Morgunblaðið - 12.11.1969, Qupperneq 10

10
MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 12. NÓV. 1909
%■
Á NÆSTIJ vikum má gera
ráð fyrir, að miklar umræður
fari fram hér á íslandi um
EFTA — Fríverzlunarsamtök
Evrópu — og hugsanlega að-
ild ííslands að þeim. Þess hef-
ur nokkuð orðið vart, að al-
menningur gerir sér ekki
nægilega grein fyrir því
hvað EFTA er og hvert hlut-
verk þess er, og verður það
því rakið hér í stórum drátt-
um.
EFTA er fríverzlunarsam-
tök 8 þjóða. Af þessum 8
þjóðum eru 7 fullgildir með-'
limir, en hin áttunda hefur
aukaaðild. Fullgildir meðlim-
ir eru Austurríki, Danmörk,
Noregur, Portúgal, Svíþjóð,
Svissland og Bretland. Finn-
land er aukaaðili.
Hvers vegna var
EFTA stofnað?
Á árunum eftir heimsstyrj
öldina síðari settu þjóðir Vest
ur-Evrópu á sitofn hina svo-
nefndu Efnahagssamvinnu-
stofnun Evrópu, sem nú er
þekkt undir heitinu OECD. Á
vegum þessarar stofnunar
tókst að afnema ýmis konar
höft á viðskiptum milli aðild-
arríkjanna. Á árinu 1957
mynduðu 6 af aðildarríkjum
stofnunarinnar bandalag
sín á milli, sem þekkt er
hér á landi undir nafninu
Efnahagsbandalag Evrópu.
Þessi sex lönd eru: Frakk-
land, V-Þýzkaland, Ítalía,
Belgía, Holland og Luxem-
borg. Tilraun var gerð til þess
að mynda fríverzlimarsvæði
milli þessara 6 ríkja og ann-
arra aðildarríkja OECD en
hún mistókst. Þetta varð til
þess, að þau sjö ríki, sem að
ofan greinir tóku ákvörðun
um að koma á fríverzlunar-
samtökum sín á milli og voru
þau stofnuð í Stokkhólmi í
maímánuði 1960. Finnland
gerðist aukaaðili 1961. Þessi
8 ríki hafa síðan fellt niður
verndartolla sín á milli. Þetta
er EFTA, samkomulag milli
8 Evrópuþjóða um að fella
niður verndartolla á ákveðn-
um vörutegundum í því skyni
að auka viðskipti milli þjóð-
anna og efla efnahags- og at-
vinnulíf þeirra.
Hvað gerir
FTA
EFTA sameinar á einu frí-
verzlunarsvæði 100 milljónir
manna. Hlutverk þess er tví
þætt. í fyrsta lagi að auka
hagvöxt aðildarríkjanna,
halda uppi fullri atvinnu og
bæta lífskjör meðlimaþjóð-
anna. í öðru lagi að stuðla
að auknum viðskiptum milli
þjóða heims og sérstaklega að
vinna að því að eitt fríverzl-
unarsvæði skapist í Evrópu.
Til að ná þessum til-
gangi hafa EFTA-ríkin eins
og að ofan greinir náð sam-
komulagi sín á milli um að
fella niður alla vemdartolla
á iðnaðarvörum og sjáv-
arafurðum, þó ekki öllum.
Hins vegar er það aðildarríkj-
unum 1 sjálfsvald sett hvaða
verndartolla þau hafa gagn-
vart framleiðsluvörum ríkja,
sem standa utan EFTA.
í desember 1966 höfðu
EFTA-ríkin fellt niður alla
verndartolla sín á milli, og
eftir það hafa samtökin ein-
beitt sér að afnámi ýmis kon
ar annarra hafta á viðskipt-
um milli aðildarríkjanna.
Þess skal þó getið, að
Portúgal hefur undanþágu og
fellir sína verndartolla niður
smátt og smátt fram til 1980.
Sum aðildarríkja EFTA
byggja afkomu sína mjög
á útflutningi landbúnaðar-
afurða. EFTA-sáttmálinn
nær ekki nema að tak-
mörkuðu leyti til þessara af-
urða. Hins vegar hefur EFTA
leitazt við að auðvelda við-
skipti með þessar afurðir
milli aðildarríkja sinna. Þetta
hefur verið gert með þrenn-
um haetti. í fyrsta lagi með
tvíhliða samningum þ.e. við-
skiptasamningum milli
tveggja aðildarríkja — um
sölu og kaup á landbúnaðar-
afurðum. í öðru lagi með ár-
legri endurskoðun á viðskipt
um milli aðildarríkjanna á
þessu sviði og í þriðja lagi
með því að fækka þeim vöru
tegundum, sem falla undir
hugtakið landbúnaðarafurðir.
