Morgunblaðið - 28.11.1959, Blaðsíða 8

8
MOTtcrrwnr 4 niÐ
Laugardagur 28. nóv. 1959
Thor Thors
f*AÐ MÁL sem hér er á dagskrá
nefnist „Frönsk kjarnorku-
sprengju-tilraun í Sahara“. Tvær
tillögur hafa verið bornar fram
og ræddar. Eg skal skýra atkvæði
sendinefndar fslands með fáein-
um athugasemdum.
Spurningin um kjarnorku-
sprengju tilraunir er ekki ný
á dagskrá Sameinuðu þjóðanna.
Eg skal minnast stuttlega á hvað
gerzt hefur í því máli í Samein-
uðu þjóðunum síðustu tvö ár,
1957 og 1958.
Allsherjarþirigið 1957 sam-
þykkti ályktun, með yfirgnæf-
andi meirihluta, þar sem skorað
var á þau ríki, sem hlut áttu að
máli, Bandaríkin, Stóra-Bretland |
og Sovétríkin, að láta einskis ó- 1
freistað til að komast að sam-
komulagi um afvopnun sem hefði j
í för með sér, það sem nú skal!
greina: !
í fyrsta lagi, að strax yrði |
frestað öllum tilraunum með I
kjarnorku- og vetnissprengjur, |
og þegar í stað séð fyrir virku
alþjóðlegu eftirliti.
í öðru lagi, að hætt yrði fram-
leiðslu á kjarnorku til vígbúnað-
ar, og að allri slíkri framleiðslu
í framtíðinni verði eingöngu var-
ið til annarra þarfa, undir öruggu
alþjóðlegu eftirliti.
í þriðja lagi, minnkun forða-
búra af kjarnorkuvopnum, og yf-
irfærsla slíkrar orku til óhernað-
arlegra þarfa.
Árið 1958 samþykkti allsherjar
þingið ályktun, sömuleiðis með
yfirgnæfandi' meirihluta — að-
eins 9 greiddu atkvæði á móti —
þar sem í fyrsta lagi var skorað
á ríki, sem gert hefðu tilraunir
með kjarnorkusprengingar, að
gera allt sem í þeirra valdi stæði
til þess að ná skjótu samkomu-
lagi um frestun slíkra tilrauna,
að viðhöfðu öruggu alþjóðlegu
eftirliti, og í öðru lagi var skorað
á sömu aðila, að gera eigi nýjar
tilraunir með kjarnorkuvopn með
an samningar um þessi mál
stæðu yfir.
Með þessum tveim samþykkt-
um hefur allsherjarþing Samein-
uðu þjóðanna tvívegis tekið skýra
og ákveðna afstöðu gegn fram-
haldi hverskonar tilrauna með
k j arnorku vopn.
Sendinefnd íslands var það
ánægja að greiða atkvæði með
báðum þessum tillögum og að
tala með þeirri stefnu, sem í
þeim fólst.
Á yfirstandandi allsherjarþingi
hafa fjölmargir fulltrúar minnzt
þessarar stefnu Sameinuðu þjóð-
anna lofsamlega, og látið í ljós
ánægju sína vegna þess, að Genf-
ar-ráðstefnan um kjarnorkutil-
raunir gefi nú vonir um að tak-
ast muni samningar í samræmi
við þá stefnu. Þegar umræður
um „almenna og algera afvopn-
un“ fóru fram hér í þessari nefnd
fyrir skemmstu, komst sendi-
Tilraunir með kjarnorku-
vopn verði bannaöar
Ræða Thor Thors í stjórn-
málanefnd Sþ. 28. okt. s.l.
nefn mín svo að orði um þessar
samningatilraunir:
„Það hefur komið í ljós hve
mikilvægt er, að samningavið-
ræður um alþjóðasamvinnu um
afvopnun skuli þegar hafa fram
farið, og að þeim muni verða
haldið áfram á virkan hátt. í
þessu sambandi vil ég taka fram,
að sendinefnd minni er mikið
áhugamál, að samkomulag verði
um að nú skuli hætt öllum til-
raunum með kjarnorkuvopn.
Slíkt samkomulag mundi verða
talið ótvíræður vottur um fram-
för í áttina til afvopnunar, og
mundi það geta ráðið úrslitum
um framgang alls afvopnunar-
málsins".
Við teljum ekki spurninguna
um kjarnorkutilraunir í Sahara
standa í neinu sambandi við veg
og sóma Frakklands, né virðingu
okkar fyrir þeirri miklu þjóð. Að
okkar dómi er spurningin blátt
áfram þessi: Eigum við að halda
fast við fyrri stefnu, að banna til-
raunir með kjarnorkuvopn, eða
eiga Sameinuðu þjóðirnar að
breyta um afstöðu við fyrsta tæki
færi sem býðst?
