
Bjömssyni unnið mikið og gott
starf fyrir þáverandi ríkisstjórn.
Sæti sízt á einum af stuðnings-
mönnum V-stjórnarinnar að bera
mann svo miklum sökum vegna
gengisfellingar. Fors.ráðh. sagði
ist að lokum ekki ætla að taka
afstöðu til þessa máls áð öðru
leyti að svo stöddu, enda væri
ekki þörf á því.
Einar Olgeirsson kvað það ekki
hafa verið sína meiningu að
hnjóða í dr. Benjamín, heldur
hefði hann sagt, að hann hefði
gert mistök. Kvaðst hann vilja
beina því til þeirra hagfræðinga,
sem nú væru ráðunautar ríkis—
stjórnarinnar að hugsa sig betur
um en dr. Benjamín hefði gert.
Frv. var vísað til 2. umr. og
fjárhagsnefndar með samhljóða
atkvæðum.
„íslenzkt mannlíf"
annað bindi komib út
&
Jón Helgason
ANNAÐ bindi ritsafnsins fslenzkt
mannlíf eftir Jón Helgason er
nýkomið út, en það er safn frá-
sagna af íslenzkum örlögum og
eftirminnilegum atburðum. Bók-
in er myndskreytt af Halldóri
Péturssyni. í þessu bindi eru
ellefu þættir, eða jafnmargir og
í fyrra bindinu.
Bókin hefst á rómantískum
þætti um æskuástir biskupsdótt-
urinnar í Landakoti og Gísla
Brynjólfssonar skálds, en lýkur
með þættinum „Landskuld af
Langavatnsdal", sem áreiðanlega
mun verða flestum minnisstæður.
Fyrra bindi þessa verks, sem
út kom fyrir síðustu jól, var mjög
vel tekið og hlaut hina lofsam-
legustu dóma. Var það ófáanlegt
allmörgum dögum fyrir jól, þar
eð ekki vannst tími til að binda
allt upplagið. Mun það nú fáan-
legt aftur. Útgefandi er Iðunn.
Bókin er vel og smekklega gefin
úti.
„Blóðbrullaup"
í síðasta sinn.
Þjóðleikhúsið sýn-
ir „Blóðbrullaup-
ið“ eftir Garcia
Lorca í síðasta
sinn. Leikurinn er
talinn meðal merk
ustu leikhúsverka,
sem samin hafa
verið á þessari öld
og er óhætt að
hvetja alla leik-
húsunnendur til
að sjá þennan
harmleik. —
Myndin er af
Helgu Valtýsdótt-
ur í hlutverki sínu
Menon ver hendur sínar
gegn hörðum árásum
NÝJU Delhi, 26. nóv. NTB-Reut- i únistum og því hættulegur ör-
er. — í dag urðu harðar umræður j ySgi Indlands. Hann sagði einnig
indverska þjóðþinginu
i índversKa pjoOþingmu um
landamæri Kínverja og Indverja
og var Krishna Menon landvarna
cáðherra borinn þungum sökum
af stjórnarandstöðunni. Foringi
Hægri flokksins krafðist þess af
Menon Menon segði af sér, þar
sem hann væri vinveittur komm-
skrifar úr
daglegq lifinu
• Hvað er skáld?
Bókaútgáfa er að komast í
algleyming eins og jafnan um
þetta leyti árs og því ekki úr
vegi að helga framleiðendum
andlegra verðmæta eilítið rúm
hér í dálkunum á þessurn
laugardegi. Velvakandi ætl-
ar sér þó ekki þá dul að gera
því nokkur tæmandi skil, enda
ekki á annarra færi en spreng-
lærðra bókmenntafræðinga að
skrifa um skáld. Venjulegur
maður veit ekki meira en svo
hvað skáld er, því allar skil-
greiningar um þessa mannteg-
und eru mjög á reiki. Heldur
ekki alltaf gott að vita á
hverju helzt skal þekkja skáld
in.
Einu sinni var talið óyggj-
andi að bera kennsl á skáldin
af því, sem þau létu frá sér
fara. Þau kenniteikn ganga
ekki lengur, enda greinir fær-
ustu vísindamenn í skáldskap-
argagnrýni títt á um hvað sé
skáldskapur og hvað ekki. —
Útlitið er heldur ekki til að
henda reiður á skáldum eins
og gott þótti um skeið því
fleiri en skáld hafa látið sér
vaxa sítt hár og skegg á síð-
ustu tímum. Velvakandi gerir
ekki nokkra tilraun til að kom
ast að niðurstöðu í þessu máli
og hættir hugleiðingunum í
bili minnugur þessara orða
Gríms:
Enginn skyldi skáldin styggja,
skæð er þeirra hefnd.
