Morgunblaðið - 16.09.1965, Page 17

Fimmtudagur 16. sept. 1965
MORGUNBLAÐID
17
*
Fræðsluþáttur Garðyrkjufélags Islands
Lauk- og hnúðjurtir
EITT af því sem ræfcta má hér
víða með góðum árangri eru
ýmsar lauk- og hnúðjurtir sem í
mæltu máli ganga undir sam-
nefninu lauikjurtir. Flestar teg-
undir lauk- og hnúðjurta eru
Æjötærar þ.e.ajs koma upp og
blómgvast ár eftir ár á sama
stað. Stöku tegundir geta þó
verið nokkuð dyttóttar hvað
blómgun snertir. Margar lauk- og
hnúðjurtir þola vel Veturinn með
lítilli sem engri aðhlynningu þar
sem þær standa í garðinum, aðr-
ar eru aftur viðkvæmar, og verð-
ur því að taka þær upp á hverju
hausti — strax og jörð tekur að
Érjósa og vetra á frostlausum
stað. Allt eftir tegundum blómg-
ast lauk- og hnúðjurtir hér úti
frá þvi seinnihluta vetrar og
fram á næsta haust. Með réttu
vali tegunda er þvi hægt að sjó
fyrir. löngum blómgunartíma, og
þannig lengja sumarið í garðin-
um. Mun ekki veita af slíku, þar
sem sumrin eru stutt. Tegundir
sem blómgast síðla vetrar og
fram eftir vori eru kallaðir vor-
laukar. Þeim hópi tilheyra marg-
®r nægjusamar blómviljugar og
skemmtilegar lágvaxanar plönt-
ur eins og vetrargosi, vorboði,
perlulilja, stjörnulilja, dverg-
lilja, vepjulilja og voríris. Síðar
blómgast svo goðalilja, páska-
lilja, hvítasunnulilja og túlipani.
Er venjulega komið fram í maí-

Frú Helga Jóhanns-
dóttir f r á Rauðsstöðum
7i±U:: Z>yPr 'p U. *?isd í/*y o$ /rWýtu//^
þurfa um 6—8 vikur til þess að
mynda öflugt rótarkerfi, og á
meðan mega þau ekki frjósa.
NOKKRAR HELZTU TEGUND-
1R HAUSTLAUKA:
Galantus — Vetrargosi.
Harðgerð og nægjusöm hnúð-
jurt sem ber hvít blóm með græn
um blettum. Bezt er að gróður-
setja nokkur stykki saman í 4—6
cm dýpt. Blómgast fyrstur allra
vortauka, ocft í febr-marz.
Eranthis — Vorboffi.
Blómgast um svipað leiti og
vetrargosi með smörgulum blóm-
um. Mjög lágvaxinn. Hæfir vel
á steinbeð eða inni á milli gis-
stæðra trjáa og runna, þar sem
jarðvegur er myldinn og sæmi-
lega rakaheldinn. Gróðursetninga
dýpt um 4—6 cm. Millibil 5—8
cm,
Crocus — Dvergliija.
Ber blá, guil eða hvít blóm.
Dverglilja sprettur bezt á sólrík-
um stað í gljúpum jarðvegi.
júní þegar tegundlr þessair blém-
gast. Tegundir sem bdómgast á
miðju sumri og allt fram á haust
eru t.d. lilja, máríusóley, glitfífiil,
hnúðbegonía, ,gladiola og haut-
dverglilja.
Haustgróðursetning lauka.
Flestar lauk- og hnúðjurtir
blómgast fyrri part ársina og
þola veturinn • í garðinum eru
gróðursettar að hausti, í sept-
ember og frám eftir oktáber, á
meðan hiti er í jörðinni. Þær teg-
undir sem eru viðkvæmar og
þola ekki frost að ráði, eru sett-
ar niður að vori þegar hlýna er
tekið í veðri og frostJhætta liðin
hjá; oftast eftir að hafa staðið
tfyrst í nokkrar vikur inni í potti
eða kassa.
