Morgunblaðið - 09.08.1972, Blaðsíða 17

MORGUNBLAÐIÐ, MIÐVIKUDAGUR 9. ÁGÚST 1972
17
Sagan af síðustu
Fairey ,Battle6-vélinni
Flutt frá Hofsjökli á flugmála-
safn brezka flughersins
Flakið af Fairey „Battle“ vélinni, eins og það leit út árið
1956, þegar hennar var vitjað sem oftar.
I>ó að Jiðinn sé rúmur ald-
arf jórðung-ur frá því að heims
styrjöldinni síðari lauk, koma
enn þann dag- í dag fram í
dagsljósið minjar hérlendis
um þetta mesta vopnabrak
sögunnar og minna okkur á
að eitt sinn mátti heyra vopna
gný liér „norðan við strið“. í
þetta sinn er það brak úr gam
alli herflugvél, sem nauðlenti í
nánd við Hofsjökul í byrjun
hernáms. Tveir menn voru
með vélinni og koniust þeir
til byggða við illan leik.
Sennilega væri saga þeirra
ekki rifjuð hér upp, ef flug-
vélin, sem situr enn illa farin
við Hofsjökul, væri ekki orðin
hin mesta gersemi.
SAFNGKIPUB
Fliugvélm er af gerðinni
Faiirey „Baltle" og var byrjað
byrjað að framiieiða þessa teg
und í Bretlandi á þriðja ára-
iug a.uairinnar. Bkiki hiaut
Fairey „Battile" mikla frægð
í „lifanda lifi“, ef svo má að
orði kveða — nema kannski
af endemum, enda til fárrn
hluta nytsamleg að sögn flug
fróðra. Alls voru fra'mleiddar
um 1300 vélar af þessari gerð,
en þær hafa týnt tölunni eftir
því sem.áriin liðu. Nýlega ha£a
menn svo uppgötvað að ekki
eru af hennii nema tvær véiar
— önnur á safni i Miehigan í
Bandarikjunum — hin í hlut-
um í heillegum þó) uppi undir
Hofsjökili.
Forráðamenn flugmálasafns
brezka flughersins áttu, því
eikki mangra kosta völ, er þeir
huigðust prýða safriið með
einni Fairey „Battle“-vél. Vél-
in í Michigan var eðlilega ófá-
anleg og augu manna hlutu
að beinast að vélinni uppi á
öræfuim Isllands. Því er nú
staddur uppi við Hofsjökul leið
amgmr frá brezka flughernuim
með það erfiða verkefni fyrir
höndum að ná fliaki véliarinn-
ar niður til byggða og flytja
það siðam til Bretlands. Áður
höfðu Bretarniir femgið banda-
menn s!ína hjá varnarl'iiðinu i
Keflavík til að mynda flaikið
hátt og lágt, og eftir að hafa
glöggvað siig nokkuð á :ið-
stæðum og ástandi vélar, var
þessi leiðariigur talinn fyrir-
hafnarinniar virði — þrátt fyr
iir allt.
HUJTUM SAFNAD
Vainidinn er þó ekki allur
lieystur þar með. Véliin vair
býsnia heiiteg í upphafi, en
ýmslegt hefur horfð úr
henni með ■ árunum, eins og
gefur að skilja. Má með nokkr
um sanni segja að hún hafi
verið eimis konar varaihliuta-
miðstöð þarna á öræfumum
fyrir íslenzka f jaikaimenin.
Þannig er vitað til þess, að ár
ið 1950 var fjallaima'ðuir einn í
eldsneytishrakii og náði sér í
100 lítra a,f bensiíni í tanka vél
ari'nniar á snjóbíl simn. Nokkr
um árum siðar nældi amnar
fjallaimaðuir sér í vatnskass-
ann úr henni — vatnskassinn
á ökiuitæki hans hafði bilað.
Og flieira átti eftiir að hverfa:
Véiibyssuirnar, sipreinigjufestinig
arnar og nú síðast vélin,
sem lerniti hjá. flugisikóla einum
hér í borig. Bretunurn hefinr
tekizt að hafa upp á öHiu þessu
(nema bensíniniu) og notið' t:id
þess dygigrar aðstoðar sam-
taka áhugamanna uim fflug-
vélaiíkön hér i Reykjavík.
