Morgunblaðið - 13.05.1960, Side 17

Föstudagur 13. maí 1960
MORCTJNBlABIO
17
UTGEFANDI: SAMBAND UNGRA SJALFSTÆÐLSMANNA RITSTJÖRI: bjarni beinteinsson
Torfærur á vegi
eískenda í Hollandi
Molar úr skýrslu Sameinuðu jbjóÖanna
um hjúskap
SAMEINUÐU þjóðirnar og stofn
anir þeirra leggja svo sem kunn-
ugt er mikla áherzlu á að safna
skýrslum frá hinum ýmsu þjóð-
um heims um margvíslegustu
efni. Skýrslur þessar eru oft hin-
ar fróðlegustu og gefa glöggar
upplýsingar um tækniþróun,
xnenntun, þjóðhætti og löggjöf í
þeim ríkjum, sem þær taka til.
Hér á landi hafa skýrslur Sam-
einuðu þjóðanna yfirleitt ekki
verið þýddar eða birtar almenn-
ingi og væri þó eðlilegt, að utan-
ríkisráðuneytið eða t. d. Félag
Sameinuðu þjóðanna gæfu út
tímarit um samtökin þar sem m.a.
væri birtur útdráttur úr þeim
skýrslum, sem ætla mætti að al-
menningi þætti fengur í að kynn
ast.
Fyrir nokkru kom út skýrsla á
vegum Efnahags og félagsmála-
ráðs Sameinuðu þjóðanna þar
sem fjallað er um sifjalöggjöf 24
(þjóða í öllum hlutum heims. Hér
skal drepið á nokkur atriði úr
þeim hluta skýrslunnar, sem
fjallar um hjónabönd og skilnað.
Um hjónabandsaldurinn eru
ékvæðin að sjálfsögðu mjög mi's-
munandi. Hæstur er hann í Hol-
landi, en þar er krafizt samþykk-
is foreldra til giftingarinnar ef
aðili er yngri en 30 ára. Er þar
komin skýringin á því hversu oft
það kemur fyrir, að fullorðnir
Hollendingar leita til annarra
landa til þess að fá sig pússaða
saman. Rétt er þó að geta þess,
að synji foreldrar ráðahagsins þá
er unnt að leita til yfirvalda um
samþykki. Þegar samþykki er
fengið er aldurstakmarkið niður
é við í Hollandi 18 ár fyrir karl-
menn en 16 ár fyrir konur.
Aldurstakmarkið á Norðurlönd
um, 21 og 17 eða 18 ár er frem-
ur hátt miðað við önnur lönd. 1
allmörgum löndum er aldurs-
markið aðeins 14 ár fyrir karl-
menn og 12 ár fyrir konur eða
öllu heldur telpur. Þetta er reglan
í Argentínu, Ástralíu, Honduras,
Norður-lrlandi, Panama og víð-
ar. í einu fylki Bandaríkjanna
er miðað við 14 og 13 ára aldur.
Lægsti giftingaraldur, sem um
getur í skýrslunni er í Pakistan,
en þar mega konur, sem eru
múhameðstrúar, giftast þegar
þær eru orðnar kynþroska, en
þar er það talið gerast á tíma-
bilinu frá 9—15 ára (fyrir þenn-
an tíma geta þær þó gifzt með
leyfi föður síns). Skv. lögum
Queenslandfylkis í Astralíu er
talið, að hjónaband sé alger mark
leysa ef annar aðilinn er undir
7 ára aldri!
Fjölkvæni er bannað í nær öll-
um þeim ríkjum, sem skýrslan
nær til. í Pakistan leyfist þó
múhameðstrúarmönnum að eiga
allt að 4 eiginkonur og i Suður-
Afríku er fjölkvæni talið leyfi-
legt meðal innfæddra, en forboð-
ið hvítum mönnum. Eru það
væntanlega einu hlunnindin, sem
innfæddir njóta þar fram yfir
hvíta menn.
Víðast hvar eru engar reglur
um hversu oft menn mega giftast.
í brezku Kolumbíu getur maður
þó aðeins gifst sömu persónunni
einu sinni og í Hollandi eigi oftar
en tvisvar. í Pakistan mega þó
sömu aðilar giftast allt að níu
sinnum, en alls ekki oftar. A
nokkrum stöðum má sá aðili,
sem framið hefur hjúskaparbrot,
ekki giftast þeim, sem hann
framdi brotið með. Þessi regla
gildir m. a. í Hollandi, Pennsyl-
vaníu og Tennessee.