Yfirleitt þrífast lauk- og hnúð-
jurtir bezt í íremur léttum jarð-
vegi (dálítið sandbornum),-sem
er vel framræstur. Jarðveginn
er bezt að losa í 25—30 cm dýpt
svo rætur iaukanna eigi auðveld-
ara með að smjúga um hann.
Rétt er að bianda saman við
jarðvegixui dálitlu atf gömlum vel
rotnuoum bútfjánáburöi og smá-
vegis af garðáburði, eða sem
svarar 35—aO gr á ms. Lauka og
hnýöi má leggja hvar sem er i
garoinn, jaínvei út í grastfiötina,
en sé það gert verður að með
slátt á þvi svæði unz blöð plantn
anna eru að mestu visin. I viss-
um tiliellum getur það orðið
nokkuð löng bið.
Bf snöggiegar kólnar í veðri
og jarðvegur gaddfrýs eftir nið-
ursetningu lauka er nauðsynlegt
að setja mosa eða skarna ofan á
moidina (10—15 cm lag) til þess
að fyrirbyggja að frost komist að
laukunum. Laukar og hnýði
Túlipanar.
Bezt er að setja mörg hnýði sam-
an með 6—10 cm millibili og í
6—8 cm dýpt. Á skýldum stað
upp við hús skýtur dvergliljan
oft upp kollinum í lok marz.
Atf dverglilju fyrirhittast einnig
tegundir sem blómgast að hausti.
Onnur tegund sem blómgast að
hausti er Colchicum, sem líkist
mjög dverglilju og er ræktuð
eins.
Scilla — Stjörnulilja.
Lágvaxin hnúðjurt, afar auð-
veld í ræktun. Ber blá stjörnu-
laga blóm oftast 1 matf. Stjörnu-
liija er gróðursebt í 7—8 cm dýpt
og með 10 cm miliibili. Getur
staðið óhreyft í mörg 4r. Þrifst
vel í grasi.
Chinodoxa — Snæstjarna.
Líkist mjög stjörnulilju, en hef-
ur opnari blómskipun og ljós-
blárri eða bleik blóm. Gróðursett
og ræktuð eins og stjörnulilja.
Muscari — PerlulUja.
Ber þéttstæð himiniblá blóm.
Gróðursett í 8—9 cm dýpt og
með svipuðu bili á milli hnýða.
Fritillaría meiagris — Vepu-
lilja.
Er með hvitum, rauðleitum
eða brúndröfnóttum stórum
blómum. Þrífst bezt þar sem ekki
er mjög þurrt. Gróðursett frem-
ur djúpt, eða 12—15 cm.
Skyld vepj'ulilju er
Keisarakróna.
Er mun stórvaxnari með rauð-
gul drjúpandi bjöllulaga blóm.
Vangæf í ræktun hér. Eldllilja er
víða kölluð keisarakróna.
Narcissus — Páska- og hvíta-
sunnuliljur.
Til eru mörg atfbrigði af þess-
um tegundum með mismunandi
gerðir og lögun blóma. Þrífst
bezt í sæmilega rökum jarðvegi
sem nokkurs skugga gætir. Vaxa
hér vei og geta staðið lengi
óhreyfðar. Gróðursettar í 10—15
cm dýpt og með 15—20 cm milli-
bili. Blómgast lengi.
Tulipa — Túlipanar.
Þeir eru mjög fjölbreyttir að
gerð og lit. Atfbrigði skipta þús-
undum og er þeim raðað niður í
flofeka éftir gerð og lögun. Túli-
panar þrífast bezt í hlýjum sendn
um jarðvegi á mót sól. Sum
atfbrigði blómgasit aðeins vel
fyrsta árið eftir gróðursetningu,
önnur geta blómgazt á sama stað
nokkur ár í röð. Vissara er að
taka flest atfbrigði upp á tveggja
ára fresti. Er það gert seinni part
sumars strax og blöðin eru nokk-
urnveginn visin. Laukarnar eru
síðan þurrkaðir á svölum stað í
14 daga og lagðir á ný. Aðeins
stæristu laukarnar bera blóm.
