Morgunblaðið - 20.06.1975, Blaðsíða 25

MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 20. JUNt 1975
25
Jóakim Pálsson
Hnífsdal sextugur
Jóakim Pálsson útgerðarmaður
og fyrrum skipstjóri í Hnífsdal er
sextugur í dag 20. júni. Af því
tilefni langar mig til að minnast
að nokkru þessara merku tfma-
móta i lífi þessa góðvinar míns og
samstarfsmánns um fjölda ára.
Jóakim Pálsson er fæddur að
Heimabæ í Hnifsdal 20. júní 1915
og voru foreldrar hans hin góð-
kunnu hjón Guðrún Guðleifsdótt-
ir og Páll Pálsson í Heimabæ, sem
um tugi ára var formaður og út-
gerðarmaður i Hnífsdal og vel
þekktur aflamaður við ísafjarðar-
djúp, en Páll lézt 26. marz sl. á 92.
aldursári.
Strax og Jóakim hafði þroska til
fór hann að vinna við útveg föður
sins og lá þá leiðin gjarnan fyrst i
beitingar- og aðgerðarhús föður
hans til þess að læra beitingu og
stokkun fiskilína. Þegar Jóakim
var á áttunda ári varð hann fyrir
miklum harmi, er hann missti
sína ástkæru móður, en hún lézt
aðeins 28 ára gömul frá 6 ungum
börnum og nærri má geta, að
möðurmissirinn hefir valdið Jóa-
kim og systkinum hans sárum
trega og kannske óvissu um fram-
tíðina. En öll él birtir upp um
siðir og svo varð hér, því hin
móðurlausu börn voru svo heppin
að eignast góða og umhyggjusama
stjúpu, sem reyndist þeim harma-
bót er frá leið.
Veturinn 1932 til 1933 var Jóa-
kim við nám í Héraðsskólanum að
Laugarvatni, en heimkominn um
vorið fór hann að róa með föður
sinum. Ég held að allt frá því, að
Jóakim Pálsson komst til nokkurs
þroska, hafi hann verið ráðinn í
því að gera sjómennsku að ævi-
starfi sinu, enda snerist allt um
fisk og fiskveiðar í heimabyggð
hans og gerir raunar enn í dag.
Jóakim var þvi enginn vandi á
höndum að ákveða hvað hann
vildi verða, er hann yrði stór, eins
og stundum er að orði komizt, er
um væntanlegt lifsstarf ung-
menna er að ræða. Vissulega
hefir rik athafnaþrá blundað
snemma i brjósti Jóakims og
metnaður til framkvæmda á sviði
útvegsmála, ef merka má hversu
mikið hann færist i fang á þeim
vettvangi ungur að árum.
Aðeins 24 ára brýzt Jóakim
Pálsson í þvi að stofna til útgerð-
ar, því árið 1939 stofnar hann
útgerðarfélag i Hnifsdal, sem
hlaut nafnið Haukur h/f. Þetta
nýja félag Jóakims hófst þegar
handa og lét byggja 15 tonna
mótorbát i skipasmiðastöð
Marsellíusar Bernharðssonar, en
þennan bát lét Jóakim heita í
höfuðið á föður sínum, sem löng-
um hafði á formannstíð sinni
verið heppinn og aflasæll, enda
fór það svo að Jóakim var mjög
heppinn með útgerð þessa fyrsta
báts sins.
Árið 1949 selur útgerðarfélagið
þennan bát og kaupir 40 tonna
mótorbát, sem einnig var skirður
Páll Pálsson og reyndist Jóakim
ennþá heppinn og aflasæll og
vildi þessvegna færa út kví-
arnar og komast yfir stærri bát, ef
þess væri nokkur kostur. Þá var
þvi ákveðið að slita útgerðarfé-
laginu Haukur h/f og selja bát
þess.
Þegar hér var komið, hugsaði
Jóakim vel ráð sitt, en það var
ekki að skapi hans að láta deigan
siga, heldur skyldi reynt til hins
ýtrasta.
