Morgunblaðið - 09.10.1969, Qupperneq 15

MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 9. OKTÓBER 106»
15
Otto Schopkq:
Framtíðarviðfangsefni iðnaöarins
UNDANFARIN 2 til 3 ár hafa að
mörgiu leyti verið afar óhagstæð
íslenzikum þjóðarbúákap og hef-
ur það óhjálkvæmilega haft mik-
il áhrif á allan 'hugsunarihátt
manna og viðhorf til íslenzks at-
vinnulífs og fraimtíðar þess. Nú
hafa menn rekið sig harlkalegar
á en ndklkru sinni áður, hvensu
fallvalt það er að eiga allt sitt
imdir einhsefum atvinnuvegum,
og sú slkoðun fær stöðiugt meira
fylgi, að nauðsynliegt sé að
renna fleiri stoðum undir at-
vinnuliílf þjóðarinnar,
Á sama tírna láta úrtölumenn
sitt ekiki eftir liggja og halda því
mjög á lofti, að hér sé allt á von
arvöl og landið lítt tfýsilegt til
búsetu. Kenna þeiir ýmist um
óblíðum náttúruöflum eða ríkj-
andi stjórnarfari eða óstjórn. En
þótt á móti blási um hríð er
ástæðulaust að láta hugfallast.
Þjóðin hetfur áður lifað aif milklar
þrengingair, miklu stórlkostlegri
en þær, sam við höfum (kynnzt,
og var hún þó á þeim tímum
þess miklu vainimiegnugri en nú
að standa af sér harðindin. Nú
timatæi'kni gerir oikikur kleift að
vinna bug á flestum þeim ertfið-
leikum, sem við eigum -nú við að
etja, og þesis vegna ætti ofkíkur
að vera óhætt að vera bjartsýn
og trúa því, að allt muni aftur
snúast til betri vegar.
Fy-rir nolklkrum árum voru
gerðar spár um áætlaðan mann-
fjölda hér á landi fram til næstu
aldamóta. Var þá reiknað með
að árið 2000 yrðu íslendingar
orðnir um 400 þúsund tal-sins.
Síðan hefur tfólksfjölgunarþróun-
in beinzt noifckuð inn á aðrar
brautir, þannig að liklega reyn-
ast þessar tölur of háar, en engu
að 'síður má gera ráð tfyrir að
fólksfjöldinn hér á landi muni
tvöfalda-st á næstu 35 till 40 árum.
Ef góðæri það, sem rálkti hér á
landi á fyrri helmi-ng sjöunda
áratugsins, hetfði haldizt áfram
óbreytt, ylli það m-önnum sjálí-
sagt engum áhyggjum hvað gera
ætti við allan þentnan mann-
fjölda, hvar hann ætti að leáta
sér verk-efna við arðbær störtf.
En sú ikreppa, sem mönnurn er
nú svo tíðrætt urn, hefur leitt til
þesis að m-enn láta í ljós vaxandi
áhyggjur út af því hvað eigi að
gera við þá mikllu fó-llkigfjölguin,
seim hér virðist munu eiga sér
stað.
Það er athyglisvert etf litfii-ð er
á sikýrslur Hagstofunnar um at-
vinn-uvega-floiklk'un landsmanna
og vinnuatflsnotlkun í landinu í
heild, að á árinu 1967 dróst heild
arviinnuaflsnotikun í landinu sam
an um 0,5% eða sem svarar til
ca 450 manmára. Þetta gerðist á
sama tíma og fjölgun vinnufærra
manna naim eemnilega etóki
minna en 2000 mannis. Þessi
minnikun á að sjállfsögðu að
ndkkru lleyti rætur sána-r að
rdkja til styttri vimnutímia, þann
ig að því Ifór fjarri að allt þetta
ár gengju milli 2 og 3 þúsund
manms atvinnulaus. Töl'ur fy-r-
ir árið 1968 liggja enn eíkki fyrir,
þannig að elklki er hægt að segja
Um hver þróunin hefiur orðið á
því ári, en margt bendir til þess
að heildarvin-nuaflsnotlkun lands
manna á því ári hafi elklki aulk-
izt eims mikið og nam nettóaulkn
ingu vinnufærra manna. Það
þýðir með öðrum orðum, að
vinnutími ihefur stytzt, yifirvánnia
fallið nið'ur og eins að sumir
starfandi menn hafa búið við at-
vinniuleys'i hlluta úr árinu. Allt
þetta gefur mönnum vísbendingu
um að nauðsynlegt er að hyggja
vel að þróun atvinnuvegainna í
framtíðinni.
