Morgunblaðið - 12.11.1969, Blaðsíða 15

MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 12. NÓV. IÖ69
15
Josette Alia, fréttaritari skrifar f rá Egyptalandi:
Hinn nýi her Nassers
Fyrst eftir hinn hrapallega ósigur Egypta í sex daga
stríðinu var mikið talað en lítið gert í Egyptalandi.
Nú hefur þetta snúizt við
HVERNIG ástand ríkir nú í
Egyptalandi? Er stríð, friður eða
bara suimar? í Alexandríu er
margt orðið úr sér gengið og
Ihrörlegt. Borgin minnir á ítalsik-
a/r borgir. Göturnar eru þröngar
og ósikipulegar og í sumum hverf
um hlykkjast mjóir stígar, einis
og ánamaðkar. í gluggum forn-
salanna liggja rykfallnar ljósa-
krónur, sem muna fífil sinn fegri,
þegar þær lýstu upp glæsileg
heimili auðmanna á þeim vel-
gengnistímum, sem rithöfundur-
inn Lawrence Durrel lýsir í bók-
um sínum. í æpandi mótsögn við
þetta allt liggja svo nýtízkuleg
sovézk hersikip í höfninni. Við
ströndina stundar fólk sjóböð
eða menn dorga, sér til gamans.
Á spjaldi má lesa, að fegurðar-
samkeppni sé í bígerð. Egyptar
ætla að 'kjósa fegurðardís 1969.
f Muntazah búa háttsettirl eg-
ypzkir embættismenn í dýrindis
höllum, sem gefa lítið eftir höll
sjálfs Farouiks eða Palestínu-
hótelinu, og eru umluktar geysi-
stórum görðum. Sendiiráðsmenn
kjósa frernur að búa í Agami,
þar sem tamaristrén vaxa í hvít-
um sandinum. Sólarhitinn ætlar
allt að drepa. Langt í burtu er
Kaíró, og Súezsfcurðurinn, þar
sem 70 þúsund menn eru í fyrstu
víglínu, er enn fjær. En hér í
Alexandríu er einhver ókyrrð
í mönnum. Þeim er órótt innan-
brjósts, eins og ormur nagi þá.
Menn forðast í samxæðum að
segja hug sinn, en stundum
brekkur út úr þeim í gáleysi eitt
og eitt orð, sem opinberar sálar-
ástand þeirra vegna hernaðar-
óíaranna.
Þetta er undarlegt sfcríð eða
undarlegur friður. Vogamsfcálarn-
ar eru enn ójafnar. Staða Egypta
hefur ekikert breytzt. Samninga-
umleitanir hafa verið reyndar,
tilraunir verið gerðar til að finna
friðsamlega lausn, þax sem heiðri
Egypta yrði borgið; tillögur
Sameinuðu þjóðanna íhugaðar,
toppfundir haldnir, fjórvelda,
tvívelda, umræður egypzikra og
sovézkra ráðaimanna, umræður
Egypta og Araba og Egypta og
Frafcfca. Framámenn stórveld-
anna hafa lagt höfuðin í bleyti,
en samt hjakkar allt í sama fari.
BREYTINGIN 16. JÚNÍ
Hinn nýi fulltrúi Araba-
bandalagsins hjá Sameinuðu
þjóðunum, dr. Zayyat, sem minn
ir töluvert á fjörlegan Búdda
segir: „í september tek ég sæti á
þingi Sameinuðu þjóðanna í New
York, en okkar á milli sagt,
geri ég mér litlar vonir um að
samkomulag náist“. En trúir
raunar noktkur því, að friður
haldisit? Hátfcsettur embættismað
ur svarar: „Enginn nema Nassex
og Rússar. Naslser vegna þess,
að hann gefcur ekiki hætt á stríð
aftur og Rússar vegna þess, að
þeir álíta Nasser eina þjóðar-
leiðtogann, sem geti fengið Eg-
ypta og öll Arabaríkin til að sam
þykfcja málamiðlun. Aif ótta við
Kínverja, vilja Rússar endilega
hraða slíkri málamiðlun. Semd-
ist um friðsaimlega launsn, yrði
mesti vandinn að bjarga „heiðri
Egypta“. Að gera uppkast að
sli'kum saimningum er mikið
vandaverk, enda hefur Nasser
sjálfur samið það í aðaldráttum
og ákveðið hvaða atriði það skuli
fjalla um.