Hann beitti sér fyrir stofnun
nýs útgerðarfélags, Ver h/f, og á
vegum þess var smíðaður 58
tonna bátur hjá skipasmiðastöð
Marselliusar Bernharðssonar árið
1956. Báturinn fékk sama nafn og
þeir fyrri, Páll Pálsson, enda
hafði nafnið reynzt vel.
Með þessum nýja bát sköpuðust
meiri möguleikar til hverskonar
fiskiveiða og ekki sizt síldveiðar
fyrir Norður- og Austurlandi. Þá
batnaði aðstaða til þorsknetaveiða
á Breiðafirði, svo viða var seilzt
til fanga.
Árið 1962 keypti Hraðfrystihús-
ið'h/f í Hnifsdal, ásamt fleirum,
útgerðarfélagið Katlar h/f, sem
það reyndar var hluthafi í áður,
en aðaleigandi og framkvæmda-
stjóri þess var Páll Pálsson yngri
frá Hnífsdal sem hættur var skip-
stjórn á togurum ísfirðings h/f.
Katlar h/f átti 102 smálesta stál-
bát, sem smíðaður var í Aus*ur-
Þýzkalandi 1960. Báturinn hét
Vinur, en var nú gefið nafnið Páll
Pálsson. Jóakim Pálsson gerðist
skipstjóri þessa báts og brást
honum ekki heppnin frekar en
fyrri daginn. Meðal annars gekk
Jóakim ávallt vel ráðning skip-
verja á báta sina. Þennan bát átti
svo útgerðarfélagið til ársins
1966, er hann var seldur til Vest-
mannaeyja.
En ýmislegt hafði gerzt í milli-
tíðinni, þvi 1964 var stofnað út-
gerðarfélagið Miðfell h/f, sem
Hraðfrystihúsið h/f var aðal-
eigandi LÞetta félag lét smiða 264
smálesta stálskip í Austur-
Þýzkalandi, sem hlaut nafnið m/s
Guðrún Guðleifsdóttir, en það var
möðurnafn Jóakims Pálssonar.
Skipið kom til landsins í árs-
byrjun 1965 og tók Jóakim við
skipstjórn og farnaðist vel.
Vorið 1968 hætti Jóakim skip-
stjórn og fór í Iand. Hann tók nú
við framkvæmdastjórn Miðfells
h/f og stjórnar því enn. Þá tók
hann einnig við framkvæmda-
stjórn fyrir m/b Asgeir Kristján,
sem Hraðfrystihúsið h/f átti, þar
til báturinn var seldur i árslok
1971. Þá var og það um þessar
mundir, að Jóakim var falið að
vinna að því að sameina Hrað-
frystihúsið h/f í Hnífsdal og Is-
húsfélag Isfirðinga h/f um
rekstur fiskimjölsverksmiðju i
Hnifsdal, Var stofnað fyrirtæki
um þessa verksmiðju og hlaut það
nafnið Mjölvinnslan h/f og varð
Jóakim framkvæmdastjóri þess.
Við þessa breytingu varð að
endurbyggja svo að segja frá
grunni fiskimjölsverksmiðju sem
Hraðfrystihúsið h/f átti fyrir og
byggð var 1955. Jóakint sá um
þessa miklu framkvæmd af
mikilli atorku.