Fyrir 2 árum kynnti Efnahags-
stotfnunin spár sem hún hafði
gert, um áætlaða atvinnuvega-
'Sikiptingu þjóðarinnar tfram til
ársinis 1985. Megin niðursta%i
þeirrar athug-unar va-r sú, að
nakkur fækkun mundi eiga sér
stað í landbúnaði, engin fjölgun
vinnufærra manna í sjávarút-
vegi, en aðalaukningin yrði í iðn
aði og þjónustugreinum. Þetta
hefur bei-nt atlhygli manna að
nauðsyn þess, að renna fleiri og
öflugri stoðurn undir iðnþróun-
ina og mönnurn vi-rðist vera að
verða æ ljósara hvaða hlutverk
iðnaðinum er ætlað að gegna í
framtíðinni.
Islenzlkt þjóð'félag er að upp-
runa bændaþjóðlfélag. Nútíma at-
vinnuvegir hófust eklki hér á
landi fyrr en um síðu-stu aldamót
og iðnþróun hófst eklki að mahki
fy-rr en á -fjórða tug aldariinnar.
Það þarf eklki að eyða mörgum
orðum í að færa rök að því, að
ísland hentar eklki sem landbún-
aðarþjóðfélag og ef þjóðin ætlar
að tryggja sér sambærileg lítfs-
kjör við það sem bezt gerist hjá
öðrum þjóðuim, þá verður hún
að stunda aðrar atvinnugreinar,
þar sem hún hefur betri skilyrði
til að ná viðunandi árangri. Auð
ug fis'kimið í Ikringum landið
gerðu það að verlkum að hér óx
fljótlega upp öflugur sjávarút-
vegur og því ve-rður -elklki neitað
að hann hef-ur átt d-rýgstain þátt
í því að færa þjóðin-ni þau góðu
Ilifslkjör, s-em hún heifur búið við
tfram til þessai. En svipiul er sjáv-
aratfli se-giir máltælkið, og fyrir
því hatfa íslliendingar svo sannar-
lega tfengið að finna á u ndaníöirn
um árum. Það hefur átt sirnn þátt
í því að beina athygli manna að
nauðsyn þesis, að hér vaxi upp
fleiri undirstöðuatvinnug-reinar,
sem þjóðin getur byggt vellmeg-
un sína á í framtíðlmni.
Enda þótt liðnar séu rúmlega
tvær aldir slíðan fynsita verulega
átaikið var gert til að hetfja iðnað
til vegs á íslandi, eru elklki nerna
um 4 áratugir síðan íslenzlkur
iðnaður liiði sitt fyrista vaxtar-
slkeið, seim umtalsvert er. Það
vaxtarslkeið, sem hér er átt við,
átti að sumu leyti rætur sínar
að rékja til heimslkreppuninar
milklu, iseim hófst um 1930 og
þeinrair efinahagsstefnu, sem þá
var tekin upp hér á landi. Inn-
flutningsbönn og gjaldeyriis-
slkömmtu-n leiddu til þess að far
ið var að tfullnægja etftirspum
eftir margis konar iðnaðarvörum,
sem áður höfðu verið inmifluttar,
með innlendri framíleiðslu, sem
á þeim tírna naut þess hagræðis
að sitja ein að innlendum marlk-
a-ði. Á þeim tíma uxu upp marg-
ar greina-r vebksm-iðj uiðn-aða-r,
sem í dag veita þúsunduim
manna atvinnu. Því ber dkki að
n-eita, að sumar þær iðngreinar,
sem þá uxu upp og -síðar haifa
fest rætur í íslenzlku þjóðfélagi,
geta vart taflizt þjóðhagslega hag
kvæmar, þ.e.a.s. þær eru því að-
eins arðbærar að þær njóti toll-
verndar eða annars konar vernd
ar atf hálfu hins opinbera. Enda
þótt þetta eigi aðeins við um lít-
i-nn hluta þess iðn-aðar, sem hér
h-etfur vaxið upp, hefur sú skoð-
un -fengið byr undir báða vængi
næstum allur iðnaður á íslandi
búi við verulega tollvernd og sé
að því marki eklki þjóðhagslega
hagkvæmur. Þetta hetfur óhjá-
kvæmilega leitt til þess, að iðn-
aðurinn hefur yfirleitt dklki not-
ið þeirrar samúðar, sem nauð-
synleg -h-efur verið til þess að
g-era honum kleift að þrítfast í
landinu með eðlilegu móti. Það
er ekki fyrr en í harðbalkfkann
slær og gjaldeyrisöflunin hefur
minrJkað verulega og atvinnu-
ley-si er islko-lllið á, að mön-num
verður það ljóst, að iðnaðarins
bíð-uir rnikið hlutverik í þjóðar-
búrlkapnum.