EFTA-ríkin eru misjafn-
lega langt komin í iðnþróun.
Það á sérstaklega við um
Portúgal, sem hefur ekki náð
sama marki í iðnþróun og
önnur aðildarríki EFTA. —
Einnig eru ákveðin svæði inn
an hinna aðildarríkjanna,
sem hafa dregizt aftur úr í
þróuninni. Af þessum sökum
hefur EFTA sett á stofn sér-
staka nefnd, sem hefur það
verkefni með höndum að
stuðla að framförum 1 aðild-
arríkjunum á sviði atvinnu-
uppbyggingar. Þannig er sér-
fræðileg þekking eins aðild
arríkjanna notuð í þágu ann-
ars.
EFTA hefur haft mjög
heillavænleg áhrif á inn-
byrðis viðskipti aðildar-
ríkjanna. Á árabilinu 1959
til 1967 jókst útflutning-
ur allra aðildarríkjanna 8
um 69% og innflutningur
hefur á sama tíma vax-
ið um 77%. í heild hafa við-
skipti innan fríverzlunar-
svæðis EFTA aukizt um
136%, og viðskipti milli Norð
urlandanna fjögurra hafa þre
faldast á þessu tímabili. Það
hefur einnig komið í Ijós, að
niðurfelling verndartolla hef
ur leitt til þess, að meira
jafnvægi hefur skapazt í verð
lagi en áður.
EFTA og’ EBE - gjörólík samtök
E F T A — Fríverzlunar-
samtök Evrópu og E B E —
Efnahagsbandalag Evrópu
eru gjörólík samtök. Munur
inn kemur kannski bezt
fram í því, að í höfuðstöðvum
EFTA í Genf starfa 100
manns en í höfuðstöðvum
EBE í Brússel starfa 6000
manns.
Eins og að framan greinir
er EFTA í rauninni aðeins
samkomulag milli aðildar-
ríkjanna 8 um að fella niður
vemdartolla sín á milli. Skrif
stofa EFTA í Genf er einung-
is framkvæmdaaðili, sem
annast eftirlit og umsjón með
því, að þetta samkomulag sé
haldið.
EBE leggur aðildarríkjum
sínum mun þyngri skyldur
á herðar. Yfirstjórn Efnahags
bandalagsins í Brussel hefur
mjög víðtækt vald og áhrif
á stefnu aðildarríkjanna í
efnahags- og atvinnumálum.
Það hefur EFTA ekki.
Sum af aðildarríkjum
EFTA hafa á undanfömum
árum haft áhuga á að gerast
aðilar að Efnahagsbandalag-
inu. Önnur hafa það ekki, en
vilja tryggja hagsmuni sína
gagnvart EBE. Bretland, Dan
mörk og Noregur hafa sótt
um fulla aðild að EBE. Bret-
ar gerðu tilraun til þess að
komast inn í EBE 1961, en
sú tilraun fór út um þúfur
1963. Önnur tilraun var gerð
1967, en engin niðurstaða hef
ur fengizt. Með falli De
Gaulle í Frakklandi og valda
töku jafnaðarmanna í Vestur-
Þýzkalandi kunna viðhorfin
innan Efnahagsbandalagsins
að hafa breytzt. Samt sem áð-
ur er ljóst, að mörg ár munu
líða þar til samningar nást —
ef þeir nást. Dr. Bjami Bene
diktsson, forsætisráðherra,
skýrði frá því eftir fund for-
sætisráðherra Norðurlanda í
Stokkhólmi fyrir skömmu, að
hin Norðurlöndin teldu það
mjög þýðingarmikið fyrir ís-
land að gerast aðili að EFTA
áður en alvarlegar viðræður
hefjast á ný milli einstakra
EFTA-ríkja og Efnahags-
bandalagsins. EFTA-ríkin
hafa samþykkt sín á milli að
í samningum við Efnahags-
bandalagið verði ekkert
EFTA-ríki skilið eftir utan-
garðs. Það þýðir að leitast
verður við að tryggja einnig
hagsmimi þeirra EFTA-ríkja,
sem ekki vilja gerast aðilar
að EBE. Allir stjómmála-
flokkar á íslandi hafa á und-
anförnum ámm lýst því yfir,
að ísland geti ekki gerzt að-
ili að Efnahagsbandalaginu.
Hins vegar er nauðsynlegt
fyrir ísland að tryggja við
skiptahagsmuni sína gagn-
vart Efnahagsbandalaginu.