Sumarið 1971 var farið að ræða
um möguleika á kaupum á skut-
togara innan stjórnar Hraðfrysti-
hússins h/f, en Jóakim hcfir verið
um langt árabil stjórnarformaður
fyrirtækisins. Kveikjan að þessari
hugmynd var sú, að út-
gerðarmenn i sumum nágranna-
byggðarlögum höfðu hafið undir-
búning að smiði 400—500 smá-
lesta skuttogurum í Noregi. Ef úr
slíkum framkvæmdum yrði við
bæjardyr okkar Hnífsdælinga,
var það einróma álit stjórnar
Hraðfrystihússins h/f að erfitt
yrði að manna mótorbátana, er
skuttogarar væru komnir á ná-
grennið. Jóakim Pálssyni var
falið að koma skuttogarakaupum
heiium i höfn, að vísu komu fleiri
heimamenn við sögu, en fram-
kvæmd málsins hvíldi mest á
herðum hans. Við marga var að
semja, íslenzk stjórnvöld, lána-
stofnanir og fleiri aðila, en Jóa-
kim Pálsson skorti ekki áræði til
að beita sér til hins ýtrasta um
framkvæmd þessa máls, um það
er mér bezt kunnugt, þvi ég kom
stundum á vettvang til sóknar
með Jóakim i þessum skuttogara-
kaupum. Löngum mátti Jóakim
vera í Reykjavík vegna þessa
máls og eftir löngum og stundum
krókóttum leiðum voru loks
togarakaupin ráðin. Keyptur var
japanskur skuttogari, 462 smá-
lestir, sem kom til Hnifsdals 21.
febrúar 1973. Kaupandi skipsins
var útgerðarfélagið Miðfell h/f,
sem Jóakim var framkvæmda-
stjóri fyrir. Félagið átti fyrir 264
smálesta skip, sem var selt haust-
ið áður.
Mér hefir orðið skrafdrjúgt um
störf Jóakims Pálssonar að út-
gerðarmálum í heimabyggð hans,
enda bera þau störf hæst i lífi
hans frá öndverðu. Jóakim Páls-
son átti á timabili sæti f hrepps-
nefnd Eyrarhrepps og reyndist
þar glöggur og framfarasinnaður
niaður, en um það get ég glöggt
vitnað, því ég átti þá einnig sæti í
hreppsnefndinni.
Hinn 24 desember 1936 kvænt-
ist Jóakim Pálsson heitmey sinni
Gabrielu Jóhannesdóttur frá Illíð
í Alftafirði vestra. Þau hafa
eignazt 6 mannvænleg börn og
hafa fimm þcirra fyrir löngu
stofnað sín eigin heimili og orðið
mjög nýtir borgarar. Yngsta
barnið, dóttirin Hrafnhildur,
hefir ekki ennþá fest ráð sitt, en
dvelur i foreldrahúsum.
Frú Gabríela hfur búið manni
sínum og börnum prýðilegt og
aðlaðandi héimili og er þar
ánægjulegt að koma, þvi heimilið
ber vitni mikilli smekkvisi og
snyrtimennsku.
Ég hefi látið móðan mása í
þessari ófullkomnu afmælisgrein
um samstarfsmann minn Jóakim
Pálsson sextugan og tel hér
ekkert ofmælt, því að þó við Jóa-
kim höfum ekki ávallt verið sam-
mála í önnum dagsins, hefi ég
ávallt metið hann mikils vegna
mannkosta hans og dugnaðar á
svo mörgum sviðum.
Ég vil svo að Iokum öska Jöa-
kim hjartanlcga til huming.ju með
þessi merku timamót á ævi hans
og óska honum allra heilla á
ókomnum ævidögum.
Einar Steindórsson.
Finnbjörn Hjartarson prentari:
ísland og Kúba og landsölu-
starfsemi íslenzkra kommúnista
EF GERA á groin fyrir stöðu ís-
lands og hlutverki í varnarsam-
starfi vestrænna lýðræðisrtkja, er
mjög upplýsandi að kynna sér
spár Karls Marx um aðstoð Banda-
rtkjanna við Evrópu, sem for-
sprakkar kommúnista guma af. að
þar hafi Karl Marx séð 100 ár
fram (tlmann. (Sjá t.d. inngang að
Kommúnistaávarpinu eftir Sverri
Kristjánsson. bls. 80).
Þó að kommúnistar tali gjarnan
um Lenin sem hugmyndafræðing
á borð við Karl Marx, var Lenin
fyrst og fremst hernaðarsérfræð-
ingur. Og rit hans fjalla mikið um
hvernig koma eigi á kommúnisma
um alla veröldina með öllum til-
tækum ráðum. Og ein frægasta
herfræðileg kenning hans, að
svæfa og sljóvga andstæðinginn
áður en honum er veitt bana-
höggið. er t heiðri höfð t heima-
landi hans. Fyrir Lenin var ekkert
til, sem hét siðferði, og margar
kenningar hans gengu t þá átt að
hafa baráttuaðferðir hýenunnar að
leiðarljósi.
