Morgunblaðið - 27.04.1968, Blaðsíða 5

MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR i‘t. APRÍL 1968
5
Þingflokkur Sjálfstæð'isflok ksins við þinglok: Talið frá vinstri: Jónas Pétursson, Ingólfur Jónsson landbúnaðarráðherra, Pétur Benediktsson, Magnús Jóns-
son, fjármálaráðherra, Sigurður Bjarnason, forseti Neðri deildar, Oddur Andrésson, Auður Auðuns, Ólafur Björnsson, Bjarni Benediktsson, forsætisráð-
herra, Pétur Sigurðsson, Steinþór Gestsson, Friðjón Þórðarson, Guðlaugur Gíslason, Geir Hallgrímsson, Jónas G. Rafnar forseti Efri deildar, Matthias
Bjarnason, Sverrir Júlíusson, Jón Árnason, Birgir Kjaran, Gunnar Gíslason, Sveinn Guðmundsson, Eyjólfur Konráð Jónsson og Óskar Levý.
STÖRF 88. löggjafarþings ís-
lendinga, sem lauk laugardag-
inn ,20. apríl s.l., mótuðust öðru
fremur af hinum miklu erfið-
leikum sem við hefur verið að
etja í íslenzku efnahagslífi. Afla
leysi og verðfall á útflutnings-
framleiðslunni kemur hvað harð
ast niður á framleiðsiuatvinnu-
vegunum, en hefur þá vitanlega
einnig gagnverkandi áhrif á
allt athafna- og efnahágslíf
landsmanna. Það er hlutverk
stjórnvaldanna að leysa úr þess-
um erfiðleikum, á þann hátt sem
farsælastur má teljast.
íslendingar voru reyndar bet-
ur undir það búnir en nokkru
sinni fyrr að mæta slíkum áföll-
um. Myndarlegum gjaldeyris-
varasjóði var búið að safna og
á síðustu árum hefur fjárfesting
atvinnuveganna verið það mikil
að þörfinni hefur að mestu ver-
ið fullnægt. Það er hins vegar
umhugsunarefni, hvernig ástand
ið hefði orðið, ef þjóðin hefði
orðið fyrir slíkum skakkaföll-
um strax eftir þrotabú vinstri
stjórnarinnar. Þá var gjaldeyris-
staða bankanna orðin mjög
slæm, og erlendar lausaskuldir
það miklar, að lánstraust út á
við var þorrið. Þessari spurn-
ingu mættu framsöknarmenn og
alþýðubandalagsmenn, sem nú
deila hvað harðast á ríkisstjórn-
ina, gjarnan velta fyrir sér í al-
vöru.
Að sjálfsögðu eru skiptar skoð
anjr manna á meðal hvort ríkis-
stjórnin hafi greitt úr efnahags-
örðugleikunum á réttan hátt.
Fólk gerir sér grein fyrir því að
minnkandi þjóðartekjur hljóta
að koma einhvers staðar fram,
en hitt er mannlegt að telja í
lengstu lög að einihver annar
hafi breiðara bak til að axla
birgðarnar.
Stjórnarflokkarnir og ríkis-
stjórnin mótuðu afstöðu sína til
efnahagsmálanna með það að
sjónarmiði að nauðsynlegar ráð-
stafanir kæmu sem minnst nið-
ur á launþegum. Má til nefna
töllalækkanir í kjölfar gengis-
breytingarinnar, aðild verkalýðs
hreyfingarinnar að verðlags-
ráði og strangar reglur um
álagningu og vöruverð.
Eigi að síður reyndu stjórnar-
andstöðuflokkarnir innan þings
og utan að halda í þá von sína
í lengstu lög að möguleikinn til
að knésetja ríkisstjórnina væri
sá helztur að verkalýðshreyfing-
in notaði heimild sína til verk-
lalla til að knýja fram launa-
hækkanir sem reyndust þjóðar-
búinu um megn.
Verkföllin eru örugglega öll-
um í fersku minni, og einnig það
að þá sýndi kommúnistadeild Al-
þýðubandalagsins og framsókn-
armenn sitt rétta andlit. Friður
á vinnumarkaðinum var þeim
fjarri skapi, og eftir að verkföll-
in leystustu gátu þeir ekki dulið
gremju sína. Pormaður Fram-
sóknarflokksins lýsti þvi t.d. yf-
ir í þingræðu í efri deild, að
hann teldi það engum til sæmd-
ar, að slakað var á kröfunni um
fulla vísitöluuppbót launa, þótt
svo virðist að honum hafi síðar
orðið Ijóst að þarna hafi hann
opnað hug sinn um of og reyni
að draga fjöður yfir ummæli sín.
Auga leið gefur, að full vísi-
tölutrygging launa eftir gengis-
fellingu hefði skapað mjög auk-
in vandræði — þá hefði að nýju
hafizt kapphlaup kaupgjalds og
verðlags og aukið verðbólguna,
sem nú er nauðsynlegra en áður
að haldið verði í skefjum.
