Morgunblaðið - 12.11.1969, Síða 19

MORGUNIBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 12. NÓV. 196(9
19
N orður st j arnan
KJARKLEYSIÐ er verst af öllu,
sagði einhver spekingur, sem
vafalaust hefur verið kjarklaus
sjálfur, en orðin eru jafnsönn
fyrir því. Þú getur rétt við þó
að þú missir eignir þínar og
vini þína og jafnvel heilsuna, en
ef þú missir kjarkinn geturðu
pakkað saman.
Saga íslenzku þjóðarinnar er
ljóst dæmi um sannindi þessar-
ar speki, því að sjálfstraustið og
kjarkurinn hefur verið það lífs-
akkeri, sem hún hefur hangið í
á hverju sem hefur gengið. Marg
ir eru nú uggandi um íslenzk-
an iðnað, sem þarf nú að hverfa
úr því skjóli, sem hann hefur
verið í og útá beranginn og taka
þar á sig öll veður. Þetta verð-
ur að gerast og það er ekkeirt
vafamál að íslenzkir iðnaðar-
menn hafa á hátt bóndans og
sjómannsins, sem þeir eru komn
ir af, og búast eins og bezt þeir
geta, og snarast svo bölvandi útí
Ihríðina — og standa sig.
íslenzkur veiðarfæraiðnaður,
sem engrar tollverndar eða inn-
flutningshafta hefur notið, sýn
ir að trúin á íslenzkan iðnað og
iðnaðarmenn er engin fjarstæða,
þrátt fyrir að það vita allir, að
þeir verða að hlaupa yfir
margra kynslóða þróun annarra
þjóða. Hin mikla sjálfvirkni í
nútíma iðnaði léttir þeim þetta
stóra sfcref, en mannshöndim
kemur þó enn við sögu, og iðnað
arfólk okkar, sem flest er úr
sveitum eða sjávarþorpum þarf
áreiðanlega á öllu sínu mann-
taki að halda. Til er smásaga,
sem lýsir því betur en langt
fjas, hvað um er að ræða.
Amerísk frú kom á enskt
herragarðssetur, og furðaði sig
á, hvað jafnt voiru klipptir runn
armir og garðurinn allur lýta-
laust snyrtur. Hún sagði við
garðyrkjumanninn: — Hvemig
stendur á því, að það er sama
hvaða garðyrkjumenn ég fæ í
heimalandi mínu, enginn þeirra
getur snyrt garðinn minn eins
og hér etr gert? Ertu búinn að
vera lengi við þetta starf?
— Ja, ég er nú ekki búinm
að vera nema síðan ég fór að
geta tekið til hendi — þrjátíu
ár eða svo, en það eru 400 ár
síðan forfeður mínir byrjuðu á
þessu starfi.
En hér ætlum við sem sé að
nota vélar, sem ekki voru til
fyrir 400 árum, heldur sumar
smíðaðar í gær, og það er ein-
mitt þetta, sem geirðist í því fyr-
iirtaeki, sem heámsótit var, Norð-
urstjömunni. Þarna var tekinn
í notkun nýr reykofn, sem var
einn af örfáum í heiminum, og
þaíð er einmitt þvílikt, sem get-
ur hj'álpað okkur. Við getum byrj
að með nýjustu vélarnar og full-
komnustu tæknina. Á tímum
örra tæknihreytinga sýnir
neynsla sumra nágrannaþjóða
okkar, svo sem Þjóðverja, að því
getur fylgt mikill kostur að neyð
ast til a ð byggja allt að nýju
í stað þess að tjasla við það sem
gamalt er og fyrir í landinu,
eins og Bretar reyndu að gera.
Norðurstjarnan hefur staðið
sig ágæta vel á erfiðasta mark-
aði í heimi í öllu því sem fyrir-
tækinu var sjálfrátt. Hráefnis-
skorturinn, sem veldur erfiðleik
um fyrirtækisins er ekki sök
iðnaðarmannsins.
Það má segj.a uim Norðurstjörn
una eirns og reyndar öll okikar
fislkiðnaðairfyrirtæki, að fyrsti
þiáttuirinn sé latoasitur — móttalk
an á sildin'ni, en eftir það virð-
ast leikm'ainini vinniUbrögðiiin fuill
komiin.
Fyrsta véiin, sem síldin fer í,
er flokkunarvél og tvaer heldur
en ein. Þarna fliototoasit síldin 1
þremnit, viinnslulhæfa sílö í verk
smiðjuinni, bræð'Silusíld og smá-
siild, sem önnuir fyrirtæki geta
haignýtt sér.