Fram á síðustu ár hafa sjávar-
útvegur og landbúnaður verið,
ef svo rná að orði komast, hinar
einu löggi'ltu útflutningsatvinnu-
greinar landsmanna, iðnaðurinn
hefiuir eklki átt upp á pallbotrðið
með þeiim. Þannig hefur gen-gis-
s'kráningin eingöngu verið látin
ákvarðast af hagsmunum sjávar
útvegsins og landbúnaði hetf-
ur verið gert klei'ft að tflýtja út
umfraimiframleiðslu siíina með
stónkostlegum verðuppibótum úr
ríkissjóði. Um leið hafa iðnigrein
ar, sem þjóna sjávarútvegi, t. d.
slkipaamíðar og slkipaviðgerðir
Otto Schopka.
og veiðartfæraiðnaðurinn, sem
ekiki hafa notið neinnar toll-
verndar, mátt gjalda þess dýru
verði, að genigisslk'rán-ingin tók
eklkert tillit til hagsmiuna þeirra.
Nú er útlit fyrir að þetta sé að
breytast. Marigt bendir til þess
að iðnaðurinn muni innan tíðar
Skipa veglegan sess sem útffllutn-
ingsatvinnuvegur og gjaldeyris-
aflandi atvininiugrein við hlið
sjávarútvegs og fisfkiðnaðar og
er þá eklki aðeinis átt við stór-
iðjuna, sem er sérstalkuir 'kapi-
tuli út af fyrir sig, helduir lífca
þær iðngreinar, sem hér haf-a þró
azt á undanlförnum áratugum fyr
ir tilverfcnað íslenzlkra atha/fna-
manna.
íslenzlks iðnaðar bíða mörg og
margvísfleg viðfa-nigsefni á næstu
árum og áratugum. -Þvi fer enr\
fjarri að hann njóti fyllisita jatfn-
réttis við 'hinar hefðbundnu at-
vinnugreinar landsmanna, sjávar
útveg og landbúnað, og saman-
burðurinn við kjör iðnaðarins í
öðrum lönduim, hinum þiróuðu
iðnaðarþjóðlfélögum Vestur-Evr-
ópu og Noiriður-Amerlílku er Is-
lenzfcum iðnaði að mörgu leyti
afar óhagstæður. Og nú þegar
stóriðjan hefur haldið innreið
srna í landið, verður þessi saman
burð-ur við þau fcjör, sem aðrar
þjóði-r geta boðið iðnaðl símiurn,
enn áþreifanlegiri eða nálægari,
því a'ð erlend fyrirtælki fást elklki
til að setja sig niður með rekstur
hér á landi nema þeim iséu sköp-
uð hliðs-tæð starfsslkilyrði og þau
mundu fá að njóta í öðruim lönd-
um. Það er því áreiðanftega af
nógu að taka, þegar rætt er um
viðfangisefni ísilenziks iðnaðar í
fraimitíðinni.
Um þessar mundir fara fram
milklar umræður um það hvort
af því verðtur að ísland gerist að-
ili að Fríverzlunarbandalagi Evt
ópu, EFTA, en slik aðild mundi
að sjálifsögðu hafa veruleg áhrif
á starfsiaðstöðu íslenzlfcs iðnaðar.
Aðgangur að fríverzlunarsvæð-
inu tmundi geta orðið íslenzlkum
útlflutningsi'ðnaði verulleg lytfti-
stön-g og gæti leitt til nánari
tengsla og saimistanfs við erlend
fyrirtaéfci. Aðgangur að stónum
marfcaði ætti Uka að auðvelda
þnóun nýrra útflutniinigsgreina,
og læklkun verndartolla, þair sem
um þá er að ræða, ætti að styðja
að þróun samlkeppnislhæfis iðnað-
ar í landinu. Á hinn bóginn er
því eklki að leyna, að tafamenn
ýmissa iðngreina halfa látið í ljós,
að þeir beri nciklkurn Ikvíðbo'ga
fyrir örlögum iðingreina sinna,
þegar og af ísfland ver-ð-ur tfull-
gildur aðili að BFTA. Þass vegna
er nauðsynlegt, að þanrnig sé «n
hnútana búið, að þeim iðngrein-
um, sem um er að ræða, verði
gert fclei'fit að laga sig á mofclkruim
tímia að breyttum m'arlkaðlsað-
stæðum og hljóti til þesa fufllan
stuðning ríkisvaldsin's.