2 ÁK AÐ GEBA VÉLINA
UPP
Leiðamgursstjóri brezku sér
fræðinganma gerir sér þó iitl
air vonir um að hérlendis muni
þeiim takast að safna saman
meira en um 50—60% af allri
vélinni. Býst hann við að það
muni talka þá tivö ár til v:ð-
bótar að smíða þa,ð í vélina,
sem vantar og setja hama sam
am í sína upprunalegu mynd.
Á sama tíma er unnið að þvi
að haifa uppi á fluigmanni vél-
arinnar, seim mun enn vera í
þjóniustiu brezka flughensins
eða er nýlega kominn á eftir-
laun,
OFURSTINN SEGIR FRÁ
Bn hvernig stóð á mauðiend-
ingu þessarar Fairey „Battle“
vélar uppi á öræfum. Svo vill
til að v'ð höfum nákvæma
lýsingu á því frá fyrstu hendi.
Farþegi í þessari ferð var
H. L. Davies, ofursiti — síðar
\
hershöfðimgi, C.B., C.B.E.,
D.S.O., og M.C. Skirifaði hanin
frásögn aí þessu ævintýri og
birtist hún í Lesbók Mbl.
1954. Fara hér á eftir kaflar
og endursögn úr frásögn
hans.
„Um þær mundir var ég
foringi við 49. herdelld, sem
tók þátt í hernámi fslainds og
hafði ég gert sammimg um
það við flugforingjann að
fara með einini sprenigjuflug-
vélinni norður til Akureyrar
til þess að heilsa upp á her-
deildima se.m þar vair. Flug-
dagurinn var ákveði,nin 13.
september. sem sennilega hef-
ur verið óstundadagur fyrir
slíkt ferða!ag“.
Framh. á bls. 20
Baldur Guðlaugsson:
Pólitísk fiskveiði
Sigur George McGoverns
á nýlegu flokksþingi Demókrata
flokksins bandaríska sýndi svo
ekki varð um villzt kynslóða-
skipti í forystusveit flokksins.
Að visu má sjálfsaigt um það
dieila, hvernu raunverulagur þver
Skuirður demó'krata þingfulltrúar
voru, til að mynda var miargifait
stænri hluti þeirra háskólaborg-
arair an nemur hliutfalld Banda-
rikjamanna við háslkólanám. Og
nefna má, að Geonge Waillace
kvaðst vdlja be'ima flokknuim af
bnaut þesis menntasnobbs, sem
hanm væni nú á og gera hanm að
nýju að flokiki hins alimenma
borgara. Forsetakosninigiartniar í
nóvemiber munu skera úr um
styrkJleika þeinra viðhorfa, sem
nú hafa orðið ofan á í flokkn-um.
Ég ætla ekki að leggja neitt
gæðamat á skoðanir George
McGoverns og fylgismanna
hans i eftirfarandi linum. Aftur
á móti hefði ég gjarna viljað
fara nokkrum orðum um baráttu
aðt'erðir hans, vegna þess að ég
tel að íslenzkir stjórnmálaflokk
ar neti dregið af þeim nokkurn
lærdóm, sumir hafa raunar þeg-
ar slegið á svipaða strengi með
allgóðum árangri, sbr. siðar.
George McGovern tókst það,
sem næstum var talið ómögulegt.
í andstöðu við flokksforystuna,
flokksvéiina og hina valda-
jmiklu verkaiýðsforystu, vann
hann sigur 1 hverjum forkosn-
ingunum á fætur öðrum og loks
á flokksþinginu sjálfu. Ýms-
ar gamlar kempur flokks-
ins fengu ekki einu sinni sæti
sem þingfulltrúar. Hvað gerðist?