ísland og Lenin
Lenin benti fljótt á þá
„STAÐREYND", að ísland yrði t
framttðinni eitt mikilvægasta
hernaðarsvæði, ef til átaka kæmi i
endanlegu uppgjöri um sósialiser-
ingu Evrópu. (Hann sagði einnig,
að leið sóstalismans til heimsyfir-
ráða lægi í gegnum Nýju-Dehli.
Og þess vegna leggja Rússar og
kommúnistar svo mikla áherzlu á
striðið t Viet-Nam. Og er þá næsta
skref Indland og Nýja-Dehli). Með
þessari skoðun sinni er Lenin að
samþykkja og árétta spá Karls
Marx um aðstoð iðnaðarveldisins
Bandartkjanna við Evrópu gagn-
vart Rússum.
Sem sagt, ísland sem óvinnandi
Gtbraltarvtgi á að skera á sam-
band Evrópu við Bandartkin, og
hugmynd Lenins þannig útfærð,
að ekki geti spá Karls Marx rætzt
æ ofant æ, um aðstoð Bandarikj-
anna. Og á hinn veginn hugsað
sem liður t tangarsókn Rússa að
ná. yfirráðum t Evrópu t framttð-
inni.
Ef þetta er haft i huga. er þá
engin ástæða til að bera kvtðboga
i brjósti gagnvart fjölmennu liði
Rússa á Íslandi, sendiráðsmanna,
njósnara, og stðast en ekki sizt
áróðursliði Novosti og APN7 Er
engin ástæða til að stugga við
Fyrsta grein
þessum óvinafögnuði? Eru Rússar
ekki að beita þeim vopnum Len-
ins, sem við verður komið t bili,
meðan enn er ekki hægt að koma
við „þyngri" verkfærum?
íslenzkur sósfalismi
Á seinni árum hafa forsprakkar
kommúnista á Islandi. látið mjög i
Ijós þá skoðun, að þeir ætluðu að
koma á Islenzkum heimasmtðuð-
um sóstalisma, sem þyrfti ekki að
draga neinn dám af ófrelsinu og
aumingjaskapnum t Austantjalds-
löndunum. Þessi hugmyndafræði
þeirra átti að vera mótleikur gegn
minnkandi fylgi þegar rússneska
dýrið varð að skrlða úr gærunni t
A-Berlin, Ungverjalandi og
Tékkóslóvaktu, og þvt miður virð-
ist þeim hafa orðið nokkuð ágengt
i þessum efnum.
Ragnar Arnalds og Magnús
Kjartansson hafa verið helztu tals-
menn þessara hugmynda um
Sovét-ísland. En hugmynd þeirra
um tilganginn er mjög óltk, enda
mennirnir óltkir með eindæmum.
Að vtsu halda þeir þessari kenn-
ingu báðir fram i þvt markmiði að
afla fylgis og atkvæða. en sá fyrr-
nefndi heldur, t einfeldni og barna
skap, að þetta sé framkvæman-
legt. En Magnús aftur á móti veit,
af viti stnu og slægð, að ófram-
kvæmanlegt er að koma á sósial-
isma án aðstoðar Rússa, og þjónar
þvi aðeins hagsmunum Rússa til
að koma fram hugmyndum Lenins
um heimsyfirráð kommúnista.
Kúba
Til að fólk átti sig betur á stöðu
og styrk íslands gagnvart Rússum
og kommúnistum á Íslandi, er
þróunin á Kúbu talandi tákn um
þann voða, sem að fslandi og is-
lendingum steðjar, ef þeir eru ekki
vel á verði.
