Morgunblaðið - 20.06.1975, Blaðsíða 14

14
MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 20. JUNl 1J97J
Viðtal við Þórð Þorbjarnar-
son, borgar-
verkfræðing
Farið
að líta á
sorp sem
verðmæta
uppsprettu hráefna
Þessi nýja skolphreinsistöð (
Seattle er svo hreinleg og falleg
að sjá að engum óviðkomandi
gæti komið til hugar hvað þar
fer fram.
KITT af erfiðuslu og (Ivruslu
viðfangsefnum horga er að
losna með viðunandi hall i
við sorp og skolp, þólt það
liggi ekki ( augum uppi
nema þar sem þclla verk-
efni er ekki loysl sa-milega
af liemli. I Keykjavík iögðusl
l. d. IiI um 5(i þúsund lonn af
sorpi á árinu 1974 eða um GGO
kg. á fbúa. Þcgar slofnunin
„Independence Foundation",
sem hefur aðselur í Phila-
delphiu í Bandarfkjunum bauð
Þ(>rði Þ. Þorbjarnarsyni borg-
arverkfræðingi að koma lil
Bandaríkjanna á sfðaslliðnu
hausli og kynna sér eillhvað,
sem snerti starf hans, þá bað
hann um að fá að kynna sér
moðforð á sorpi og mögulcika á
cndurvinnslu úr því. f öðru lagi
að fá að sjá hvað Bandaríkja-
menn gera við sill skolp, en nú
eru þeir farnir að hreinsa upp
ár og völn svo sem kunnugl er.
Af pcrsónulcgum áhuga bað
hann þar að auki um að fá að
kynna sér ra’ktun á fiski IiI álu,
og ennfremur að kynnast þvf
með hvaða hætli Bandarfkja-
menn nýla sér jarðhila til raf-
orkufranileiðslu.
— Ástæöan til þess, að ég
valdi þessi viðfangsefni var
m. a. sú, að við hér í Reykjavík
stöhdum andspænis þeiin
vanda, að sorphaugarnir í
Gufunesi endast ekki að eilífu
og möguleikar á landfyllingu
eru takmarkaðir, ef litið er
fram í tímann, sagði Þórður til
skýringar, er blaðamaður tók
að spyrja hann urn ferðina, og
hvað hann hefði séð gagnlegt.
Meðferð og hreinsun á skolpi
vildi ég kynnast af gefnu tilefni
vegna áforma Reykjavíkur-
borgar og nágrannasveitarfél-
aganna um úrbætur á holræsa
kerfi höfuðborgarsvæðisins.
Þótl vandi okkar hér á þessu
sviði sé ekkert í likingu við
vandamál Bandaríkjamanna
hvað þetta snertir, þá er altént
fróðlegt að sjá, hvað þeir eru að
gera. Mjög mikil vakning hefur
orðið í Bandaríkjunum á und-
anförnum árum hvað snertir
mengun umhverfisins, enda
hafa þeir í því landi mörg sorg-
leg dæmi þess, hvernig um-
gengni mannskepnunnar og
sambúð er við móður jörð.
— Á árinu 1972 settu Banda-
ríkjamenn löggjöf um hreinsun
á ám og vötnum, og til þessa
verkefnis var gert ráð fyrir
niestu fjárveitingu, sem þá
hafði verið veitt til eins mála-
flokks. Þetta var rammalöggjöf
um það, er þeir vilja stefna að i
þessum málum, en að visu hafa
efnahagserfiðleikar þar í landi
skorið niður fjárveitingar til
þessara mála eins og annars
staðar. Umhverfismálastofnun
Bandaríkjana EPA setur staðla
og hefur eftirlit með mengun í
öllum Bandaríkjunum, hvort
sem það er nú á láði eða legi
eða i lofti. ffún hefur 11 höfuð-
stöðvar í landinu og 9000
manna starfslið, heldur Þórður
áfram útskýringum sfnum.