9 Sókrates og skáldin
En það erum ekki bara við
sem nú lifum sem leggjum á
okkur heilabrot um skáld og
skáldskap. Skáldin hafa á öll-
um tímum verið samtíma-
mönnum sínum ærið íhugun-
arefni. Hér mun ég geta nokk-
uð rannsókna Sókratesar á
skáldum síns tíma og skýra
frá þeim merkilegu niðurstöð-
um, er hann komst að um
þessi fyrirbrigði.
í ^ /9,* -v»j
Véfréttin í Delfí hafði sagt
Sókrates allra manna vitrast-
an. Þetta goðsvar reyndi Sókra
tes að hrekja og gekk í því
skyni á fund vitrustu stjórn-
málamanna og komst að þeirri
niðurstöðu að þeir stæðu hon-
um að baki hvað vizku snerti.
Þá leitaði hann til skáldaima
og segir frá þeirra fundi með
svofelldum orðum að því er
Platón hefur eftir meistara
sínum og læriföður í Varnar-
ræðu Sókratesar:
• Af eðlishvöt og
innblæstri
„Næst á eftir stjórnmála-
mönnunum fór ég til skáld-
anna, bæði þeirra sem yrkja
harmleiki og Bakkusarljóð og
annarra til þess að standa sjálf
an mig að því í návist þeirra,
að vera þeim fáfróðari. Ég tók
nú fram kvæði þeirra, þau,
sem mér virtust þeir haía
vandað sig mest með, og spurði
þá, hvað þeir ættu við með
þeim, til þess jafnframt að
fræðast eitthvað. Ég skamm-
ast mín nú fyrir að segja ykk-
ur sannleikann, en ég verð að
segja hann. í hreinskilni sagt
skýrðu svo að segja allir við-
staddir skáldskapinn betur en
skáldin sjálf. Ég komst því
einnig fijótt að raun um það
með skáldin, að það sem þeir
yrkja, yrkja þeir ekki af speki,
heldur af einhverri eðlishvöt
og innblæstri eins og spáprest-
ar og spámenn, sem einnig
segja margt fagurt, er þeir
skilja ekki orð af. Einhvem
veginn þannig virtist mér
skáldunum vera farið og jafn
framt varð ég var við það
um þá, að vegna skáldskapar-
ins þóttust þeir vera allra
manna vitrastir, einnig á öðr-
um sviðum, sem þeir voru
ekki“.
Þessi rannsókn Sókratesar
á skáldunum í Aþenu er hann
skýrði Aþeningum frá fyrir
2358 árum, gæti ef til vill ver-
ið íslenzkum lesenda til hjálp-
ar, er hann kynnir sér nýjustu
hugverk íslenzkra skálda nú
um jólio-
að Menon leitaðist við að vinna
sér fylgi meðal foringja í hern-
um, svo hann gæti brotizt til
valda með aðstoð hersins, þegar
Nehru forsætisráðherra félli frá.
Æsingin í þingsalnum varð svo
mikil, að Nehru varð að grípa í
taumana og stilla til friðar.
Umræðunum heldur áfram á
morgun, og þá mun forsætisráð-
herrann svara ýmsum spurning-
um og ásökunum, sem komið
hafa fram í umræðunum.
Menon sagði í ræðu sinni í dag,
að skipulag og baráttuvilji innan
indverska hersins hefði aldrei ver
ið betri en nú. Hann lagði áherzlu
á, að Indverjar mættu ekki láta
Kínverja hræða sig, og allar nauð
synlegar ráðstafanir yrðu gerðar
á landamærunum til að tryggja
aðstöðu Indlands. Hins vegar
vildi hann ekki láta uppi, i
hverju þessar ráðstafanir væru
fólgnar. Hann sagði að Indverjar
vildu kaupa vopn erlendis, en
þeir vildu'borga fyrir þau, þar
sem indverska stjórnin sé and-
víg erlendri hernaðarhjálp.
Margir ræðumenn á þingi í dag
kröfðust þess að Menon segði af
sér.
Ný skákbók
IÐUNN hefur sent á markaðinn
nýja skákbók, Teflið betur. í þýð-
ingu Magnúsar G. Jónssonar
menntaskólakennara. Höfundar
bókarinnar eru þrír, og er einn
þeirra dr. Max Euwe, fyrrverandi
heimsmeistari í skák, sem hefur
um langt skéið verið einn ágæt-
asti og mikilsvirkasti skákkenn-
ari í veröldinni.
Hinn góðukunni íslenzki skák-
maður, Baldur Möller, ritar for-
mála fyrir þessari bók. Honum
farast meðal annars svo orð:
„Bókin er um ýmsa hluti tals-
vert óvenjuleg. Hún er ekki eig-
inleg byrjendabók, en setur fram
á óvenjuskýran hátt undirstöðu-
reglur hinnar rökvísu skák-
mennsku ... Um þýðanáann þarf
ekki vitnanna við. Magnús G.
Jónsson menntaskólakennari hef-
ur meiri reynslu en nokkur annar
hérlendur maður í þýðingu skák-
bóka og er vandvirkur, svo af
ber . . .“

#