Gróðursetningardýpt er 10—-12'
cm, en fer þó nokkuð eftir tég-
undum. Vaxtarrými frá 15—25
cm.
í DAG verður til moldar borin
frá Dómkirkjunni í Reykjavík
ein atf hinum ágætu dætrum
Vestfjarða, Helga Jónsdóttir frá
Rauðsstöðum í Arnarfirði, en
þar var hún fædd 24. júni 1882.
Bjuggu foreldrar hennar þá þar,
þau hjónin Jón Sigurðsson og
Ólína Ólafsdóttir, en nú mun sú
jörð í eyði komin.
Ekki var Helga nema tveggja
ára er hún missti föður sinn og
heimilið leystist upp. En hún var
svo lánsöm að eiga góða og hjálp-
sama móðursystur, Sigrúnu Ijós-
móður á Sellátrum, sem gift var
Magnúsi Kristjánssyni, kunnum
skipstjóra, og hjá þeim hjónum,
er síðar tfluttu tii Bíldudals, ólst
Helga upp fram undir fermingar-
aldur, en' fór þá að Söndum í
Dýrafirði til sr. Kristins Daní-
elssonar og var fermd þar. Síðar
var hún á Þingeyri og hjá sr.
Böðvari Bjarnasyni á Rafnseyri,
en flutti svo þaðan til ísafjarðar
1905.
Á fsafirði kynntist Helga Jóns-
dóttir eftirlifandi manni sínum,
Magnúsi Magnússyni frá Hildis-
ey í Landeyjum. Kom hann sem
verzlunarmaður til ísatfjarðar
ári síðar en hún, og gengu þau
í hjónaband 12. júli 1907. Atf
hjónabandsárum þeirra áttu þau
24 á ísafirði en 34 í Reykjavík.
Margra vina og kunningja á
Vesttfjörðum saknaði ég, er ég
flutti þaðan etftir 18 ára dvöl þar,
en fárra meir en þessara hjóna.
Átti ég um 16 ára skeið, að kalla
mátti, annað heimili mitt að
sumrinu á ísatfirði, vegna starfs
míns, og varð Magnús Magnús-
son þar fljótlega á vegi mínum,
hispurslaus, greindur og gaman-
samur, og laðaðist ég brátt að
'honum og heimili þeirra hjóna.
Magnús er Rangæingar, sem áð-
ur er sagt, f. 1880, gerðst snemma
verzlunarmaður hjó Ediniboi’g á
Akranesi og síðar hjá C. L. Lár-
ussyni og Co. í Rvík, og kom á
hans vegum til ísafjarðar 1906.
En er sú verzlun hætti árið eftir
hóf Magnús sína eigin verzlun
þar og rak hana um 25 ára skeið,
tfór variega af stað, en jók hana
smátt og smátt og gekk vel, enda
vinnugarpur og mikiJI hygginda-
maður og ráðdeildarsamur. Kom
hann víða við í atlhatfnalífi ísa-
fjarðar um skeið, sem var altf
fjörugt á þeim árum, en var á
ýmsan hátt ólíkur sumum þeim,
er þá glímdu við mammon og
vildu verða flugríkir í skyndi, og
tefldu stundum djartft. Kaus
Magnús fremur að sjá hlut sín-
um borgið þótt minni væri, en
tetfla mjög á tvísýnu um afkom'
una. Reyndist hann þvi aldrei
neinn flysjungur í fjármálum,
enda naut hann jafnan hins
mesta trausts í þeim efnum.