EPA veitir fé til tilrauna af
ýmsu tagi með nýjar aðferðir
vegna meðferðar og ekki sfzt
endurvinnslu á sorpi. Banda-
ríkjamenn eru sú þjóð jarðar,
sem eyðir mestu hráefni og
orku, en sú kollsteypa, sem
hefur oröið nú á seinustu tim-
um í verölagi orku og hráefna,
hefur orðið þess valdandi, að
menn beina nú augum sínum
að sorpi þannig, að það er farið
að líta á það sem verðmæta
uppsprettu hráefna.
— I þessum efnum sá ég
þarna fyrst slika tilraun í Dela-
wareríki. Þar er tilraunaverk-
smiðja, sem tekur við húsa-
sorpi, iðnaðarsorpi og bolnfalli
úr skolphreinsistöð í nágrenn-
inu. Vinnsla þess er í stuttu
máli í því fólgin, aö sorpið er
malað og tætt í vélum og síðan
er greint i þar til gerðum vél-
um, en aðferðin byggist á loft-
greiningu. Þá skiljast hin iétt-
ari, lífrænu efni frá því, sem
þyngra er, þ.e. málmum, grjóti,
gleri, sandi o.s.frv. Þá er tínt út
stái með rafseglum, en málmar,
aðrir en járn, eru flokkaðir með
fyrrnefndri blástursgreiningu,
og gieri er síðan hægt að nú
sérslaklega út í vélum sem
byggjast á lögmálum ljós-
fræðinnar. Tæknilega er jafn-
vel hægt að greina gler eftir lit
í þessum vélum, ef nauðsynlegt
reynist, og fer það eftir því
hvers konar vöru menn vilja
búa til úr þessu gleri. Banda-
rikin eru markaðsþjóðfélag, og
því er leitað eftir því að greina
sorpið í ýmiss konar sölu-
varning. I Delaware er t.d.
skarni veruleg söluvara. Stafar
þetta af því, að í Delaware eru
ræktuð um 80% af öllum svepp-
um, sem framleiddir eru í
Bandaríkjunum. Hin hefð-
bundna ræktunaraðferð fer
fram i hrossaskit og hálmi, en
þar sem hrossum fer nú
fækkandi er þessi aðferð ekki
lengur fyrir hendi. Skarninn,
sem þarna er framleiddur,
hefur reynzt svo vel, að hann
gefur 30% vaxtaraukningu
miðað við hefðbundnar að-
ferðir. Skarninn, sem fæst úr
þessum lífrænu hráefnum, er
alveg Iaus við bakteríur. Vandi
flestra stórborga er nú orðinn
svipaður og vandi Reykjavíkur
verður innan skamms, þ.e. að
ekki er fyrir hendi land til að
grafa í sorp. Delawareríki
hefur ennfremur sérstöðu að
því leyti, að landið er flatt og
grunnvatnsborð ekki nema 2
fet undir yfirborði, og því er
útilokað að grafa þar sorp,
nema þá með geysilega dýrum
ráðstöfunum, þ.e. að gera vatns-
þétt lag undir sorphauginn
áður en fylling hefst i hann.
Með því að vinna sorpið á þann
hátt sem gert er í þessari til-
raunaverksmiðju þarna suður í
Delaware fæst markaðsvara úr
76% þess þunga, sem inn í
verksmiðjuna fer. Verksmiðjan
tekur daglega við 406 tonnum
og nýtir þar af 310 tonn. Fram-
leiðslan skiptist þannig, að
skarni er 156 tonn, stál 34 tonn,
ál og kopar 4‘A tonn, kolefna-
sambönd 20 tonn, pappír 5
tonn, gler 36 tonn og eldfimt
gas 54 tonn, og fyrir allt þetta
er markaður þarna á svæðinu.
— Gætum við hugsanlega
fengið markað fyrir slík efni
hér f Reykjavfk?
— Eins og kunnugt er starf-
rækir Reykjavíkurborg sorp-
eyðingarstöð, sem nú er orðin
alltof litil og tekur aðeins við
um 7700 tonnum á ári. Skarni
frá verksmiðjunni hefur verið
markaðsvara f Reykjavik.
