Morgunblaðið - 02.04.1977, Qupperneq 11

MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR 2. APRlL 1977 1 J
Vandamál atvinnuveganna
SAMKEPPNI
MAGNI Guðmundsson mun
skrifa fasta þætti hér I blaSið um
vandamál atvinnuveganna, verzl-
un og viSskipti. Hann hefur skrif-
aS I MorgunblaðiS 'áður og er
lesendum þvt vel kunnur.
Magni hefur veriS að störfum t
Kanada um hrtð og jafnframt t
framhaldsnámi. Hann lauk
doktorsprófi i hagfræSi á s.l. ári
og fjallaSi ritgerð hans að megin-
efni um „Monopolloven" f Dan-
mörku. en á þeim lögum er ts-
lenzk verzlunarlöggjöf byggS og
væntanlegt lagafrumvarp þess
efnis.
Innan skamms verður birt við-
tal við Magna Guðmundsson hér
t blaðinu og segir hann þar frá
námi stnu og störfum vestra.
Greinar Magna munu birtast
mánaSarlega og þá á laugardög-
um. Hér birtist fyrsta grein hans.
Islendingar hafa búið við
verðlagsákvæði um áratuga-
skeið. Þau hafa verið með ýmsu
móti. Lengstum hafa gilt fastar
reglur um álagningar-prósentu.
Stundum er hækkun verðs háð
takmörkun eða jafnvel stöðvuð
með lögum. Tilgangurinn með
öllum aðgerðum af þessu tagi
er að tryggja hóflegt verðlag í
landinu og koma í veg fyrir
skyndihækkanir. Við höfum
gengið lengra í þessa átt en
flestar aðrar þjóðir V-Evrópu,
en ekki haft erindi sem erfiði.
Verðbólga hefir«verið við lýði
hérlendis siðan 1940 nær sam-
fellt og hraði hennar á síðustu
árum í hámarki.
Ástæður þessarar útkomu
eru aðallega tvær: (1) Beinar
verðlagshömlur geta af eðli-
legum orsökum ekki staðizt
nema skamma hrið. (2) Slikar
hömlur gagna þvi aðeins, að
stjórn peningamála sé jafn-
framt I góðu lagi og fjárfesting
í samræmi við sparnað þjóðar-
innar á hverjum tíma. Hvorugt
skilyrðanna Iiefir verið fyrir
hendi.
Með slika reynslu að baki
geta landsmenn varla gert sér
miklar vonir um árangur
beinna verðlagshafta einna
saman í framtið. Þess vegna
vilja margir reyna nýjar leiðir.
Að minni hyggju er fyrir löngu
timabært að gera gangskör að
þvl að auka samkeppni fyrir-
tækja og efla um leið með öll-
um tiltækum ráðum verðskyn
almennings, sem er slævt orðið.
Fregnir hafa borizt um það, að
frumvarp til laga, sem stefnir I
þessa átt, verði senn lagt fyrir
Alþingi. Sá, er þetta ritar, hefir
ekki kynnt sér innihald þess.
Hins vegar verða sett fram hér
að neðan nokkur grundvallar-
atriði, sem gjarnan er tekið mið
af við slika lagagerð.
Hið fyrsta, sem ákveða þarf,
er gildissvið laganna I vlðri
merkingu. Eiga lögin að taka til
markaðsbyggingar eða
markaðshegðunar? Fyrra hug-
takið vtsar til seljendanna, tölu
þeirra og stærðarhlutfalla.
Þannig hafa t.d. Bandarikin,
Kanada og Japan ákvæði I
sinum lögum, sem setja skorður
við samruna tveggja eða fleiri
fyrirtækja I eitt. Norðurlöndin
á hinn bóginn aðhyllast svo-
nefnda hegðunarkenningu.
Þau fordæma ekki hringa-
myndun eða einokun sem slíka,
en vilja eftirlit til að hindra
misbeitingu markaðsvalds af
hálfu þessara fyrirtækja og iðk-
un óhollra viðskiptahátta.
Þau ríki, sem hlutast til um
hegðun markaðsráðandi fyrir-
tækja, skiptast aftur I tvo hópa.