En í öllu amstri og erfiði bú-
sýslunnar, frá kröppum kjörum
til góðra efna, stóð Magnús ekki
einn. Við hlið hans stóð konan
ihans, Helga Jónsdóttir, traust
og heimilisrækin. Hún var hin
hljóðláta og ytfirlætislausa kona,
sem hvergi hopaði frá neinni
skyldu meðan heilsean entist,
kannski lýsir það innræti henn-
ar 'og fórnarhug einna bezt,
hversu afburðe.vel hún reyndist
tengdaforeldrum sínum, er
snemma komu á hennar vegu og
dóu þar ellihrum. Með mildi og
hugarhlýju, mjúkhent og kær-
leiksrík, var hún þeim ómetan-
leg ellistoð til hinztu stundar.
Dáðist bóndi hennar að slíkri um-
önnun.
Frú Helga var kona vel getfia
og jafnan einhver reisn yfir per-
sónuleik hennar, björt á svip og
brosmild og bauð atf sér hina
bezta þokka, tranaði sér hvergi
fram, en lá ekki á liði sínu þegar
á reyndi og nauðsyn kxafði, með-
an heilsá leyfði. Og ekki mun
hún hafa verið heimtufrek og
Hyacinthus — Gofflilja.
Er fremur viðkvæmt pg þarf
því að vanda vel til vaxtarstað-
ar og aðbúnaðar. Blóm eru í ýms
um litum. Lifir vart hér fió ári hin ágæta húsfreyja og ástríka
til árs. Imóðir, sem dóttir hennar telur
Óli V. Hansson. varla geti hugsast betri. Og
Frá Stálvík hf.
Garðahreppi. —
Viljum ráða verkstjóra, járniðnaðarmenn,
rafsuðumenn og lagtæka verkamenn. —
Unnið eftir bónuskerfi. — Upplýsingar í
síma 51900 og á kvöldin í s/ma 51901.
Stálvík hf.

krofuhörð um veraidleg gæði sér
til handa, en hitt var henni
nautn, að miðla þeim sem minna
áttu, Og það gerði hún oftar en
menn vissu. En bóndi hennar
mun hins vegar hafa unað þvl
vel, að vinstri höndin vissi ekki
alltaf hvað hin hægri gerði í
þeim efnum. Um það sem annaff
voru þau samihent.
Þau Helga og Magnús hótfu
búskap sinn með tvær hendur
támar, sem kallað er, bjuggu
smátt og leyfðu sér fátt framan
aif árum. En er efnin leyfðu
færðu þau út kvíar svo um mun-
aði. Þá keyptu þau sýslumanns-
setrið á ísafirði er Magnús Torfa-
son fór þaðan og fluttu þangað.
Þar var rúmt um þau og allt
heimilishald með rausnarbrag,
enda var þar oft fullt af gestum
og glatt á hjalla. Munu ýmsir
gamlir kunningjar minnast þess
í dag, með þökk í huga, er hin
gestrisna og hjartahlýja hús-
freyja kveður.
Síðustu 34 árin hafa þau hjóa
átt heimili í Rvílk. Og að sjáltf-
sögðu umsvifaminna en vestra,
en gestrisið og greiðvikið sem
áður, meðan heilsa húsfreyjunn-
ar leyfði. En mörg hin síðari ár
rúmliggjandi sjúklingur á sjúkra
hæli. En enginn dagur leið svo,
að maður hennar vitjaði hennar
efeki þar. Svo traust var bandið
fiá 1907, að dauðinn einn fékk
slitið þáð.
Þeim hjónum, Helgu og Magn-
úsi, var þriggja barna auðið.
Litfa þau ölil og hatfa mannast
ágætlega. Þau eru: Lárus Luðvík,
nú 1. vélstjóri á Þór, kv. Ástu
Björnsdóttur. Ásgeir, nú 1. vél-
stjóri á Gullfossi, fev. Önnu Guð-
mundsdóttur. Kristín, gdtft
Tryggva Jónssyni niðursuðu-
fræðingi. Og barnaibörnin eru
6.
Með þessum fátæklegu orðum
kveð ég frú Heigu Jónsdóttur
með innilegri þökk og mikilli
vrðingu og bið henni blessunar.
Og bónda hennár og börnum, og
öðrum vandamönnum, sendi óg
innilegustu samúðarkveðjur.
Snorri Sigfússon.