Um hjúskapartálma eru auk
skyldleika og tengda sums staðar
bönn við giftingum aðila af mis-
munandi kynþáttum og trúar-
brögðum. í Suður-Afríku er al-
gert bann við giftingum hvítra
manna og innfæddra. I sumum
fylkjum Bandaríkjanna eru
hjónabönd hvítra manna og þel-
dökkra einnig bönnuð, þrettán
fylki banna hjúskap hvítra
og malaja og í einu fylki leyfist
mönnum ekki að giftast Indverj-
um, Átta fylki banna hjúskap
hvítra og indíána. I Pennsylvaníú
mega hvítir menn giftast negr-
um en hins vegar ekki mongól-
um. Ekki mun lögum þessum
fylgt stranglega í Bandaríkjun-
um, enda væri þá leikur einn
Próf standa nú sem hæst í
flestum skólum. Ljósmyndari
síðunnar brá sér því upp í
Háskóla nú í vikunni og fékk
• fyrstur manna að taka myndir
í skriflegu prófi þar.
Á myndinni hér fyrir ofan
sést yfir eina prófstofuna.
Nemendum er þannig raðað
niður, að menn í sömu
námsgreinum sitji sem lengst
hver frá öðrum og gilda mjög
strangar prófreglur, sem úti-
loka allt „svindb'. Flestir hafa
einhverja næringu með sér
þvi prófin taka oft sex klukku-
stundir.
Á neðri myndinni má sjá
lagastúdent önnum kafinn við
að leysa úr málaferlum, sem
prófessorar höfðu upphugsað.
fyrir aðila að léta gefa sig sam-
an í einhverju öðru fylki.
í ýmsum múhameðstrúarríkj-
um er mismunandi trú aðila mjög
oft hjúsakpartálmi.
Sums staðar eru börn, sem
fædd eru í óeiginlegum hjúskap
(þegar fólk „býr saman"), talin
skilgetin og í Arizona, Télckósló-
vakíu, Júgóslavíu og Panama eru
öll börn talin skilgetin.
Um skilnað eru sem vænta
mátti mjög mismunandi ákvæði
i þeim löndum, sem skýrslan nær
til. Víða, einkum í kaþólskum
löndum, getur fójk aðeins fengið
skilnað að borði og sæng — gift-
ing er ekki leyfð að nýju. Þær
ástæður, sem við hér á lar.di telj-
um nægja til skilnaðar eru einnig
fiestar í lögum annarra ríkja.
Eftirtektarvert er, að í sumum
ríkjunv svo sem Costa Rica,
Panama og á Filippseyjum, getur
maðurinn krafizt skilnaðar þótt
konan hafi aðeins framið hjú-
Jón E. Ragnarsson. stud. juris:
Vínarmótið
Alltaf sprettur illgresi af arfafræi
í LOK Moskvamótsins 1957 hrópuðu
foringjarnir af fánum skrýddum
pöllum: Hittumst í Peking 1959 og
gjörvallur lýðurinn iaust upp ópi
og svaraði um hæl: Hittumst I Pek-
ing, rétt eins og verið væri að
ákveða að fara í fimm bíó. Það var
því almennt talið, að næsta festivat
yrði haldið við „hlið hins himneska
friðar“. Það kom þó í ljós í ýmsum
kommúnistablöðum snemma árs
1958, að einhverra hluta vegna hafði
verið hætt við hugyndina um festi-
val hjá Mao, en nú einkum rætt um
Prag eða jafnvel stórborg vestan
tjalds.