Næsit er afhreistrunarvél og
þvottavél, þatr næst kemiur að
fflöltiunarvéliinni, sem skilar fiöto
unurn í frystinigu eða kælingiu,
ciftir því sem við á, en slógiinu
og hauisunum í annan stað. Þau
flöto eru kæld, sem nota á imn-
an tveggja daga, en hin frysit.
Frys'tigeymslan tekur um 600
tonn og þar er 26 gráðia frost.
Bktoi taldi forstjórinn, Pétur Pét
ursson, að uppþýðinig spillti hrá
efninu í reyk eða niðuirsuðU. Úr
frystingunni fara fiökin í upp-
þýðingarkör að kvöldi og er úð-
að yfir ^hana köldu vatni nátt-
iangt. Úr uippþýðinigarkörumum
fara flökin inin í tromllu með sailt
pækli og þá er komið að þeim
hinum mikla ofni — reykofn-
inum.
Þetta er miilkið ferMki. Ofninn
vair smíðaðuir af þýztou firma,
SEim varð gjaldþrota um þær
mundir að smiíðinni lauk.
Þar sem hér vair um nýjunig
að ræða, var það vitaskuld mjög
bagalegt fyrir hið uiniga ísil'enzka
iðinfyrirtæki að geta ekfci notið
aðstoðar framLeiðandans við próf
umina á ofninum. Mangvíslegir
galliar reyndust á þessaru fnum-
smíð og urðu Norðluirstjörnu-
rmemn að bæta úr þeirn sjálfir
en það tók þá lamigan tíma og
dýrmiætan að finna út, hvað að
væri og laga það. Eiintoum vildu
plöturnar innan. í ofninum
gkekkjast og það eyðilagði þá
all't sem í ofnimum var. Margt
var gert til Lagfæringa m.a. smíð
aðir sijálfvirikir rofar, sem rufu
straiuiminn ef eitthvað fór aflaga,
og þá var hæigt að bæta úr því
áður en tjón hilytiist af.
Þessi ofn er þamrnig að gerð að
færibönd liiggja að honum, síð-
an upp og n.iður á víxl í gegmuim
hann og síðan út úr hoimum eftiir
endilönguim salnum,
5 eða 6 stúLtour enu við það að
laggja flofcin á færitoandsplöt-
unnair, sem liggja að ofminum, og
fara flötoin þá fyrst inní reyk-
hóif ofnsins og siðain áfr.am inní
þuirr'khólfið, sem er í hinum emda
ofnlholsins og þaðan útúr honum.
Hér er talað sérstaiklegia um
ofrtholið, því að færibömdin,, sem
liggja að því og firá telijast ei'nn-
ig til ofnsiins. Útúr ofnlholdinu
haltía flökin áfiratm á plötum sín-
um og þegar þau renna áfiram
taka stúlfcur við þeirn og raða
þeim í dósir. Þessar stúlku'r eru
12—16 eftir atvitoum. Þær þurfa,
að vera afburða hand'flljótair. f
byrjun árið 1965 lögðu þær nið
ur í 80 dósir að mieðaltali á
kLulkkustund, en eru nú kornn-
ar upp í 300 dósir og surnar
leggja í á sjötta hundiitað dós-
iir. VimnutfyTriirtoiO'muilagirtu var
bneytt — tekin upp ákvæðis-
vinna í stað tímaivinnu og er
þetta ánanigurinin, Hver stúlka
hefur sitt númer samsvarandi
því, sem er á dósuinum sem hún
notar. Teknár eru an.nað veifið
prufluir atf þyngd dósanna og
hand'bragðið athuigað og komi í
ljós handvömm er auðvelt að
nekja hana til föðurhús'ann'a.
Dósirnar fara nú áfram imní
loikiuinarvéla.rnar. Þær enu fjór-
a>r og algenlega sjálfvinkair og
geta lobað 2400 dósum hver á
kl'utokustu'nd. Úr lokunarvélun-
um fara dósirnar inn í suiðukatl
ana. Það eiru þrýstikatlar, sem
sjóða við 110—120 stiga hita og
tekur suðan um 70 mínútiur.
Frá suðulkötlunum halda dós-
irnar áfram á færiböndum inn
í þurrtolefa og þaðan áfr.am i.nn í
s/jálfvinkar pökkun'a'rvélar. Þar
eriu. þær pakkað.ar inn í fall'egar
umbúðir prentaðair í fjórum lit-
um. Umbúðiir,nar eru prentað'ar í.
Bnetlandi.