Areiðanlega mætti endurbæta
stöðina eða e.t.v. byggja nýja,
og skilja þar málmana úr sorp-
inu, og ef vió fáum málm-
bræðslu, þá eru þeir ágætt hrá-
efni. I okkar sorpi virðist vera
mjög mikið af timbri, og úr því
mætti örugglega búa til þilplöt-
ur og því um líkt, svarar Þórð-
ur.
— Frá Philadelphiu hélt ég
til Washington og fékk þar
tækifæri til að ræða við starfs-
menn EPA, en þaðan hélt ég til
Ohio, lítiis bæjar að nafni
Franklin. Þar er önnur verk-
smiðja sem að hluta er byggð
fyrir atbeina EPA, en byggir á
öðrum forsendum en verk-
smiðjan í Delaware. Þar' er
allur pappir greindur úr sorp-
inu á þann hátt, að allt sorp-
magnið er sett malað í stóra
geyma, blandað rækilega með
vatni og síðan er hrært í öllu
saman með kröftugri skrúfu.
Flýtur þá pappírinn upp í
grautnum sem settur er á síu og
pappírstrefjarnar flokkaðar
eftir lengd i tvo flokka. Þá er
pappírsgrautnum dælt áfram í
leiðslu yfir götuna, en þar er
verksmiðja, sem býr til þak-
pappa. A þessum slóðum er
ekki markaður fyrir skarna, og
þvf er afganginum af lifrænu
efnunum brennt ásamt botn-
falli úr skolphreinsistöð, sem
líka er þarna á næstu grösum.
Lifræni úrgangurinn hefur
mikið hitagildi, og hitinn er
nýttur til að brenna botnfallinu
úr skolphreinsistöðinni.
— Gætum við hugsanlcga
nýtt sorp á þennan hátt I
pappfrsvinnslu?
— Endurvinnslu á pappír er
þannig háttað, að hráefnið nýt-
ist yfirleitt í næsta gæðaflokk
pappirs fyrir neðan gæðaflokk
hráefnisins. T.d. myndi dag-
blaðapappír væntanlega nýtast
til framleiðslu á umbúðapappa.
Eins og ég tók fram áður þurfa
ætið að vera sérstakar forsend-
ur fyrir hendi, þegar meta skal
endurvinnslugildi sorps. Alltaf
er þetta spurning um, hvað er
ódýrast, svarar Þórður þessari
innskotsspurningu, en heldur
svo áfram: Á grundvelli þeirrar
reynslu, sem fæst þarna i
Franklin, hefur verið ákveðið
að reisa verksmiðju í Hamp-
stead á Long Island, sem er
milljón manna bær. Líklegt er,
að sorpið þar hafi svipaða sam-
setningu og í Reykjavík, þvi að
þar er ekki mikið um iðnað,
mest íbúðarhverfi. Sú verk-
smiðja á að byggja á því, að öllu
lífrænu sé brennt og með því
framleidd gufa til raforku-
vinnslu, og er áætlað að þar
fáist nægilega mikil orka til
þess að fullnægja um 15% af
raforkuþörf bæjarins. Ur verk-
smiðjunni munu auk þess fást
um 40 þúsund tonn af stáli á
ári, 20 tonn af gleri og 5 þúsund
tonn af áli, sem sent verður í
málmbræðslur og glerverk-
smiðjur. Það, sem skiptir hér
máli, eins og annars staðar, er
nálægð við markað fyrir hrá-
efnin. Hér hefðum við áreiðan-
lega ekki markað fyrir gler, en
sennilega fyrir stál og aðra
málma.
— Nú verðum við að finna
lausn á sorpeyðingarmálum
hér á höfuðborgarsvæðinu.
Hvað getum við gert?
— Góð lausn væri, ef við gæt-
um aukið framleiðslu á skarna
og fundið markað fyrir hann.
Hreinsitjarnir f hinni nýtfzkulegu skolphreinsistöð f Seattle. Þarna
fer fram svokölluð fyrsta hreinsun, sem tekur um 70% af Iffrænum
efnum úr skolpinu.