í ofanverðum marzmánuði 1958
boðuðu kommúnistar til fundar í
Stokkhólmi, þar sem rætt skyldi og
ákveðið um næsta festival. Lögð
var mikil áherzla á að fá sem flesta
fulltrúa á fundinn og ógrynni boðs-
korta send út. Mönnum var boðið
frítt til Stokkhólms og þar upp á
húsnæði, skemmtanir, mat og
drykk, aðeins ef þeir vildu lána
nafn félaga og samtaka sinna og
gefa þannig fundinum virðulegan
og hlutlausan blæ. I»ess var þó
vandlega gætt, að kommúnistar
hefðu öruggan meirihluta. Þrátt
fyrir mikla eftirgangsmuni sóttu
aðeins fulltrúar 52 landa fundinn
og höfðu fæstir umboð landsam-
bánda. T.d. voru fulltrúar F.D.J.,
æskulýðsfylkingarinnar í Austur-
Þýzkalandi taldir fulltrúar alls
Þýzkalands, fulltrúar F.Ö.J., æsku-
lýðsfylkingarinnar í Austurríki
voru sagðir fulltrúar æskulýðs Aust
urríkis, en samtök þessi munu hafa
nokkuð færri meðlimi en æskulýðs-
fylkingin á Akureyri. Fulltrúi Eng-
lands var harmonikuleikari nokk-
ur, sem enginn kannaðist við nema
fundarboðendur. Þarna gaf enn-
fremur að líta ýmsa einstaklinga á
vegum kommúnista, sem ekki var
vitað að væru fulltrúar annarra en
sjálfra sín. Fulltrúi íslenzkra ung-
kommúnista hefur sjálfsagt talið
sig sendimann allra íslendinga milli
16 og 35 ára. Hann var fulltrúi fyrir
samtök, sem kölluð eru Alþjóða-
samvinnunefnd íslenzkrar æsku.
Af 130 fulltrúum á fundinum er
talið að 78 væru sannfærðir og rök-
þéttir kommúnistar, auk 27 á ýmsu
hitastigi frá hálfvelgju í suðumark.
Niðurstaða fundarins var því fyrir-
sjáanleg, enda ákveðin áður en
boðskort voru send. Umræður og
fundarstörf mótuðust af þeirri stað
reynd, að hér var aðeins um sýnd-
arfund og leiksýningu að ræða.
SMÁSKAMMTALÝÐRÆÐI
Þó að fulltrúar fundarins og
fundarboðun væri dæmigerð fyrir
samkomur og fundarhöld kommún-
ista, þá voru umræðurnar það enn
frekar. Fulltrúi Sviss taldi eðlilegt,
að fyrst yrði ákveðið hvort halda
skyldi festival eða ekki, en þá var
honum tjáð, að hér yrði aðeins
rætt, hvernig festival skyldi haldið.
Það upplýstist aldrei hver hafði
ákveðið festivalið. Við þbssa máls-
meðferð gátu hinir hlutlausu Sviss-
lendingar ekki sætt sig og fóru
heim við svo búið.
Þetta gefur mjög góða hugmynd
um kommúnista-„lýðræði“ í fram-
kvæmd. Þar er ekki boðað til fund-
ar til þess að ræða, hvort N ráð-
herra sé vondur eða sekur, en marg
ir fundir eru kvaddir saman til
þess að ræða hvers vegna hann sé
svona mikið vondur eða sekur. Og
segi menn svo, að þetta sé ekki mál
frelsi.
Á Stokkhólmsfundinum var kjör-
in undirbúningsnefnd skipuð að
mestu leyti þekktum atvinnukomm
únistum og þessi nefnd „ákvað“
þegar í stað að festivalið skyldi
haldið í Vínarborg um mánaða-
mótin júlí og ágúst 1959, skyldi það
standa í tíu daga og þátttakendur
vera um 30.000. Þetta voru einnig
sýndarsamþykktir, því allt þetta
hafði verið ákveðið á leynifundi
18. des. árið áður.
Eysteinn munkur taldi varða
mest til allra orða, að undirstaðan
skaparbrot einu sinni, en á hinn
bóginn getur konan því aðeins
krafizt skilnaðar að maðurinn
hafi beinlínis tekið sér hjákonu.
í Belgíu, einu fylki í Ástralíu
og einu fylki í Kanada er þess
og krafizt til skilnaðar, að maður
inn hafi framið hjúskaparbrotið
á hinu sameiginlega heimili
þeirra hjóna. A Indlandi er hjú-
sé réttileg fundin. Er hægt að bú-
ast við, að samkoma slík, sem hér
hefur verið lýst, sé líkleg til þess
að skipuleggja heiðarlegt, hlutlaust
alþjóðamót fyrir friði og vináttu
þjóðanna. Sprettur ekki alltaf ill-
gresi af arfafræi?
HVERS VEGNA VÍNARBORG?