Einfaldast er að vísa til orða
McGoverns sjálfs i nýlegri grein
um ástæður sigursins. „Sumir
frambjóðendanna og ráðgjafar
þeirra eyddu síðasta ári í að
kynna sér niðurstöður skoðana-
kannana og gera áætlanir, en
stuðningsmenn mínir og ég kom-
umst að þeirri niðurstöðu, að
skoðanakannanir, sem gerðar
væru ári fyrirfram, gæfu að öll-
um líkindum einungis til kynna,
hvaða frambjóðendur væru
þekktastir. Á meðan sumir fram-
bjóðendurnir létu sér nægja að
velta vöngum í hægindastól sín
um, fórum við út á meðal fólks-
ins til þess að komast að þvi
hvernig landið lægi og hverjar
væru raunverulegar óskir fólks
ins. Þetta var einfaldlega sigur
tilraunavísinda yfir bókstafs-
trú.“ Á því leikur enginn vafi,
að þaö sem úrsiitum réð um vel
gengni McGoverns, var hinn
mikli fjöldi ungs fólks, sem
vann fyrir hann. Hann lagði
mesta áherzlu á milliliðalaust
samband við kjósendur sjálfa og
þeyttust þúsundir fylgismanna
hans hús úr húsi og tóku kjós-
endur taili. Heifuir þetta verið köll
uð graiss-roo’t (grasrótar) aðferð
in og verður að telja McGovern
það til tekna að reyna að snúa
við þeirri þróun ópersónulegrar
beitingar fjölmiðla í áróðurs-
skyni, sem tekin var að ein-
kenna bandariskar kosningar.
Ég fer þá að nálgast það, sem
ég einkum vildi sagt hafa. Hverj
ir eru þessir ungu menn og kon
ur, sem mest um munaði í kosn-
ingabaráttu McGoverns, eru
þetta „örlagademokratar", reiðu
búnir að standa með sínum
flokki í gegnum þykkt og
þunnt? Nei, þvert á móti. Þetta
fól'k er flest þeirrar mjög svo
skynsamlegu skoðunar, að
stjórnmálaflokkar séu leið að
markmiði, ekki lokatakmark í
sjálfu sér. Eftir nokkra umbrota
tíma, hefur þessu fólki orðið
ljóst, að fram hjá stjórnkerfinu
verður ekki gengið, hvað svo
sem byltingarhjali hluta þess líð
ur að öðru leyti. Þarna eru á
ferðinni andstæðingar Vietnams-
stríðsins, hommar og komm-
ar (ummæli vinar míns
eins) rauðsokkar, örvunarlyfja-
sinnar, baráttufólk fyrir jafn-
rétti hvítra og svartra, frjáls-
um fóstureyðingum og umbótum
innanlands svo að eitthvað sé
nefnt. Þetta fólk hefur til
skamims tíma staðið uitan allra
stjórnmálaflokka og rekið bar-
áttu sína sitt i hverju lagi.
Eugene McCarthy vann ýmsa
þessa hópa til fylgis við sig í
baráttu sinni fyrir að verða val
inn fORsetaefni demókrata árið
1968, þótt einikuim væru það þó
andstæðingar þátttöku Banda-
ríkjanna í Vietnamstyrjöldinni,
sam gemgu í lið með honuim. —
Fyrrgreindir hópar hafa nú sam
ein-azt í breiðfylkiinigiu og ge-ra
úrslitatilraun til þess að breyta
þjóðfélaginu innan frá, þ.e.a.s. í
gegnum val á McGovern sem for
seta landsins. Nú er það engan
veiginn svo, að McGovern sé jafn
frjálslyndur og látið hefur ver-
ið í veðri vaka, en engu að síð-
ur er hann orðinn tákn þessara
nýju strauma. Hann hefur gefið
þessum hreyfingum undir fót
inn og hefur sem endur-
gjald hlotið stuðning þeirra og
ómetanlegan stárfskraft í kosn-
ingabaráttu. Þar er tekið til
höndum af innri þörf og óþreyt-
andi starfsorku þeirra, sem telja
sig hafa verk að vinna. Það er
i sjálfu sér tilviljun, að þessir
straumar skuli beinast inn í
Demókrataflokkinn. Ástæðan er
einungis sú, að þar reyndist jarð
vegurinn hagstæðastur og þar
heyrði sá maður til, sem fyrstur
— að nokkru vegna skoðana
sinna, að nokkru vegna þeirr-
ar ómetanlegu orku, sem hann
sá óvinlkjaða — gerðiist stjórn-
málialeguir teulismaður og tákn-
mynd þessa skoðanahóps. Hefði
McGovern ekki náð kjöri, hefði
breiðfylkingin reynt fyrir sér á
annan máta.