Við þeseair pökteunarvélar
vinna. 8 stúlkiur og -1 ka.rLmiað-
ur (siem hlýtur að kunna vel við
sig). Fakkndngiin er aðeins ein
— 100 graimima dósir.
Enn halda dósirnar áfram á
færiböndium og nú inn í annan
pökkiuniairsal, þar siem pakkað er
í pappakassa 25 dósum í kassa,
sem síðan er raðað á pall úr
’hertum pappa og þoldr hann,
ein 800 kg. þunga eða 210 kaisisa
og fyigiir í fliutndinigraum oig er
kössiunium skipað út á honum og
upp á ákvörðunarstað.
NarðiurS'tjairnan framleiðir dós
ir sí'nar sjálf og hefur tvær
dósapressiur, sem geta slle'gið og
pressað alLt að 40 þúsund dós-
ir á dag, hvor þeir'ra.
Við hámarksframil'eiðslú er
unnið á tveimur vöktum 5 t'ímia
og 40 mínútur, hvor vakt og
eru þá hámarksvkiinisiliuaflkös't
Norðurstjörnunnar 60 þúsund
dósir í þeasa 11 tima og 20 mín-
útur samtals.
f þessar 60 þúsund dósir fara
9 tonn af flötoum eða 18 tonn
af n'ýtank'gri síld. Meðialiniýtinig
árið 1968 var urn 70 prs., sem
þýðir Þá, að verksmiðjan þarf
tiil háimiarksaifkasta 24—25 tonn
af sffid á dag og er þá kornið að
höfuðverk fyrirtækisins — hrá
efniisstoortinum. Allt árið ’68 fékk
verksmiðjan 1455 tonn af síld
en það er ca. 27 prs. af því hrá-
efni, sem hún heíði getað unndð
úr í- 240 vinnudaga, eins og náð
var fyriir gert upphaflega að
verksmiðjan gæti starfað. í ár
var þetta eilítið stoárra, en samt
langt frá því að vera fullnægj-
andi. Verksmiðj'uinni bareit ekkart
'hráefni fyrr en í m-aií og var því
mjög verkefn.alíti)l í fjóra mán-
uði. Síðan í miaí heflur verksmiðj
an verið rekin með 25 þúsund
dósa afkösium á daig, og aðeins
uinnið á annarri vaktinni.
Reynt heflur verið, vegna sld
'arskortsinis, að neykja og sjóða
ndðlur loSnu og má segja að ár-
a'ri'gurinn hafi verið játovæðuir,
þó a,ð ekki sé það enn til að
öygigja á.
þessari framlieiðislu, eins Tékkar,
og m.arkaðir eru víðar, en ekki
nógu góðir. Þesisar þjóðir hafa
ekki viljað greiða það verð, sem
Norðurstjarnian þarf að fá fyriir
þessa framleiðs'líu. Ætiiunin, er þó
að gera harðari hríð að maxk-
aðinum og reyna að framileiða
meira magn en áður, ef það gæti
læktoað framlieiðlslutoostnaðinn.
Reynt befur einnig verið í
Noriðiuirstjörnunni að hagnýta
Ihrogn til vintnslu, en ekfci náðist
þar nægjanJlaga góðiur áranigur
enda eru hér aðrar verfcsmdðjur
betur f'a.linar til vinnislu hrogna
■en Narðurstjarnain.
AlknikLar tilriaunir voru einrn
ig gerðar með lifiur, en þær báriu
ekki jákvæðan árangur. Það
fékkst ekki lifiur nema aðallega
úr nietafiski og hún var ekki
nógu góð til þesisanar vinmsfliu.
Aftur á móti sýmdiu tiliria'uindr
með blöndu af brogmum og lif-
ur mijög jálkvæðan áramgur og
Tékkar t.d., höfðu mikinn
áhuga á þeirrd fraimlieiðislu, og
það er ekki óhugsamdi að hefja
hama.
Ghr. Bjelland, norstour verk-
smiðj'ueigandi er 10 prs. hlut-
hafi í Norðurstjörimumn.i og und
ir hanis fremista mierki — King
Oscar — er öll fr'amleiðisila Norð
unstjörniunniar ssld á Bandarítoja'
markaðd og 12 prs. dýrari en
vara með næst dýrasta vöru-
merkiniu.
Samvininan við Bje'lland lofar
góðu af þeirri reyns'lu, sem feng
io er. Hann befur, svo dæmi sé
nisfimt, útvegað all't dósaiefini, en
það hefði Norðiursitjarnan e'kki
fen.gið án hans hjálpar, því að
það hefur verið mjög erfitt
á þessu ári að fá ál til dóisa-
gerðair. Það vita néttúrulega all
ir, að Norðursitjarmam hefðietoki
haft bolmiaign til að ryðjiast inn
á Banda'rfkjamarkað í meitt svip
uðum mæl'i og hún hefur gert, ef
ekki hefði notið BjeMainds við.