Öll fyrri festivöl hafa, eins og
kunnugt er verið haldin í komm-
únistalöndum. Ákvörðunin um að
halda mótið vestan tjalds vakti því
í fyrstu nokkra furðu, en síðar fór
málið að skýrast. Helstu ástæðurn-
ar fyrir staðsetningu mótsins voru
þessar:
1. Til þess að sanna, að þeir geti
haldið festival utan kommúnista-
ríkjanna og reyna þannig að
hnekkja því áróðursorði, sem fór af
festivölunum.
2. Þannig losnuðu kommúnista-
ríkin við hinn mikla skara ung-
menna frá öllum löndum heims,
sem komu losi og óánægju inn hjá
þeirra eigin innibyrgða æskulýð,
t.d. á Moskvumótinu.
3. Þannig gátu þeir gefið nokk-
uð stórum og tryggum hópi af æsku
lýð landa sinna kost á ferðalagi
vestur fyrir undir ströngu eftir-
liti og þannig létt aðeins á óánægj-
unni með ferðabannið heima fyrir,
en hún er meiri en menn órar fyr-
ir og gætir jafnt hjá alþýðunni og
flokksbundnum meðlimum „nýju
stéttarinnar“.
4. Austurríki liggur að járntjald
inu og því auðvelt að koma fyrir
og skipuleggja aðstoð frá komm-
únistaríkjunum, einkum Tékkó-
slóvakíu. Auk þess væri auðvelt að
flytja mótið til Prag, ef allt færi út
um þúfur í Vínarborg.
5. í Austurríki eiga Rússar enn
miklar eignir, sem þeir sölsuðu
undir sig á hernámsárunum, en
leynifyrirtæki þeirra í Vínarborg
voru að töluverðu leyti látin standa
straum af festivalinu, t.d. Metros,
Handels und Vertriebs, G.M.B.H.
o. fl.
6. Austurríki var eina landið
vestan járntjalds, sem hugsanlegt
var, að hægt væri að þröngva til
þess að leyfa festival. Austurríkis-
menn hafa gert sérstakan friðar-
samning við Rússa, þar sem þeir
heita því að vera hlutlausir. Þessa
grein notuðu Rússar sér óspart, auk
þess voru um þessar mundir samn-
ingar milli Austurríkis og Rússa
um stríðsskaðabætur og lofuðu
Rússar hagstæðum samningum, ef
festivalið yrði leyft í Vínarborg.
Það er athyglisvert, að samningar
um staðsetnihgu mótsins voru ekki
milli mótstjórnar og borgaryfir-
valda Vínarborgar, heldur beint
milli ríkisstjórna Austurríkis og
Sovét-Rússlands. Þarf frekar vitn-
anna við um hina raunverulegu að-
standendur festivalanna eða þá
• áherzlu, sem Rússar leggja á festi-
völin í áróðurskerfi sínu.
7. Með því að halda festivalið í
Vínarborg vonuðust kommúnistar
til þess að geta hresst upp á starf-
semi flokksbræðra sinna í Austur-
ríki, en kommúnistaflokkurinn þar
er sá minnsti í öllum heiminum,
hefur engann þingmann og um 1%
atkvæða. Um þetta segir Valigurova
ritari tékknesku æskulýðsfylking-
arinnar (CSM) í Mlady svet 2. marz
1959:
„lfestivalið mun áreiðanlega
verða styrkur fyrir framfarasinn
uð (sic) öfl í Austurríki. Það er
mjög mikilvægt fyrir okkur, sem
erum næstu nágrannar Austur-
ríkis“.
Þessi tékkneski ungkommúnisti
hefur sjálfsagt munað eftir því, að
festivalið, sem haldið var í Prag
1947 átti sinn þátt í því að Tékkó-
slavía varð kommúnistum að bráð.
Með þessi sjónarmið í huga er
ekki líklegt, að það takist að skipu-
legrgja ópólitískt, heiðarlegt al-
Þjoðamót fyrir friði. Tiigangurinn
er lika allur annar.
J. R.
skaparbrot því aðeins skilnaðai
sök, að maðurinn hafi tekið sé
hjákonu eða eiginkonan sé anna
hvort hjákona annars manns eð
lifi portkonulífi. Indverjar telj
það hins vegar skilnaðarsök e
maki skiptir um trú. I Júgóslaví
er það skilnaðarsök ef maki e
dæmdur fyrir afbrot gegn „hags
Framh. á bls. 23.