Sum beita svonefndri bann-
reglu (Frakkland, Þýzkaland,
Spánn), önnur svonefndri
matsreglu (Skandinavla,
Niðurlönd, Bretland o.fl.). Skv.
fyrri reglunni eru tilteknir við-
skiptahættir dæmdir ólöglegir,
hvort sem þeir teljast hafa
skaðleg áhrif eða ekki. Skv.
þeirri seinni verður jafnframt
að sanna, að viðskiptahættirnir
séu „ósanngjarnir", „ótilhlýði-
legir“, „gegn almenningsheill“
eða annað I þeim dúr. Yfirleitt
vilja kaupsýslumenn hafa bein
og skýlaus ákvæði, þvi að öll
óvissa I lögum lamar einka-
framtak og tefur hagvöxt. Hér
er úr vöndu að ráða, þvl að
rökin með og móti hvoru
sjónarmiði um sig eru mýmörg.
Meginatriði I þessu sambandi
er það, að matsreglan leggur
mikla ábyrgð á herðar þeirra,
sem með úrskurðarvaldið fara.
Vandi dómenda vex til muna,
þegar samkeppnislög hafa ekki
nein boð eða bönn. Mál, sem
upp koma, eru þá dæmd eftir
hinum sérstöku aðstæðum, sem
hlutaðeigandi fyrirtæki býr við.
Þræddur er meðalvegurinn
milli eiginhagsmuna þess ann-
ars vegar og almenningshags-
muna af hóflegu verði hins
vegar. Málin eru þannig vaxin,
að lagakunnáttan ein dugar
ekki til að skera úr um þau,
heldur þarf víðtæka þekkingu á
sviði viðskipta og hagfræði.
Norðurlöndin hafa leyst þraut-
ina með þvl að láta dómstól
leikra manna, sem hafa reynslu
úr atvinnullfinu, fjalla um brot
á samkeppnislögum. Nokkur
landanna (Noregur, Svlþjóð)
leyfa ekki að áfrýja úrskurði,
sem slíkur markaðsdómstóll
hefir fellt, heldur áfrýja aðeins
þvl atriði, hvort hann hafir
farið út fyrir gildissvið lag-
anna. Allt veltur því á hæfni
mannanna, sem veljast i þessa
dómstóla.
Viðhorfin til refsiákvæða I
lögum sem þessum mótast af
tveim gagnólíkum sjónar-
miðum. Annað er það, að fá-
mennur hópur kaupsýslu-
manna gerist sekur um ótil-
hlýðilega viðskiptahætti og
hlutverk laganna sé að klófesta
þann hóp. Hitt sjónarmiðið er,
að löngunin til þess að styrkja
stöðu slna á markaðinum
(einokunarhneigðin) sé af
sama toga spunnin og sjálf
hagnaðarhvötin og því sam-
eiginleg öllum, sem viðskipti
reka. Þetta seinna viðhorf er
rlkjandi á Norðurlöndum, sem
beita vægum refsingum og telja
auglýsinguna bezta vopnið
gegn þeim, sem verða of ákafir
i gróðakapphlaupinu.
Fyrir Islendinga skiptir
miklu að sniða sér stakk eftir
vexti. Kostnaði við stjórn-
sýsluna verður að stilla I hóf.
Það ætti að geta tekizt, þvi að
möguleikar á frjálsri verð-
myndun hérlendis eru tals-
verðir. I smásöluverzluninni
eru skilyrði samkeppni vlðast
góð. Svo er einnig I heildsölu,
ekki slzt ef stórfyrirtæki eins
og Innkaupastofnun rikisins og
Sambandið gerast virkir þátt-
takendur. Islenzkur iðnaður
býr við samkeppni að utan,
enda eru flestar framleiðslu-
vörur hans innfluttar lika. Ef
unnt er að örva samkeppni i
þessum atvinnugreinum,
þrengist sviðið, sem verðgæzlan
þarf að grlpa inn á .
Næsta grein, sem er um
óskylt efni, mun birtast fyrsta
laugardag I mai.