Fyrir allla þjónuiatu greiðir
Norðiuristja'rnan Bjel'land, eða
öllu heTdur fyrir'tætoi hans í
Stavamger, 5 prs. af söluveirði
framilei ðsl'Uininíair.
Byrjunarö’rðuigLeikar Norður-
stjörnunmar voru geysilega mikl
ir og hefur áður verið sagt frá
brasinu við reykofninn. Þjálfun
fólksins og samhæfing tók sinn
tíma og í byggingu varð stór-
bruni hjá fyrirtækinu. Fýriirtæk
ið var formlega stofnað 30. ágúst
1963 og vair aðiadhvatamiaður að
stofnun þess Árni Kristjánsson,
ræðismaður.
Það var byggt 14000 rúm-
metra verksmiðjuhús og keyptar
allar vélar sem fullkomnastar til
niðursuðu og reykingar.
Fyrirtækið stairfaði allt árið
1965 og framá fyrri hluta næsta
árs, en þá varð að hætta starf-
seminni vegna háefnisskorts og
fjárhagsörðugleika.
Reksturinn lá síðan niðri þar
til í áirtsbyirjun ’68. Pétur Péturs-
son, forstjórd, er forrmaður fé-
lagsstjómarinnar en af fjár-
málaráðuneytinu eru þeir skipað
ir í stjórnina þeir, Jón Ármann
Héðinsson, alþingismaður og
Eggert ísaksson skrifstofustjóri.
Pétur Péturss’on varið fram-
kvæmdastjóiri, þegar fyrir-
tæ'toið hóf stanfsemi " síraa að
nýju ’68. Hann tók að sér að
stjórna fyrirtækinu yfir byrjun
arörðugleikana og fór til þess
frá öðrum verfcefnum sem hann
telur sig eiga ólokið. Það er álit
þeirra, sem til þekkja að Pétur
hafi gengið rösklega að verki.
Hann ræður þó ekki við síldina
í sjóimuim fl-’emiuir ein aðTÍr, oig hef
ur því þurft að standa blankur
í hljóðum vinnusölum og horfa
vonaraugum til hafs.
Hvernig eru framtíðarhorfur
fyrirtækisins, forstjóri góður?
— Framtíð þessa fyirtækis,
eirns oig fleiiri íslemztona fyirir-
tækja ræðst úti á miðunum. Ég
tel að við höfum leyst viðun-
andi tvö meginvandamál nýs
iðnfyrirtækis — tækni atriðin
og þjálfun fólksins. Þriðja
vandamálið er ekki í okkair
valdi að leysa. Hráefnið til
vinnslunnair er háð duttlungum
náttúrunnar. Þegar fyrirtækið
var stofnað, var ekki ástæða til
að gera ráð fyrir að þetta atriði
yrði fótakefli þess, og auðvitað
alls ekki í þeim mæli, sem raun
varð á. Það daltit enigum í hiuig, að
ekki fengist nema 27 prs. af því
hráefni, sem verksmiðjan gat
uranið úr, eins og varð 1968. Það
er þó nokkur ástæða til bjairt-
sýni í þessu efni. Friðunarað-
gerðir síðustu ára virðast mér
vera að bera árangur. Það er
farin að sjást fjögra og fimm ára
síld í Suðurlandssíldinni og það
lofair góðu.
Það, að verksmiðjan hefur
aldrei verið rekin með fullum
afköstum, í fyrstu vegna tækni-
galla og erfiðleitoa ýmdskomair og
ófullnægjandi vinnuafkasta ó-
þjálfaðs fólks, en síðan vegna
skorts á hráefninu, veldur fyrir
tækinu vitaskuld geysilegum
fjárhagsörðugleikum og hlut-
hafamir eru sokknir í skuldir,
sem þeir hafa orðið að taka á
sig persónulega. Ríkisstjómin
hefur sýnt fyrirtækinu mikinn
velvilja og lagt 5 milljónir í
rekstuirinn og sömuleiðis hafa
bankastofnanir sýnt skilning á
statífseminni með því að hlífa
fyrirtækinu til tveggja ára
reynslu við afborgunum og
Framhald á bls. 20
Sjómannasiðan
í umsjá Ásgeirs Jakobssonar
Úr vinnslusal Norðurstjörnunnar. Fullunnin vara sett í umbúðir til útflutnings.
Japanir höfðu milkinn álhuga á