Slík stefnubreyting myndi, að
okkar dómi, valda miklum von-
brigðum hjá almenningi um heim
allan. Við skiljum vel, að Afríku-
þjóðirnar beri kvíðboga fyrir því,
ef Sameinuðu þjóðirnar fallast á
slíkar sprengjutilraunir á miðju
meginlandi þeirra. En við lítum
svo á, að málið sé fyrst og fremst
alþjóðlegs eðlis. Viljum við að
kjarnorkusprengingum sé haldið
áfram, eða að þær séu bannaðar?
Við reynumst því aðeins trúir
fyrri stefnu, ef við mótmælum
enn á ný öllum slíkum tilraunum,
hvar sem þær eru gerðar, og stað
festum þar með að nýju markmið
og anda þeirrar ályktunar, sem
samþykkt var í þessari nefnd, af
öllum 82 þjóðum, fyrir aðeins tíu
dögum. I þeirri ályktun létum
við allir í ljós „þá von, að á sem
skemmstum tíma megi takast að
ganga frá og samþykkja ráðstaf-
anir, sem leiði að marki almennr-
ar og algerrar afvopnunar, við
öruggt alþjóðlegt eftirlit".
Islenzka sendinefndin lítur
ekki svo á, að það mál, sem hér
er á dagskrá, sé aðallega spurn-
ing um kjarnorkusprengingar í
Sahara, heldur sé spurningin hin,
hvort Sameinuðu þjóðirnar ætli
að reynast því vaxnar að halda
fast á málstað sínum í afvopn-
unarmálum, og þá sérstaklega að
því er kemur til kjarnorkuvopna.
Samkvæmt þessu áliti sínu
hefði sendinefnd okkar getað
tekið til athugunar að greiða at-
kvæði með 22-velda tillögunni,
sem skorar á Frakkland að hætta
við tilraunir með kjarnorkuvopn.
Það sem Frakkland ákveður að
gera verður á þess «igin, þungu
ábyrgð, en stefna Sameinuðu
þjóðann* verður að vera ákveð-
in, einbeitt og ótvíræð. Nú liggja
hins vegar fyrir nefndinni breyt-
ingatillögur frá 5 Suður-Ame-
ríkuríkjum við tillögu hinna 22
Asíu- og Afríkuríkja. Þessar
breytingartillögur eru að okkar
dómi í hóflegum og sáttfúsum
anda, eins og tillögumenn hafa
gert grein fyrir hér í nefndinni í
dag. Þess vegna mun íslenzka
sendinefndin, með allri virðingu
fyrir Frakklandi, greiða atkvæði
með þessum breytingatillögum.
Jafnframt viljum við leggja á-
herzlu á, að tilgangur okkar er
að biðja Frakkland að taka á-
kvörðun sína um kjarnorkutil-
raunir í Sahara til nýrrar athug-
unar. Við vonum, að slík endur-
athugun leiði til þess að tilraun-
irnar fari ekki fram. Með því
viljum við staðfesta að nýju fylgi
okkar við þá stefnu, að öllum
þjóðum verði bannað að halda
áfram tilraunum með kjarnorku-
vopn, og hvar sem er á hnett-
inum.
Heimsókn til
Pasternaks
BREZKI blaðamaðurinn og rit-
höfundurinn Alan Moray Will-
iams, sem er búsettur í Kaup-
mannahöfn, hélt útvarpsfyrir-
lestur á mánudagskvöldið og
sagði þá frá nýjustu þróun í hinu
fræga Pasternaks-máli. Williams
talar rússnesku og hefur þýtt
rússnesk verk á ensku, bæði bund
ið mál og óbundið, meðal annars
ljóð eftir Pasternak. Hann sagði
frá tveimur samtölum sem hann
átti á þessu ári, annað við Paster-
nak sjálfan, hitt við helzta and-
stæðing hans, rithöfundinn
Alexei Surkov, sem var ritari so-
vézka rithöfundasambandsins.
Snemma í ár heimsótti Willims
Pasternak í bústað hans rétt utan
við Moskvu. Hann kom ekki
þangað sem blaðamaður, heldur
sem venjulegur ferðamaður. Ekki
var neinn lögregluvörður við
húsið, og Pasternak tók á móti
gestinum.
— Þér megið skrifa, sagði Past
ernak, að ég sé við góða heilsu
og hafi ekki verið rekinn út á
gaddinn, en framundan eru erfið
efnahagsvandamál. Við lifum á
tímum tæknivaldsins. Valda-
menn tæknialdarinnar vilja að
rithöfundarnir séu eins konar
verkfæri í höndum þeirra, en það
geta rithöfundarnir ekki. Rithöf-
undurinn er Faust sinnar samtíð-
ar, síðasti einstaklingshyggju-
maður múgaldarinnar. Sovézka
rithöfundasambandið vill að ég
knékrjúpi fyrir því, en því mun
aldrei takast að þvinga mig til
þess.
