Morgunblaðið - 09.10.1969, Blaðsíða 20

20
MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 9. OKTÓBER 1969
— Framtíðarverkefni
Framhald af bls. 15
fé undir höndum. Eitt brýnasta
verkefnið, sem fyrir liggur, er
því að finna leiðir til þess að
beina auknu fjármagni tiil iðn-
aðarins, til arðbærrar uppbygg-
ingar nýrra fyrirtækja og efling-
ar þeirra sem fyrir eru. í þessu
skyni er um nokkrar leiðir að
ræða, t.d. þá að skapa fyrirtækj-
unum skilyrði til þess að hagn-
ast á rekstrinum og gefa þekn
tækifæri til þess að halda hagn-
aðinum eftir að sem mestu leyti.
Ennfremur þarf að skapa þeim
skilyrði til þess að afla sér fjár-
magns með sölu hlutabréfa á
opnum markaði og loks kemur
til greina að auðvelda íslenzkum
iðnfyrirtækjum að hagnýta er-
lent fjármagn.
Margt bendir til þess að með
aðild íslands að Fríverzlunar-
bandalaginu opnist ýmis tæki-
færi til nánari tengsla og sam-
starfis við erlend iðnfyrirtæki.
Ekki er óliklegt að erlend fyrir-
tæki mundu vilja leggja fram
fjármagn til iðnrekstrar á ís-
landi í því skyni að notfæra sér
þá aðstöðu sem ísland gæti boð-
ið. Það hefur færzt mjög í vöxt
eftir að Efnahagsbandalagið og
Fríverzlunarbandalagið voru
stofnuð, að bandarísk fyrirtæki
hafa komið upp eigin verksmiðj-
um í ríkjum bandalaganna til
þess að losna við að greiða inn-
flutningstolla, sem að öðrum
kosti hefðu Skert samkeppnisað-
stöðu þeirra á þessum mönkuð-
um. Með þetta atriði í huga
ásamt þeirri staðreynd, að hér er
hægt að fá mikla orku mjög
ódýrt og að vinnulaun eru hér
ennþá tiltölulega lág miðað við
það sem gerist í Vestur-Evrópu,
er ekki ólíklegt að fyrirtæki
vestan hafis mundu hafa áhuga á
að koma hér upp verksmiðjum
með útflutning til Fríverzlunar-
bandalagsins í huga. Eins og ís-
lenzkri löggjöf er háttað þurfa
íslenzkir aðilar að eiga meiri-
hluta hlutafjár í hlutaféilögum,
sem stofnuð eru hér á landi,
og réttur útlendinga til að eiga
fasteignir hér á landi er mjög
takmarkaður. Þessi lög þarf að
endurdkoða og er eðlilegast að
Iðnaðanmálaráðuneytinu sé veitt
heimild til að gefa erlendum fyr
irtækjum leyfi till starfsrækslu
hér á landi að uppfylltum viss-
um Skilyrðum.
Á síðustu árum hefur mikið
verið rætt um nauðsyn þess að
hér væri komið upp verðbréfa-
markaði til þess að gera almenn
ingi kleift að nota sparifé sitt til
beinnar þátttöku í atvinnureksri.
Þetta er tvímælalaust ein af
þeim leiðum, sem færar eru til
að tryggja islenzku atvinnulífi
aukið eigið fjármagn í framtíð-
inni. Það er áreiðanllega hægt að
kenna íslenzkum sparifjáreigend
um að leggja fé sitt í arðsöm fyr
irtæki, ef Iköpuð eru skilyrði til
starfrækslu opins verðbréfa-
markaðar. En þá þarf að breyta
skattalögunum eins og þegar
hafa reyndar komið fram tillög-
ur um, og er vonandi að fullt
tillit verði tekið til þeirra við þá
endurskoðun á akattalögunum,
sem nú fer fram vegna hugsan-
legrar aðildar íslands að EFTA.
