Morgunblaðið - 06.10.1963, Blaðsíða 6

MORCUNBLAÐIÐ
Sunnudagur 6 október 1963

Skipstjóra og sfýrimann afélagið Aldan 70 ára
Félagið hafði á sínum tíma djúpstæð áhrif
á skipun bæjar-
og þjöðmála
Frá Beykjavikurhöfn á tímum þilsklpanna.
endanlega samþykkt á félags-
fundi hinn 17. febrúar 1894.
Á fyrstu fundum félagsins
bera hagsmunamálin á góma og
þá kom meðal annars fram til-
laga að fara þess á leit við út-
gerðarmenn að þeir vigtuðu all-
an kost til skipverja út í landi.
Á öðru ári er farið að ræða um
hvort ekki muni tiltækilegt að
ráðast í að gefa út tímarit „er
gæti orðið til nytsemdar og fróð
leiks í þeim atvinnuvegi er þeir
menn stunda.“ Málið fékk góðar
undirtektir og var samþykkt í
einu hljóði tillaga um að skip-
stjórar rituðu hjá sér allt það er
þeir álitu að gæti haft nokkra
þýðingu þessu máli til fram-
kvsemdar. Þá var og samþykkt
að félagið keyptu eða fengi að
láni norsk og dönsk tímarti er
gefin væri út í þessum tilgangi.
í nóvember 1894 segir að fund-
arstjóri geti helztu atriða er
skipstjórar, sem eru í Öldunni,
skyldu rita í dagbækur sínar
viðvíkjandi fiskigöngum og fisk-
veiðum. Er þetta síðan talið upp:
1. Hvar skipið er á hádegi
hvern dag, og á hvaða dýpi skip-
ið hefur rekið ef það hafi legið
á fiski.
2. Hvernig veðurlag er og á
hvaða átt. Hvað hvasst er, og
hvernig sjólag er og hitarnir í
lofti og sjó, botnslag og dýpt.
3. Hvað mikill fiskur hafi
dregizt yfir hvern sólarhring, og
á hvaða dýpi, og á hvaða tíma
bezt dregst.
4. Hvaða fiskitegund er t.d.
þorskur, stútungur, þyrsklingur,
ýsa, langa, ufsi, keila, skata,
steinbítur, spraka, karfi, og enn-
fremur hvort þessar fiskitegund-
ir eru feitar á fisk eða lifur.
Hvort fiskurinn er hvítur eða
móleitur á roðið. Hvort hann ec
með síltroðinn maga eða tórti.
ur, eða botnfæða er í honum t.d.
krabbi og fleira.
5. Hvort vart verður við síld,
hvort heldur hún er í fiski eða
á ferð, hvert hún stefnir ef hún
sézt. Og ennfremur geta þess ef
kolkrabbi dregst eða er í fiski.
Þá er og jafnframt stungið upp
á að skipstjórar sem ekki væru
í félaginu gæfu því einnig skýrsl
sem færu í sömu átt.
1895 verða miklar umræður
um hvernig ráðstafa skuli styrkt
arsjóði félagsins til ávöxtunar,-
Endaði svo þeim umræðum að
sjóðurinn var lagður í Söfnun-
arsjóð íslands og hefur hann
verið þar síðan og finnst sum-
Framh. á bls. 18
í lögum Öldunnar er svo kveð
ið á að „tilgangur félagsins er
að hlynna að öllu því svo til
framfara og eflingar lýtur við
fiskveiðar og siglingar lands-
manna. Og ennfremur að auka
samvinnu meðal skipstjóra og
stýrimanna og gæta hagsmuna
þeirra, meðal annars með því að
efla „Styrktarsjóð skipstjóra og
stýrimanna við Faxaflóa“ sam-
kvæmt skipulagsskrá sjóðsins".
í tilefni þessara tímamóta skip
stjóra og stýrimannafélagsins
Öldunnar átti blaðamaður Morg
unblaðsins til við Guðmund H.
Oddsson, skipstjóra, núverandi
formann Öldunnar. í samtali við
hann er stiklað á staksteinum
í sögu félagsins og stuðzt við
gerðarbækur þess.
Á bernzkuskeiði þessa félags
var að rísa alda vaxandi félags-
þroska með þjóðinni. Og félags-
menn voru margir ötulir braut-
ryðjendur nýs tíma á sviði út-
gerðar og sjósóknar. Þessi félags
skapur lét skjótt til sín taka
hvers konar velferðarmól skip-
stjórnarmanna og sjómanna al-
mennt. Og Aldan hafði víðtæk
áhrif á gang mála bæði á Al-
þingi og sömuleiðis í bæjarstjórn
Reykjavíkur. í byrjun árs 1849
hefjast umræður í félaginu um
stofnun styrktarsjóðs er varið
skyldi til að styrkja þá félags-
menn er vegna elli eða heilsu-
brests yrðu atvinnulausir, einn-
ig ekkjur og börn félagsmanna.
Skipulagsskrá þessa sjóðs var
Guðmundur H. Oddsson, skip-
ttjóri, núverandi form. Öldunnar
r Á MORGUN hinn 7. október
•ru liðin 70 ár frá því skipstjóra
og stýrimannafélagið Aldan var
Stofnað hér í Reykjavík. Félag
þetta er elzt starfandi félaga
þeirra sem við sjósókn og út-
yegsmál hafa fengizt. Stofnend-
ttr félagsins voru 24 talsins og
óllir skipstjórar. Þeir höfðu átt
drýgstan þátt í því að koma á
lót nýrri útgerð hér við land,
lem var þilskipaútgerðin, og
sumir þeirra höfðu stýrt fyrstu
skipunum sem hingað komu.