Breyting á þessu uppkasti var
gerð 16. júní, þegar Gromykó
var í heimisókn í Kaíró. Sovézki
ráðherrann átti þangað brýnt er-
indi, að leggja fyrir Nasser aíð-
ustu tillögur Bandarílkj amanna í
30 liðum. Gromykó gekk beint
til verks, og lét sig einu gildá
tilfinningar Nassers, þegar hann
lagði fram kröfur Bandaríkja-
manna. Þessar kröfur eru: Bund-
inn Skuli endir á stríðið, Egypt-
ar viðurkenni ísrael, Egyptar
hætti stuðningi við Palestínu-
menn, Arabar hætti öllurn skæru
árásum á ísrael, afvopnun her-
teknu landssvæðanna (Sínaí,
Golan, Cis-Jórdanía, Gaza),
skip ísraelsmanna skuli eiga
siglingarétt um Súezskurð og
Akabaflóa, nöbkur hluti flótta-
manna (10%) skuli hverfa heim
en öðrum greiddar skaðabætur,
sarrthljóða samningur skuli einn-
ig gerður milli Arabaríkjanna
hinna og ísraels, Jerúsalem skuli
halda áfram að vera sameinuð,
þ.e. ísraelsmenm haldi henni.
Nasser hlýddi þegjandi á kröf-
ur þær, sem Gromykó bar fram
og engin svipbrigði sáust á and-
liti hans, en ldks var honum nóg
boðið og hann greip fram í og
sagði: „Að ganga að þessum skil-
yrðum er sama sem að lýsa yfir
ósigri ökkar. Vilja Sovébmenn að
við gerum það?“ Nasser bætti
því við, að í tvö ár hetfðu Egypt-
ar orðið að þola auðmýkt ósig-
ursins. Nú væri sá dagur runn-
inn, að hægt væri að draga
maikalínu varðandi hve langt
Egyptar gætu gengið í væntan-
legum friðarsamningum Skil-
málar sínir væru eftirfarandi:
1. Landamæri yrðu óbreytt,
einis og fyrir sfcríð. Heiðurs síns
vegna gætu Egyptar elkki fallizt
á neinar landamærabreytingar.
í eitt _skipti fyrir öli yrði að
sanna Israelsimönnum, að árásar
stefna borgaði sig efcfci. Fyrsta
krafa Egypta væri því, að eng-
um héldist uppi að leggja undir
sig egypzfc landsvæði.
2. Egyptar samþykíki efcfci sér-
samninga við ísrael, því það sé
sama og að Egyptar afsali sér
forustuhlutverkinu innan Araba-
bandalagsins.
Þessar tvær kröfiur taldi Nass-
er Egypta hljóta að halda fast
við, en að öllu öðru væri hægt
að_ ganga, svo sem viðurkenningu
á Israel, undirritun samfcomulags
beggja aðila um afvopnun ákveð
inna landsvæða, með því skil-
yrði, að atfvopnun færi fram á
landsvæðum beggja aðila, ísra-
elsfcum jafn og arabí^kum og
lcfcs gætu Egyptar gengið að smá
vægileguim landamærabreyting-
um, seim gerðar væru eingöngu
af tæknilegum- eða sfcipulags-
ástæðum. „Þetta eru úrslitalkiost-
ir obkar“, sagði Nasser við Gro-
myikó, „við getum etóki gert
frekari tilslakanir. Hinn kostur-
inn er að stríðið haldi áfram.
Stríð, vegna þess að etóki er um
annað að ræða, stríð, sem stend-
ur jafn lengi og þörf krefur“.
Og Nasser mun ekki láta sitja
við orðin tóm. Þessir úrslitakost-
ir eru þeir fyrsfcu, sem settir
hafa verið fram, að vandlega
íhuguðu máli og þar sem hugur
fylgir máli. Langvarandi stríð
samræmist etóki illa skapferli
Egyptans. Hann er í eðli sínu
seinn og leyndardómistfullur og
allar • fyrirætlanir hans eiga sér
langan aðdraganda. Þannig hef-
ur þetta alltaf verið. Langvar-
andi stríð hefur sína kosti. Snögg
ar aðgerðir rugla Egyptann í
ríminu, svo að honum fallast
hendur (samanber júní 1967).
,,E1 Ahram“, málgagn Nassers
mun nú á næstunni birta greina-
flOtóka um viðnám Egypta gegn
öllum erlendum hersetum frá
fynstu tímum konunga til vonra
daga.
Inn á við virðist þessi sfcefna
henta vel, enda hafa vinsældir
Nassers snöggtum aufcizt, síðan
hann lýsti yfir þessari stetfnu á
sambandsþingi sósíalískra Ar-
aba. Þessi „kóngur" af bænda-
ætfcuim, sem þekkir þjóð sína, sér
staklega lágstéttirnar hetfur við
þetta fyllzt nýjum kraifti. Gam-
all fráneygur kopti segir um
Nasser: „Hann brosir nú aftur
eins og hann gerði þegar hann
lokaði Súezskurðinum og fram-
gangan er aftur orðin eins og fyr
ir 1967“. En Nasser gætir þess
vel að ganga etóki of langt. Hót-
anir egypzlkra leiðtoga, um að
stríðiou verði haldið áfram, eiga
að knýja ísraelsmenn til að fall-
ast á friðsamlega lausn, sem
Egyptar geta sætt sig við.