íslenzka þjóðin er mjög fjár-
magnssnauð og óleyst vehkefni á
öllum sviðum. Það er því margt
sem kallar á það takmankaða
fjárimagn sem fyrir hendi er. Ráð
stöfun fjármagnsins er lílka ékflri
aUtaf sem viturlegust og á því
lekkur euginn vafi að við leggj-
um of mikið fé í lítt arðbæra fjár
festingu eins og t.d. íburðarmikið
íbúðarhúsinæði en of litið í arð-
vænleg atvinnufyrirtælki. Skatta
lögin beinlínis ýta undir þessa
þróun, svo óheppileg sem hún
annans hlýtur að teljast frá þjóð
hagslegu sjónarmiði, og því þarf
að breyta.
Komið hafa fram hugmyndir
um stofnun fjárfestingarstofnun-
ar eða fratwkvæmdafélags, sem
hefði það hlutverk að vinna að
undirbúninigi og stofnun nýrra
fyrirtæ'kja, sem arðvænleg þættu
og sem síðan yrðu seld, þannig
að hlutabréf í þeirn yrðu boðin
út á opnum markaði. Fyrir slííka
stofnun er tvímælalaust afar
mikill þörif hér á landi. Alltof
mörg tækifæri til að gera at-
vinnulífið fjölbreytilegra eru lát-
in ónotuð vegna þess að fjár-
magnið leitar um of frá heil-
brigðum atvinnurekstri í óhag-
kvæma neyzlufjárfestingu. Þeim
straumi þarf svo sannarlega að
snúa við, því að vel rekin fyrir-
tæki, sem sífellt auka umsvif
sin og ný arðsöm fyrirtæki í vax-
andi atvinnugreinum eru þeir
hornsteinar, sem þjóðfélagið
verður að byggja afkomu sína á
í framtíðinni.
En þótt atvinnufyrirtæikjum
sé nauðsynlegt að fá utanaðkom
andi eigið fé er þeim þó efldki
síður nauðsynlegt að fá að halda
eftir í rekstri sínum þeim hagn-
aði,- sem af honum verður. Þessi
staðreynd hefur því miður ek(ki
notið nægilegs sflrilnings hér á
landi og á sjálfisagt drjúgan þátt
í því hversu vanmegnug fyrir-
tæki hér á landi eru að mæta
fjárhagsiegum ákaflokaföllum.
Hér á landi hefur verið starfandi
um margra áratuga slkeið meira
eða minna strangt verðlagseftir-
lit, sem náð hefur til flestra
greina iðnaðar og verzlunar.
Meginstarfsregla þessa verðlags-
eftk-lits hefur verið sú, að fyrir-
tæflsjunium hefur átt að vera
kleift að endurnýja sig á noíkkuð
löngum tíma, miðað við að verð-
lag héldist stöðugt. Leyfilegur
hagnaður hefur jafnan verið
hafður í íágmarki. Á verðbólgu-
tímum þýðir þetta, að fyrirtæk-
in verða gjörsamlega ófær um að
endumýja vélar og húsakost
sinn og fjármagn til áframhald-
andi uppbyggingar og stælkíkun-
ar til að mæta auknuim markaði
hefur ek'ki verið fyrir hendi, því
að það hefur ekki skapazt í
relcstri fyrirtækjanna. Þegar
þessu til viðbótar bættust fárán-
leg skattalög, sem gerðu það að
verkum, að fyrirtæki urðu oft að
greiða gkatta, sem námu marg-
földum hagnaði þeirra, þá er
ekki að furða þótt fjádhagur vel-
flestra íslenzkra fyrirtækja hafi
lengst af verið býsna bágborinn.
Sennilegt er að viðhorfin í þess
um máluim séu nú að breytast,
þótt betur megi ef duga Skal.
Með nýjum Skattalögum frá ár-
inu 1962 náðu fram að ganga ýms
ar breytingar sem hatfa leitt til
jákvæðra áhrifa á fjárfliagslega
uppbyggingu fyrirtækja. Því er
jafnvel haldið fram, að skattar
á atvinnurekstur séu óvíða lægri
en hér á Iandi. f því sambandi
er þó rétt að hatfa í huga, að við
samanburð á sköttum er ekki
nægilegt að bera saman sjálfa
skattstigana heldur verður einn-
ig að taka tillit til þess grundvall
air, sem sikatturinn er lagðuir á,
þ.e.a.s. uppgjör hreinna skatt-
skyldra tekna. í því sambandi
Skipta skattfrjáls varasjóðistillög
svo og leyfilegar hámarksaf-
skriftir miklu máli. Á því sviði
væri vÍBSulega hægt að gera frek
ari breytingar, sem mundu verða
til að styrkja fjárhagsstöðu fyrir
tækja enn frekar. Það mál þarf
að taka föstum tökum nú í mjög
náinni framtíð og er það þeim
mun nauðsynlegra, þegar höfð er
í huga væntanleg aðild íslands
að Fríverzlunarbandalagin'U.