Magni Guðmundsson.
Skálafell rúmar 85 manns I sæti. Ljósm. Mbi. Fríðþjófur
Nýr veitingastað-
ur á níundu hæð
Hótels Es ju
SKÁLAFELL nefnist nýr veit-
ingastaður, sem opnaður var á
niundu hæð Hótel Esju I Reykja-
vík I gær. Verða þarna á boðstól-
um margs konar léttir réttir auk
veitinga. 1 einu orni salarins, sem
er um 160 fermetrar að flatar-
mali, er lltið dansgólf og þar mun
tónlistarmaðurinn Jónas Þórir
leika á rafmagnsorgel um helgar
fyrst um sinn en aðra daga verður
leikin hljómlist af tónbandi. 1
Skálafelli verða sæti fyrir 85
manns I sófum og við borð. Loft
og slarkynni Skálafells prýða
myndskreytingar úr speglum og
öðru gleri og eru það listaverk
unnin af Leifi Breiðfjörð.
Hjartanlegar þakkir til allra sem minntust mín á
áttræðisafmælinu mínu 26. marz s.l.
Lifið heil.
Margrét Magnúsdóttir.
Reynimel 23.
Á blaðamannafundi með for-
ráðamönnum Hótels Esju I gær
kom fram, að frá þvi að Esjuberg
var opnað á fyrstu hæð hótelsins
hefur niunda hæðin staðið svo til
ónotuð en hins vegar hefði verið
þörf á setustofu fyrir hótelgesti
og stað þar sem hægt væri að
koma saman og þar sem á boðstól-
um væru léttar veitingar I vist-
legu umhverfi. Því hefði verið
tekin ákvörðun um að breyta
innréttingu níundu hæðarinnar
og er innréttingum nú komið
fyrir með þeim hætti að gestirnir
megi sem bezt njóta útsýnis frá
staðnum.
Fram kom á blaðamanna-
fundinum, að skömmu eftir að
Flugleiðir keyptu Hótel Esju og
tóku við rekstri hótelsins, 1. apríl
1974, hafi gagngerar endurbætur
hafizt á húsnæðinu, enda vantaði
margt sem nauðsynlegt var vegna
reksturs stórs gistihúss, að sögn
forráðamanna hótelsins. Með opn-
un Skálafells er þessum endur-
bótum á núverandi húsnæði
hótelsins lokið.
Eins og áður sagði prýða salar-
kynni Skálafells myndskreyting-
ar eftir Leif Breiðfjörð, en hann
gerði einnig glermynd þá sem nú
prýðir veitingabúðina Esjuberg á
neóstu hæð Hótels Esju. Inn-
réttingar I Skálafelli eru
hannaðar af Teiknistofunni
Ármúla 6 en byggingarmeistari
var Leifur Glslason. Skálafell
verður opið á venjulegum tíma
veitingahúsa.
STAIMDEX
KERFI
verzlunarinnrétting Hekla h.f. raftaskjav.
húsgögn og innréttingar Rafmagnsveita Reykjavikur v. Ármúla
í hvers konar innréttingar og húsgögn
Standex-kerfi skapar nýja möguleika
í innréttingum og húsbúnaði
Standex-kerfið býður ótrúlega marga nýja
kosti fyrir þá sem vilja fylgjast með og leita
smekklegra og hagkvæmra lausna.
Það er notað í þiljur, grindur og skilrúm;
hillur, borð, skápa o, m. fl.
Meginhlutarnir eru: ferhyrnd álrör með silfur-
áferð, tengsl, hengi og fætur.
Standex-kerfið hentar vel verzlunar-,
skrifstofu- og skólahúsnæði. Einnig á sýningar-
svæðum eða þar sem þörf er á búnaði sem
fljótlegt er að setja saman, taka niður og
nota á ný. Samskeytin eru hins vegar
límd, eigi notkun að vera varanleg.
Standex-kerfið er dönsk gæðaframleiðsla. Éi
Leitið nánari m
upplýsinga ^^VLflrLk-SbkL-l Laugavegi 178. Sími 38000