Ríkisstjórnin og stuðnings-
flokkar hennar þurftu oft að
takast á við erfið úrlausnarefni
á Alþingi í vetur.
Finna þurfti leiðir til þess að
bæta útflutningsatvinnuvegun-
um það mikla tjón sem þeir
hafa orðið fyrir, en jafnframt
að gæta þess að skerða kjör
launþega sem minnst. Ríkis-
stjórnin kemur sterk frá þeim
átökum. Hún hefur sannað þjóð
inni að hún er vandanum og
ábyrgðinni vaxin og hún gaf
gott fordæmi til eftirbreytni
með því að draga verulega úr
rekstrarútgjöldum ríkissjóðs.
Enginn getur á þessu stigi
mála, sagt fyrir um hvort efna-
hagsráðstafanir þær sem Al-
þingi gerði í vetur reynast full-
nægjandi. Aflabrögð og þróun
markaðsmála sér enginn fyrir.
íslenzk ef.nahagsmál verða
aldrei leyst „með einu penna-
striki", fremur en efnahags-
mál annarra þjóða, hvað svo
sem formaður Framsóknar-
flokksins kann að hafa mikið
álit á stjórnkænsku sinni og
hæfileikum.
Alþingi sat alls 168 daga í vet
ur og samtals voru haldnir 260
þingfundir. Stór hluti þeirra
fór, sem fyrr segir, í að ræða
efnahagsmálin og undir lokin
voru ræður stjórnarandstæð-
inga oft orðnar keimlí'kar hver
annarri, svo ekki sé meira sagt.
En mörg önnur mál komu einn-
ig til umræðu á Alþingi í vet-
ur. Settar voru merkar löggjaf-
ir bæði á sviði félags- og at-
vinnumála og 16 þingsályktun-
artillögur er flestar fjölluðu um
athyglisverð mál voru samþykkt
ar. Hér á eftir verður drepið á
helztu atriði nokkurra lagafrum
varpa og þingsályktunartillagna
sem Altþingi samiþykkti. Sam-
tals voru afgreitt 71 lagafrum-
varp sem lög og 15 þingsálykt-
unartillögur, auk þess sem 26
fyrirspurnir til ráðherra voru
bornar fram og gáfu svör þeirra
glöggar og miklar upplýsingar.
Lög og lagabreytingar
★ Lög um heimild fyrir rík-
isstjórnina að ábyrgjast lán til
byggingar dráttarbrauta og
skipasmíðastöðva kveða á um að
ríkisstjórninni sé heimilt að
ábyrgjast lán til byggingar drátt
ax-brauta og skipasmiðastöðva,
allt að 50 millj. kr. Upphæð rík-
isábyrgðar af kostnaðarverði
framkvæmda má nema allt að
80%, ef sérstaklega stendur á,
og fyrir hendi eru fullnægjandi
tryggingar.
★ Lagabreyting um Iðnlána-
sjóð. Aðalákvæði þeirra laga er,
að verja skal allt að 10% af ár-
legu iðnlánasjóðsgjaldi frá 1.
janúar 1968 til þess að greiða
fyrir hagrannsóknum í þágu iðn
aðarins og ennfremur að ríkis-
stjórninni sé heimilt að greiða
til lánadeildar veiðarfæraiðnað-
arirts allt að 1.5 millj. fcr., til að
bæta innlendum veiðarfæraiðn-
aði það tjón, sem hann hefur
orðið fyrir vegna breyttra
reglna um möskvastærð fiski-
neta 1963 og 1904.
★ Breyting á vegalögum. Lög
þessi hafa það að meginmark-
miði að afla vegasjóði au'kið fé
til hraðbrautaframkvæmda, og
var benzín, gúmmígjald og
þungaskattur hækkaður í því
skyni. í umræðum kom fram, að
væntanlega verður hægt að
bjóða út byrjunai-framkvæmdir
hraðbrautagerðarinnar árið
1969.
★ Lög um heimild fyrir ríkis-
stjóx-nina til að taka lán vegna
framkvæmdaáætlunar fyrir árið
1968, heimila ríkisstjórninni að
taka 75 millj. kr. lán innanlands
og 275 millj. kr. lán erlendis
vegna framkvæmdaáætlunarinn
ar. Mestum hluta þessa fjár
verður varið til vegamála 82
millj. kr., til Búrfellsvirkjunar
75 millj. kr., landshafna 40 millj.
kr., sjúkrahúsa 37 millj. kr.,
skóla 25.6 millj. kr. og til raf-
magnsveitna ríkisins 20.3 milij.
kr.