SÍÐASTA HÁLMSTRÁIÐ
Egypz'kur ráðherra segir: „Það
er erfitt að skrifa undir friðar-
samninga, liggjandi á öðru
hnénu. Betra er að undirskrifa
standandi uppréttur, en þó lang
bezt, hafi maður byssu í hendi“.
Ef bardagar hæfust á ný við
Súez, gætu þeir sem hægast þró-
azt upp í 100 ára styrjöld, þá
yrðu allar friðarumleitanir úr
sögunni og stjórnmálamenn
gætu þá hætt afsfciptum atf mál-
inu. Vonir, sem bundnar eru
við, að friðarsinnar verði ofan á
í kosningunum í ísrael í nóvem-
ber eða að eitthvert samikomulag
náiist, þegar Allsherjarþing Sam-
einuðu þjóðanna kemur saman í
september, eða þá við heimisókn
Nassers til Moslkvu, lífca í sept-
ember, munu verða að engu, eif
bardagar blosisa upp að nýju. En
meðan beðið er átekta og orð-
sendingarnar ganga á milli Rúsea
og Bandarikjamanna, þarf Nass-
er að sjá svo um, að almenning-
ur í Egyptalandi hafi nóg fyrir
stafni.
Efeki er alveg víst að egypzka
þjóðin muni sætta sig við ráða-
gerðir þær, sem stórveldin eru að
brugga. Bóndinn, sem situr 1
kvöldgolunni á batóka Nílar, rík-
isstarfsmaðurinn, sem að lokn-
um vinnudegi sezt inn í almenn-
ingsvagn, trr^Sfullan aif sveittu
og þreyttu fólki og ekur bæjar-
leið heim til sín, í úfchverfið, og
götusalinn, sem að kveldi leggst
til svefns ofan á heila hrúgu af
vatnsmelónuim, líta þetta mál lík
lega talsvert öðrum augum. Það
er vilji Rais að fósturjörðin verði
frelsuð, að Sínaískagi verði end-
urheimtur úr óvinahöndum. Til
áréttingar þessu hefur Rais sent
oss græna loga. En fari Egyptar
í stríð, ætla þeir að slkipuleggja
það vel.
Her Egypta hefur tekið mikl-
um framförum. En í þessu landi,
þar sem allt rennur hægt átfram,
eins og leirugt fljót, eða Níl í vor
leysingum, eru breytingar fátíð-
ar og marka því tímamót. Loks
hefur forráðamönnum hermál-
anna dkilizt mikilvægi þagnar-
innar, mikilvægi þess, að leynd
hvíli yfir uppbyggingu hersins.
Margir mánuðir eru nú liðnir sið
an liðsforingjum var algjör-
lega bannað að hafa nokkurt
samneyti við almenning, útlend-
inga eða blaðamenn. Engum er
veitt leyfi til að fara að Súez-
akurðinum. Öllum leiðum að
sikurðinum er lofcað með örugg-
um farartálmunum. Hið „mikla
rífci“ er etóki lengur skemmti-
klúbbur hinna nautnasjúku.
Þegar ég kom á áfangastað, etft
ir langan alkstur, blasti við sjón-
um tvöfaldur hervörður. Leið-
sögumaður minn tautar: „Hér
hefur aldrei fyrr blaðamaður
stigið fæti og hingað er ég nú
kominn með blaðakonu. Hver
skyldi trúa því?“ Hermennirnir
sem þarna eru, eru ungir, tein-
réttir og vel agaðir. í sfcað vin-
gjarnlegu, engfeu liðsiforingjanna,
sem þarna voru áður, eru for-
ingjarnir nú alsírSkir eða Palest-
ínumenn. Þessir menm eru engir
skrauthanar, heldur hermenn til-
búnir til orrustu. Atfskorin eyru
njósnara hafa verið fest upp á
múrveggi „af öryggisástæðum",
öðrum til viðvörunar. Haasan
ofursti, sem teikið hefur etftir
•indrun minni, segir brosandi:
„Það er búið að kosta nóg að
kunna efcki að þegja“. MOhamed
Ali Ahmed kafteinn, sem er ný-
kominn beint úr fremstu víglínu,
leggur þunga í orð sín, er hann
segir: „Áður var bara talað, en
etókert gert, en nú hefur þetta
breytzt“.