Víkjum nú hingað heim. Hér
gætir æ meiri þreytiu og lieiða á
starfsemi stjórnmálaflokkanna.
Ýmsum þykja þeir orðnir
of íhaldssamar stofnanir, já
máski fyrst og fremst stofnanir,
sem lífi sé haldið í af gömlum
vana og lítið séu orðnar annað
en kosni'ngamaskinur, þótt reynt
sé að státa af „blómlegu félags-
starfi“. Það hefur löngum ein-
kennt íslenzk stjórnmál, hversu
fastheldnir kjósendur hafa ver-
ið á að kjósa sama, gamla flokk
inn hvað sem tautaði og raulaði
og jafnvel lengur. Ég held að
þetta sé að breytast. Ef til vill
vegna þess að staða stjórnmála-
flokka er önnur í dag en áður.
Nú virðast þéir einkum skjóta
upp kolllinum svo um miunar þeg
ar kosningar nálgast, svo maður
geri nú ekki meira úr því mála-
myndastarfi, sem haldið er uppi
þess á milli en ástæða er til. —
Áður fæddust og mótuðust hug-
sjónir og baráttumál innan
stjórnmálaflokkanna og stóðu og
féllu á baráttuvettvangi þeirra.
Nú er öldin sem sé önnur. En
sem betur fer eiga Islendingar
sér ennþá ýmsar óskir um betra
þjóðfélag. Þeir bindast ennþá
samtökum til framgangs baráttu
málum sínum. Ljóst er og, að á
endanum verður oft ekki hjá
þvi komizt að lieita inn á vett-
vang stjórnmálabaráttunnar.
Samt telja flestir vænlegra til
árangurs að hefja baráttu fyrir
nýjum málum utan svæfingar-
deildar stjórnmálaflokkanna.
Bvggja fyrst upp sterka hreyf-
ingu, sjá svo til hjá hvaða stjórn
málaflokki hún fær beztar undir
tektir. — Hér hafa að undan-
förnu risið hreyfingar á borð
við rauðs'okkur og náttúru
verndarmenn. Einnig mætti
nefna til hreyfingu almennrar
Baldur Guðlaugsson
óánægju, nú þekkt undir nafn-
inu Samtök frjáiilslyndra og
vlnstri manna (aililra handa).
McGovern hinum bandaríska
tókst að beizla hreyfingar, sem
ella hefðu ekki komið til starfa
í venjulegum kosningum og afl-
aði sér þar með orkuforða, sem
vegur mairgf'alt á við átitoa stouinda
dagiaunafloikksstarfsmennina af
gömlu árgerðinni. Viðhorf þess-
ara hópa eru ekki óumdeild, rétt
er það, og þvi fæla þeir jafn-
framt frá. Hér uppi á Islandi
hefur einn stjórnmálaflokkur
öðrum fremur haft lag á að setja
samansemmerki á milli sín og ým
issa hreyfinga, sem upp hafa ris
ið. Hér á ég við Alþýðubanda-
lagið. Alþýðubandalaginu hef-
ur tekizt að laða til sín mikinn
fjölda ungs fólks, sem lít-
ur stjórnmálaflokka hornauga.
Ástæðan? Jú, einfaldlega sú, að
í augum þessa fólks er Alþýðu-
bandalagið ekki stjórnmála-
flolíkur, heldur fjöldahrevfing,
samansafn ýmissa framsækinna
baráttuhópa. Nú, teljum við okk
ur ýmsir vita betur, það er ekki
mergurinn málsins, heldur sá, að
Alþýðubandalagið fleytir rjóm-
ainm af hinum s'tóra hópi reilk-
andi uppremnand'i kynslóðair.
Þetta er því sárara, sem augljós-
ara er, að sambúðin er oft reist
á fölskum forsendum og annar
hjúskapur hefði betur geí-
izt. Sjálfstæðisflokkurinn mætti
gjarna dusta rykið af biðilsbux
unum. En það er efni i aðra
sögu.