Andstæðinigar E®TA-aðilld£tr
er tíðrætt um, að suirmair iðng-rein
ar munu leggj ast niður ef gengið
verður í EFTA og af því miuni
hljótast atvinnuleysi svo og svo
mörg þúsund manna. En ef litið
er á málið frá annarri hlið má
alveg eins segja: Bf gengið er í
EFTA opnast verulegiir nýir
möguleifcar fyrir nýjar atvinnu-
greinar, sérstaklega í iðnaði, og
þessar nýju iðngrein-ar muniu
skiía þjóðarbúinu miklu meira
verðmæti á hvern stanfisimann
heldur en þær iðngrediniar geira,
sem munu leggjast niður.
Lífsfcjör þjóðarinnar álkvairðast
af því öðru íremur, hver afratost
ur þegnanna er af þeim atvinnu
g.reinum, sem þeir stuinda. Þæir
greinar, sem hafa milkflia fram-
leiðni, stuðla að betri lífslkjörum,
greinar með litla tframleiðni
draga lífislkjörin niður. Þess
vegna hlýtur þróunin að stefna
í þá átt, að þær atvinnugreinar
sem hafa milkla framfleiðini verði
ofan á, þær geta greitt hæcri
laun og fá því bezta vinnuafllið,
þær geta selt á lægra verði og
geta því tryggt sér marfcaði og
af þeim verður mestur hagnað-
ur og þess vegna leitar fjármagn
ið í þær. í rauninni er þetta efcíki
spurning. um BFTA-aðild eða
eklki, þessi þróun gerdist hvort
sem er, þótt áfraimhaldandi ein-
angrun seinfci henni og að elkfki
sé talað um ef neynt er af ráðn-
um hug að vinna gegn þróuninni
eins og heildr stjórnmálatflolklkar
virðast beinlínis halfa á steifnu-
skrá sinni.
Við liifum í dynamiisflru þjóð-
félagi, þjóðfélagi, sem er í stöð-
ugri umbreytingu og tframiþróun.
Sumum finnst þessi þróun vera
hægfaira en öðriuim finnist nóg um
Erindi flutt á
fundi Fulltrúa-
ráðs Sjálfstœðis-
félaganna í Rvík
sl. mánudag
og vil'ja helzt sem minnstu
breyta. En við ráðum bara svo
litlu um hver þróunin verður
þótt auðvitað sé hægt að hafa
áhrif á gang hemnar með ýms-
u'm 'hætti. Ef við viljum tileinlka
okiku-r hliðstæð lífskjör við það
sem bezt gerist í heiminum, og
það vill mikill meirilhluti þjóð-
arinnar, þá verðum við að hegða
ofcfcur í samræmi við það. Við
verðum að tileinka dklkur eömu
aðiferðir og sömu viðhorf, sem
eru með öðrum þróuðum iðnaðar
þjóðifélögum. Við getuim elklki
alltalf Vísað tiil sérstöðu dtókar um
alla hluti og halldið að þess vegna
getum viið 'hegðað ofldkur á allt
annan hátt en aðrar þjóðir á svip
uðu menningar- og efiniahagsstigi.
Það getur elklki gengið til lengd-
ar án þesis að áhrifm komi tfraim
í vensnandi lífakjöruim, fcyr.nstöðu
eða aifturtför.
Það eru viasulega mörg atriði
í sambandi við iðnaðinn, sem
færa þarf til betri vegar í firam-
tíðinni. Fyrir utan aðgamg að
stórum útflutningsmörkuðuim
eru það eihkum tvö önnur atr-
iði sem eru sérstalklega þýðing-
anmikil. Annaris veigar er það að-
gangur iðnaðarkils að nægu fjár-
magni, en hins vegar bætt stjóm
un iðnfyrirtækja.
Á undaniförnum árum hafa
kröifur alllra atvinnuvega um auk
ið lánsifé verið mjög háværar og
undanifarnar gengislfellingar haifa
ökiki orðið til að draga úr (krötf-
unum. Mönnum er þó um leið
farið að verða ljó®t, að siíaulkið
lánclfé leysir éklki alílan vanda
atvinnuveganna. Fyrirtæfcin
þurfa einnig að hafa venulegt
Frkmhald á bls. 20 j|