• Hvað vanar helzt
1 í Skálholt?
„Húsmóðir í Reykjavík" send
ir Velvakanda bréfið, sem hér
fer á eftir. Velvakandi hefur
að vísu áður birt bréf um
sama efni, en ekki sakar að
herða á þeim, sem hér eiga
hlut að máli.
„Kæri Velvakandi!
Mig langar til þess að biðja
þig fyrir greinarkom. Ég er
ein af þeim, sem heimsóttu
Skálholt í sumar, og sá hina
nýju og fögru kirkju. Ég ætla
ekki að lýsa henni, það hafa
aðrir mér færari gert. En eitt
fannst mér stórlega á vanta:
snyrtiherbergi fyrir almenning.
Hvert er kirkjugestum og öðr-
um, er að Skálholti koma, ætl-
að að fara? Varla út um tún
eða móa; sízt mundi það prýða
hinn fornhelga stað. Þá þarf
ekki að tala um þá sjálfsögðu
hreinlætisskyldu, að menn geti
þvegið sér um hendur. Ég er
hrædd um að útlendingar, sem
þangað koma, eigi erfitt með
að skilja þetta hjá þjóð, sem
vill kalla sig menningarþjóð.
Við eigum ekki lengur að vera
með þetta aftur í grárri forn-
eskju, frekar en aðrar fram-
farir. — í Bandaríkjunum held
ég, að engin benzínstöð sé
byggð öðru vísi en snyrtiher-
bergi fylgi til afnota fyrir þá,
sem þar stanza, hvað þá held-
ur aðrar veglegri byggingar.
Ég leyfi mér því að skora á
þá, sem hlut eiga að máli, að
bæta svo fljótt úr þessu, sem
auðið er, svo að þetta atriði
verði ekki Skálholtsstað til
vanvirðu. — Með þökk fyrir
birtinguna,
húsmóðir í Reykjavík“.
• Hundar og kettir og
fuglar og fiskar.
Enn er ekkert lát á bréfum
til Velvakanda frá fólki, sem
vill ýmist leyfa eða banna
hundahald í Reykjavík. Þetta
virðist vera gamalt hitamál
eftir því að dæma, að þegar ár-
ið 1914 er þetta orðið deilumál
í Morgunblaðinu, eða fyrir nær
fellt hálfri öld. Upphaf deil-
unnar var bréf frá „Órækju“,
sem hefst þannig: „Eitt af því,
sem einkennir þennan bæ, er
hundamergðin. Maður gengur
naumast tíu faðma á götunum
ón þess að mæta hundi eða
hundum. Ef menn ríða um göt-
urnar á hjóli eða hesti, liefir
maður þá gjammandi og glefs-
andi við hlið sér. Og þess eru
ekki fá dæmi, að þeir hafa bit-
ið all-óþyrmilega í fætur hjól-
reiðamanna, og litlum börnum
er af þeim háski búinn, sum-
um hverjum.“ — Svo er rætt
um sjúkdómahættu af erlend-
um hundum, sóðaskap o.fl.
Sem sagt: sömu röksemdirnar
þá og nú. Hér birtist bréf frá
Kópavogsbúa:
„Ég var að enda við að lesa
bréf frá „Víðförla" í dálkum
Velvakanda. Hvað er að mann
inum að ráðast svona að fólki,
sem á hunda, kalla það lög-
brjóta og sóða og segja það
níðingsverk á háu stigi að
binda hundagreyin og bæla og
ofurselja þá óvita börnum, sem
kuðla þá eins og gamalt plast-
leikfang? En svo mælir hann
með fuglum, fiskum og kött-
um, en fiskar og fuglar eru líka
lokaðir inni og sviptir frjáls-
ræði. Er minni sóðaskapur af
köttum? Að minnsta kosti er
hlandfýlan meiri af þeim, og
kuðla ekki óvita börn kettlinga
eins og hvolpa, og pissa ekkl
kettir utan í bíla og hús eina
og hundar, og gera þeir ekki
ónæði líka með sínu alkunna
breimi og næturbardögum?
Fyrst bannað er hundahald,
því er þá leyft kattahald?
Hundar eru hvorki til gagns
né þrifa, segir Víðförli, én eru
kettir það svo miklu frekar,
þótt þeir drepi fugla og rottur?
Ég á ekki hund og ekki kött,
en ég get samt ekki skilið.
hvers vegna ráðizt er svona i
þann, sem á hund, frekar ea
þann, sem á kött.
— Með kveðju til allra dýra-
vina, hvað sem dýrið heitir,
Kópavogsbúi",
Af þessu bréfi mætti ætla,
að Víðförull hefði sérstaklega
mælt með köttum, en svo var
þó ekki. Þeir, sem halda hunda
leynilega hér í borg, verða ekki
kallaðir annað en lögbrjótar.