Svo nauðsynlegt sem nægilegt
fjármagn er fyrir velgengni at-
vinniufyrirtækjanna, þá er góð
stjórnun ekflri síður nauðsynleg
ef hag þeirra á að vera borgið.
Það má óhætt fullyrða, að á því
sviði eru íslendingar komnir
langt aftur úr öðrum iðnaðar-
þjóðfélögum Vestur-Evrópu og
sennilega mundi átak í því skyni
að betnumbæta ástandið á því
sviði ná langt til að tryggja sam
keppniShæfni íslenzks iðnaðar í
framtíðinmi.
Einmg hér mundu ýmisir nýir
möguleikar opnast við inngöngu
íslands i EFTA. Á undantföroum
árum hefur áhugi á stjórnunar-
málum hér á landi farið vaxandi
og margháttuð fræðslustarfsemi
hefur verið tekin upp. Allt eru
það Skretf í þá átt að nútímaað-
ferðir verði almennt teknar hér
upp við stjórnun fyrirtækja. En
öll er þessi stairfsemi enmþá á
byrjunarstigi og áhrilf hennar
koma ekki fram nema á talsvert
löngúm tima. Við þurfurn hrað-
virkari aðgerðir með samistilltu
átaki afllra þeirra er málið varð-
ar. Nú er í undirbúningi að aúka
kennslu í stjórnunarfræðum inn-
an veggja Háskóla íslands, í við-
skiptadeildinni, og farið er að
veita verlktfræðinemum nofldkra
kennslu á þessu sviði. En þessi
fræðsla þarf ekki sáður að fara
fram á lægri stigum Skólakerfis
ins og alveg sérstaklega í startfs-
fræðsluskólum eins og t.d. iðn-
skólunum, þar sem fjölmargir
væntanlegir stjórnendur iðnfyrir
tækja, þ.e. íðnimeistaramir, fá
sina síðustu kennslu áður en lagt
er út í starfið. Hér þarf einnig
að koma upp raunverulegium
meistaraskólum, ekki aðeins á
sviði byggingariðnaðarins eins
og þegar er kominn vísir að,
heldur ekki síður fyrir meistara
í hinum fjölmörgu öðrum iðn-
greinum, sem hér eru stundaðar.
Og um leið þarf að gefa eldri
iðnmeisturum og reyndar einnig
öðrum, sem reka iðnfyrirtæki,
tækitfæri till þess að aúka við
þeflikingu sína í stjórnunarmál-
uim, kynna sér nýjuingar og
halda þeim við þeim þekikingar-
forða, sem þeir þegar hafa afl-
að sér.
Þetta þarf að gerast með kertf-
isbundnum hætti og í þvi skyni
eigum við ékki að hika við að
leita fyrirmynda til grannþjóða
okkar, þar sem þessi mál eru nú
miklu lengra á veg komin en
hérlendis. Vegna smæðar þjóð-
félagsiins eru þó auðvitað tak-
marlkaðir mögníleikar til þess að
halda uppi víðtækri viðlhalds- og
framhaldsmenntun á öllium svið-
um, en þá þarf að leita samstarfis
við erlendar stofnanir, t.d. að fá
frá þeim fyrirlesara og kennara
og eiins að fá aðgang að erlendum
skélum fyrir íslenzika stjórnend-
ur til framhaldsþjálfunar.