Williams heimsótti Surkov í
bækistöð rithöfundasambandsins,
sem áður var höll aðalsmanna.
Surkov minnti meira á vinnulú-
inn flokkserindreka en skáld.
í skrifstofu sinni hafði hann
stóra veggmynd af Stalin.
Surkov varð æstur, þegar talið
barst að Pasternak.
— Hann er hugsjónafræðilegur
óvinur minn, sagði Surkov, og
bætti við að „Sívagó læknir"
væri lélegasta bók Pasternaks.
Þar væri ekki einn einasti geð-
þekktur byltingamaður. Paster-
nak væri gersneyddur þegnskap
og horfði á lífið gegnum kíki
sjálfselskunnar .
Þegar Williams var aftur í
marzmánuði, hitti hann Paster-
nak, en þá hafði sovétstjórnin
bannað honum að eiga blaðavið-
töl. Surkov var hins vegar hvergi
ragur við að láta uppi álit sitt.
Hann var enn mjög fjandsam-
legur Pasternak, en viðurkenndi
að rithöfundasambandið hefði
fengið fleiri mótmælabréf vegna
Pasternaks-málsins er vegna at-
burðanna í Ungverjalandi.
Boris Pasternak
Williams lauk útvarpserindi
sínu með því að víkja að nútíð-
inni. Surkov er ekki lengur ritari
sovézka rithöfundasambandsins,
en Pasternak virðist hins vegar
hafa fengið fyrirgefningu. Haft
er fyrir satt, að „Sígavó læknir"
eigi að koma út í Sové-tríkjunum
með nokkrum útstrikunum, og
mun sjálfur Krúsjeff vera hvata-
maður þess. Þannig virðist blíð-
viðrið, sem kom í kjölfar heim-
sóknar Krúsjeffs til Bandaríkj-
anna, einnig ná til hins fordæmda
snillings, Pasternaks, sem einu
sinni var kallaður „svín, ef það
er þá ekki móðgun við svínið" af
sovézkum æskulýðsleiðtoga.
//
Saga Kolviðarhóls
44
fyrsta bókin austan fjalls síðan 1913
NÚ er verið að ljúka við prentun
fyrstu bókarinnar í Prentsmiðju
Suðurlands á Selfossi. Bókaút-
gáfa hefur ekki verið stunduð
austan-fjalls síðan 1913. Bók sú,
er hér um ræðir, er „Saga Kol-
Skúli Helgason
viðarhóls" eftir Skúla Helgason,
bókavörð á Selfossi. Fjallar hún
um Hellisheiðarveg hinn forna.
og mannskaða á hinni gömlu
fjallaleið allt frá því um 1800.
Þá er rakin saga sæluhúsanna,
bæði við Húsmúlann og á Kol-
viðarhóli, greint frá gestgjöfum
og brugðið upp svipmyndum af
ferðalögum fyrr á tímum og sér-
stæðu fólki, sem gisti þennan
þjóðkunna áningastað. Bókin
skiptist í níu meginkafla. Meðal
þeirra eru „Ýmsar frásagnir" og
er þar sagt frá bardaganum hjá
Öxnaskarði, Skeiða-Odda, Kvæða
Kela, vitrun séra Páls Skálda,
Sæluhússgistingu Sigurðar Breið
fjörðs, Ferð Þuríðar formanns
yfir Hellisheiði o.fl. Aðrir þættir
fjalla um ýmsa landskunna
menn. Má þar nefna sérstæða
persónuleika, svo sem Jón Repp,
Bréfa-Runka, Jón söðla, Eyjólf
ljóstoll, Símon Dalaskáld og
Guðmund dúllara. Þá er kafli um
drauga og dulræn fyrirbrigði.
Síðasti kafli bókarinnar nefnist
„íþróttafélag Reykjavíkur lcaup
ir Kolviðarhól“ og í framhaldi af
því segir frá eyðingu staðarins.
Bókin er prýdd fjölda mynda.
Útgefandi hennar er Prentsmiðja
Suðurlands.
Fengu nokkra
síld
HAFNARF., 26. nóv. Ekki hafa
bátarnir komizt út nú í nokkra
daga fyrir stormi. þar til í fyrra-
kvöld, að veður lagaðist nokkuð.
Voru þá tveir bátar héðan, Hafn-
firðingur og Flóaklettur, staddir
í Grindavík, og fengu þeir síld I
Grindavíkursjónum. Sá fyrr-
nefndi hafði um 90 tunnur og
hinn um 50. Enginn þeirra báta,
sem legið hafa hér, fóru þá út,
því veður var ekki sem bezt og
langt að sækja. Þeir fóru hina
vegar allir út í gær og munu víst
flestir leggja upp í Grindavík,
ef síldin verður á þeim slóðum.
Er henni svo ekið hingað inn 1
fjörð. — G. E.