Þegar gerður er samanburður á
islandi og Kúbu, má hafa i huga
atriði svo sem herstöð Bandarikja-
manna i Guantanamóflóa. en hér
varnarliðið á Keflavíkurflugvelli,
og nálægð Kúbu og Bandartkj-
anna. En þrátt fyrir nábýli Kúbu og
Bandartkjanna og þrátt fyrir her-
stöð U.S.A. t Guantanamóflóa var
komið á rússneskum kommún-
isma á Kúbu, og þurftu þeir ekki á
að halda fjölmennu starfs- og
áróðursliði til að byrja með. Þeir
fóru sér að engu óðslega.
Kúba var ekki á dagsskrá t áætl-
un Rússa um að ná heimsyfirráð-
um. En Kúba rétti þeim litla fingur
og þvt fór sem fór. Kúba var farin
úr öskunni t eldinn.
Hve miklu fremur verða islend-
ingar að vera vel á verði, þegar
þeir eiga að vita, að það er höfuð-
Kastró
atriði fyrir kommúnista að ná ís-
landi á sitt vald til að geta ógnað
Evrópu að verulegu marki. Rússar
eru einmitt að vinna að þvi með
starfsemi Novosti og APN.
En voru þeir menn, sem stóðu
að byltingunni á Kúbu, ekki með
neinar áætlanir um heimatilbúinn
kúbanskan sósialisma? Gáfu
Kúbubyltingarmennirnir aldrei í
skyn að þeir ætluðu að stjórna
Kúbu? Eða höfðu uppi svipaðan
málflutning og Magnús og Ragnar
hafa nú uppi um tslenzkan heima
smiðaðan sósialisma. Það er fróð-
legt að athuga hvað Magnús
Kjartansson sagði um það t bók
sinni, og kynna sér hugmyndir E.
Guevara um það. En hann var
tældur í gildru uppi á meginlandi
S-Ameriku og drepinn, vegna þess
að hann hafði uppi hugmyndir um
heimasmtðaðan kúbanskan sóstsl-
isma.
Byltingin étur
börnin sín
„Þótt Fidel sé formlegur for-
sætisráðherra stjórnarinnar á
Kúbu. virtist mér Che Guevara
VERA FORSÆTISRÁÐHERRA í
RAUN SÉ SLÍKUM MANNI
ÆTLAO AÐ SKIPULEGGJA
ALLAR STJÓRNARATHAFNIR."
Þessi tilvitnun er tekin úr bók
Ernesto Che Guevara
Magnúsar Kjartanssonar, „Bylt-
ingin á Kúbu" bls. 163—4.
i sömu bók á bls. 168 ritar
Magnús eftir Guevara: „Við lásum
það i bandartskum blöðum þegar
1959, að við værum handbendi
Rússa og verkfæri heimskommún-
ismans vegna þjóðfélagslegra
breytinga, sem við vorum aðfram-
kvæma á Kúbu. ÞÁ höfðum við
ekki einu sinni tekið upp stjórn-
málasamband við eitt einasta
sósfalistisku ríkjanna, hvað þá
heidur að við hefðum samband við
flokka þeirra " (leturbr. min).
Já, einmitt ÞÁ, en hvað varð
siðar? Þegar sambandið var komið
á, var þá ekki lengur þörf fyrir
hinn raunverulega forsætisráð-
herra og aðalstjórnanda byltingar-
innar á Kúbu? Hver kom i staðinn?
Ekki Kastró. Enginn af 12-
menningunum, sem voru kjarni
byltingarmanna. Þeir voru flæmd-
ir úr landi eða drepnir. Aðeins
bróðir Kastrós hangir i embætti, i
skjóli hans.
Magnús er ekki einn um þá
skoðun að telja Guevara hafa átt
mestan þátt t framkvæmd byft-
ingarinnar á Kúbu.
Til þess að Rússar næðu raun-
verulegu tangarhaldi á Kúbu, urðu
þeir auðvitað að ryðja þeim manni
úr vegi, sem var heili stjórnar-
innar. Kastró hefir aldrei verið
Framhald á bls. 24