En skjótviúkasta aðtferðin til
að betrumbæta ástandið í stjórn
unarmálum hlýtur að vera sú, að
fá reynda stjórnendur firá erlend
um fyrirtækjum tifl leiðbeining-
ar hér heima. Ef af aðild að
EFTA verður opnast ýmsir mögu
leikar til samstarfs á sviði iðn-
aðar og þá er þetta ein hlið
málsins, sem vert er að getfa
góðan gaum. Vafalaust mundu
mörg íslenZk fyrirtæki geta haft
atf því verulegt gagn að fá menn
með víðtæka reynslu til þess að
kenna og þjáltfa stjórnendur
þeinra í nokkurn tíma. Að vísu
má segja að aðstæður hér séu
noklkuð aðirar en í þeim iðnaðar
löndúm, sem þessir menn koma
frá. En það þarf ekki að draga
úr notagildi stanfs þeirra. Það
sem Skiptir mestu máli, er að
þeir hafa tileinkað sér önnur við
honf og aðrar aðtferðir en hér
tíðkast. Stjórnendur Menz'ku
fyrirtækjanna mundu þamnig
komast í nána snertingu við þær
nútímaaðferðir á sviði stjórn-
unar, sem óneitanlega hafa gefið
beztan árangur við hin ólikustu
skilyrði um allan heim. Þetta er
þeirra viðfang'sefni, sem bíða úr-
lausnar á komandi árum.
ísland er ennþá að mörgu
leyti óruumið land. Hér bíða
óleyst vehkefni á öl’lum sviðum
og ónýtt tækitfæri blasa hvar-
vetna við. Nú er að skapast nýr
grundvööur fyrir atvinnulitfið
eftir verðhrun og aflaleysi lið-
inna ára. Aðlögunin tekur að
vísu sinn tíma, en hún er hafin
og stefnir í rétta átt. Ennþá eru
að vísu ýmsir agnúar, sem þarf
að sníða af til að hraða átfram-
haldandi uppbyggingu öflugra
atvinnufyrirtækja, en vaxandi
skilningur gefur góðar vonir um
að þess verði eloki langt að bíða
að þau mál leysist.
Undir þróttmikilli forystu
Sjállfstæðismanna hefur á síðustu
árum verið lagður grumdvöllur
að öflugri iðnþróun í framtíð-
inni, grundvöllur, sem hægt
verður að byggja á blómlegt at-
vinnulíf, sem mun tryggja þjóð-
inni betri Itffskjör en nokkru
sinni fyrr. Vinnum að því að
tryggja áifraimihaldandi forystu
Sjáltfstæði&manna á sviði iðnþró-
unarinnar, því að þá er þessum
málum vel borgið.
Nýtt — Nýtt
Angorapeysur frá Ítalíu. — Blússur frá Sviss.
Kuldahúfur frá Þýzkalandi.
Glugginn
Laugavegi 49.
Framtíðarstarf
Ungur maöur með verzlunarskólapróf getur fengið atvinnu
við afgreiðslu og bókhaldsstörf hjá peningastofnun hér í bæ.
Umsókn merkt: „Peningastofnun — 3783" sendist blaðinu.
Aðolfundur Sleipnis ú Akureyri
Aðalfundur Sleipnis félags sjálfstæðislaunþega á Akureyrí
verður haldinn i Sjálfstæðishúsinu uppi laugardaginn 11. okt.
kl. 16.00.
Á dagskrá eru: Venjuleg aðaffundarstörf og kosning
fulltrúa á landsfund Sjálfstæðis-
flokksins.
STJÓRNIN.
Aðulfundur Vurður ú Akureyri
Aðalfundur Varðar F.U.S. á Akureyrí verður haldinn i Sjálf-
stæðishúsinu uppi föstudaginn 10. okt. kl. 20.30.
Á dagskrá eru: Lagabreytingar, venjuleg aðalfundar-
störf og kosning fulltrúa á lands-
fund Sjálfstæðisflokksins.
STJÓRNIN.
HÆTTA Á NÆSTA LEITI eftir John Saunders og Alden McWilliams
— Wendy. Komdu hingað niður. Það vandræðum, Lee Roy. Ég hélt að ég gæti þínum tóku á móti mér. Þeir sögðu:
W yfirmaður þinn, Gray þingmaður. orðið að liðí. „Segðu Lee Roy að þannig fari fyrir
Hann hefur orðið fyrir árás. — En tveir af . . . hm . . . félögum þcim, sem tala of mikið!“
— Ég frétti að þú ættir í smávegis