Samræður otókar verða bæði
langar og ertfiðar. Kafteinninn
slær með hendinni út í loftið,
rétt eins og hann væri að höggva
með sverði um leið og hann set-
ur fram skilyrði fyrir viðræðum
ofekar: „Engar spurningar varð-
andi hermál eða stjórnmál. „Ég
spyr: „Tókuð þér þátt í stríðinu
1967?“ „Já“. „Segið mér frá því“.
Hann vill ekkert um það tala.
„Við höfum tapað einni orrustu,
en ektói stríðinu. Óvinur okkair
hefur nú á valdi sínu hluta atf
landi ofckar. Ef etóki nást frið-
samlegir samningar um, að því
verði ákilað er það heilög skylda
otókar að vinna landið aftur“.
Og hann bætir við: „heilög“.
Býst hann við löngu stríði? „Það
mun verða langt stríð. Herinn er
gjörbreyttur, öll herstjórn, her-
búnaður og svo andinn í hernum.
Liðsforingjarnir hatfa líka
breytzt mjög mikið. Yfirmenn-
irnir vita meira um hlutina, þeiir
hafa farið sjálfir yfir Skurðinn
og séð margt með eigin augum.
Nú hafa þeir líka vanizt nýjum
vopnum. Sénfræðingar frá Sov-
étríkjunum hafa sýnt otókur
hvernig á að nota vopnin, en
þjálfarar otókar í meðtferð vopn-
anna eru allir egypzkir. Engir
Sovétmenn eru hér við herstjórn.
Loks má bæta því við, að þjáltf-
un hermannanna er miklu full-
komnari, mlklu „alvarlegri“.“
„Alvarlegur", þetta er lítólega
lykilorð. í þessu fábrotna her-
bergi þar sem fimm liðlstfor-
ingjar hinis „mikla ríkis“ vega
vandlega svör sín, verður mér
skyndilega ljóst, að það er þessi
alvara, sem einmitt er kjarni
breytingarinnar á hernum.
í SKRIÐDREKA
Það ritfjast upp fyrir mér vor-
kvöld eitt í maí 1967. Ég er stödd
í veitingahúsi í Kaíró, þar sem
foringi í stórSkotaliðinu stendur
í miðjum gestahópi, sem horfir
á hann aðdáunarfullum augum,
og útiikýrir hvernig Egyptar
ætla, á klutókustund og þrem
kortérum að ganga milli bols og
höfuðs á síonistum. Og nú legg
ég fram sömu spurningu og ég
lagði fram þá: „Og hvað segja
ísraelsmenn við þesisu?“. „Við
ætlum ekki að drepa alla Gyð-
inga, það væri brjálæði", svarar
kafteinninn. „Við viljum fá land
Otókar aftur og það má búast við
löngu og ertfiðu sfcríði, sem lýtour
etóki fyrr en ísrael er á okfcar
landi. Jafnvel þó að stríðið yrði
endalaust, yrði að halda þvi
áfram“. Röddin er ógköp róleg,
það lætur undarlega í eyrum
þeirra, sem þetókja Egypta. „Ég
er fæddur við Nílarósa, faðir
minn er bóndi, en ég hetf gengið
í skóla og lokið B.A. prótfi. í júní
1967 gekk ég í herinn. Síðan hef
ég verið við Súezgkurðinn og bar
izt, en þess á milli hef ég brugð
ið mér til Kaíró og lokið prófum
við hásikólann. Ég legg stund á
bókmenntir. Hvers vegna ég
geitók í herinn? Mér fannst það
skylda mín, þegar land mitt var
hernumið. Bræður mínir tveir
hafa líka verið í hernum, sem
óbreyttir hermenn. Annar féll
við sltóuirðinn. Ég get etóki skýrt
frá nánari atvikum".
Þessi maður heitir Ismail
Abdel Fafcha. Hann er einn í
áhötfn slkriðdreka og gott dæmi
um egypzkan hermann, eins og
þeir eru nú. Af 250 þúsund
manna her eru 40 þúsund stúd-
entar. Hassan ofursti segir mér
að flestir séu þeir sjálfboðaliðar.
Það hefur aukið mjög siðferðis-
þrek hersins að fá alla þessa
sjálfboðaliða. Liðsforingjunum
er þó vel ljóst, að enn akortiir
mitoið á, að egypzki herinn þoli
samanburð við her ísraelsmanna.
HÆTTAN Á AÐ SJÓÐI UPP
ÚR
Fyrir lutanaðlkomandi blaða-
menn er ógjörningur að áætla
hernaðanmátt Egypta nú. Það er
vitað að herinn er orðinn milklu
fjöjmennari á sumum svæðuim,
t.d. eru um það bil 100 þúsund
menn á svæðinu milli Ksdró og
Súezakurðarins. Stórgkotaliðið er
og nú búið nýjustu tækjum.
Þjáltfun flugmanna er þó enn
ábótavant og varnir gegn loft-
Framhald á bls. 20