ir Lög um stofnfjársjóð fiski-
skipa kveða á um, að stofna
skuli deild við Fiskveiðasjóð ís-
lands, er nefnist Stofnfjársjóður
fiskiskipa. Megin hlutverk sjóðs
ins er að veita eigendum fiski-
skipa aðstoð við að standa
straum af stofnfjárkostnaði
fiskiskipa sinna, og þá fyrst og
fremst með því að greiða afborg
anir og vexti af lánum þeim,
sem veitt hafa verið af Fisk-
veiðasjóði og tryggð með veði
í skipunum. Stofnfé sjóðsins er
framlag úr ríkissjóði á árim*
1908, kr. 124 millj.
ir Lagabreyting um útflutn-
ingsgjald af sjávarafurðum, seg
ir fyrir um, að hækkað skuli út-
flutningsgjald af saltfiski, sait-
síld og sumar. Er þetta gert til
að afla tryggingasjóði fiskiskjpa
aukið fé, en fjárhagur sjóðsins
er mjög slæmur.
ir Lagabreyting um tekju-
stofna sveitafélaga. Aðalatriði
þeirrar breytingar er sú, að
gjaldendum sé skylt að hafa lok
ið fyrirframgreiðslu útsvara fyr
ir 3>1. júlí, til þess að þau verði
að fullu frádráttai'bær við álagn
ingu næsta árs á eftir.
★ Lög um kaup ríkissjóðs á
hlutabréfum Áburðarverksmiðj-
unnar h.f. sem eru í einkaeign.
Þessi lög gefa ríkisstjórninni
heimild til að kaupa fyrir hönd
rí'kissjóðs hlutabréf, sem erú í
einkaeign í Áburðarverksmiðj-
unni h.f. á allt að fimmföldu
nafnverði hlutabréfanna, og er
ríkisstjórninni heimilt að taka
lán í þessu skyni.
★ Lög um eftirlit og mat á
fiski og fiskafurðum kveða á um
að starfsemi Fiskmats ríkisins
og Ferskfiskeftirlitsins verði
sameinuð, og er talið að slík
sameining geti haft töluverðan
fjárhagslegan sparnað í för með
sér.
★ Lagabreyting um sölu verk-
aðrar síldar og síldarútvegs-
nefnd kveður á um, að nefndar-
mönnum verði fjolgað um einn,
og að varnarþing og aðalskrif-
stofa nefndarinnar skuli vera á
Siglufirði.
i( Lagabreyting um bygginga-
sjóð aldraðs fólks. Aðalefni
breytingarinnar er að eftirleiðis
verði sjóðnum heimilað að veita
lán til byggingar dvalarheimila,
en áður voru lánveitingar sjóðs-
ins eingöngu bundnar við ibúða-
byggingar fyrir aldraða.
i( Lög um Félagsstofnun stú-
denta við Háskóla íslands. Lög-
in ákveða, að við 'Háskóla ís-
lands skuli sett á stofn Félags-
stofnun stúdenta og skal hún
annast rekstur og bera ábyrgð á
fyrirtækjum í þágu stúdenta og
beita sér fyrir eflingu þeirra,
auk þess sem stjórn stofnunar-
innar er falið að afla fjár til
þeirra framkvæmda er undir
stofnunina heyra.
i( Lagabreyting um tekju- og
eignaskatt, heimila sjómanna-
frádrátt til þessara skatta einnig
fyrir farmenn. en frádrátturinn
var áður aðeins heimill fyrir
fiskimenn.
•k Lagabreyting um Húsnæðis-
málastofnun ríkisins. Breyting-
in er í beinum tengslum við yfir
lýsingu ríkisstjórnarinnar við
lok verkfallanna, og kveða á um,
að vísitöluákvæðum húsnæðis-
lánasamninga verði breytt til
hagsbóta fyrir lántakendur.
i( Stjórnskipunarlög. Lögin
eru til staðfestingar lögum er
sett voru á Alþingi 1966—1967,
um lækkun kosningaaldurs. Þar
sem um breytingu á stjórnar-
skránni er að ræða, þurfti Al-
þingi að fjalla um frumvarpið
aftur. Tengd þessum lögum voru
ennfremur þrjú önnur lög sem
sett voru og ákvarða þau, að
lögræðisaldur, giftingaaldur og
kosningaréttur til sveitastjórnar
verði lækkaður um eitt ár, úr
21 ári í 20 ár.
★ Einnig var gerð breyting á
lögum um kosningar til Alþing-
is og var meginatriði þess frum-
varps ,sem hinna að færa kosn-
ingaaldurinn niður um eitt ár.
Dómsmálaráðherra flutti breyt-
ingartillögu við frumvarpið,
sem var samþykkt. Felur hún í
sér ákvarðanir um hvernig
flokksframboðum skuli hagað.
★ Lög um bókhald, sem miða
að því að gera fleiri aðila eft
áður bókhaldsskylda, auk þess
sem þau kveða nánar á um gerð
og frágang bókhalds.
★ Lög um verzlunaratvinnu.
Markmið laganna er að tryggja
að borgararnir eigi völ á sem
beztri verzlunarþjónustu og að
tryggja að þeir sem fást við
verzlun uppfylli þær skyldur
Framh. á bls. 19