Morgunblaðið - 04.05.1980, Síða 16

16
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 4. MAÍ 1980
Útgefandi hf. Árvakur, Reykjavík.
Framkvæmdastjóri Haraldur Sveinsson.
Ritstjórar Matthías Johannessen,
Styrmir Gunnarsson.
Ritstjórnarfulltrúi Þorbjörn Guðmundsson.
Fréttastjóri Björn Jóhannsson.
Auglýsingastjóri Baldvin Jónsson.
Ritstjórn og skrifstofur: Aðalstræti 6, sími 10100. Auglýsingar:
Aðalstræti 6, sími 22480. Afgreiðsla: Skeifunni 19, sími 83033.
Askriftargjald 4.800.00 kr. á mánuöi innanlands. í lausasölu 240
kr. eintakiö.
Fá fyrirtæki standa á
jafn traustum grunni
meðal íslensku þjóðarinn-
ar og Eimskipafélag
íslands hf. Hluthafar í
fyrirtækinu eru rúmlega
þrettán þúsund og starf-
semi þess er burðarásinn í
samgöngum íslands við
umheiminn. Á aðalfundi
Eimskipafélagsins í fyrra-
dag kom fram að efnahag-
ur þess er traustur og
stendur föstum fótum, eins
og Halldór H. Jónsson
stjórnarformaður félags-
ins komst að orði. Eigið fé
fyrirtækisins nemur rúm-
um 9 milljörðum króna.
1979 var tap á rekstri þess
að upphæð 46 milljónir
króna og 5% samdráttur í
heildarflutningum Eim-
skips. Tapið og samdrátt-
inn má rekja til átta vikna
verkfalls farmanna á fyrri
hluta síðasta árs og tregðu
stjórnvalda til að heimila
nauðsynlegar verðhækkan-
ir í samræmi við hækkað-
an tilkostnað. Síðari hluta
árs 1979 stóð reksturinn
undir sér og bætti að hluta
þann taprekstur, sem orðið
hafði fyrri hluta ársins.
Ástæðurnar fyrir
rekstrarvanda Eimskipa-
félags íslands á síðasta ári
eru sígildar í íslenskri
efnahagsstarfsemi. Óróinn
á vinnumarkaðinum hefur
valdið ómældu tjóni fyrr
og síðar. íhlutunarsemi
ríkisvaldsins í atvinnu-
reksturinn með lítt ígrund-
uðum ákvörðunum í verð-
lagsmálum hefur til þessa
ekki skilað þeim árangri í
viðureigninni við verðbólg-
una, að sannaður sé
áhrifamáttur hennar.
Þvert á móti má með
rökum halda því fram, að
þeim mun afturhaldssam-
ari sem vinstri stjórnirnar
eru í svokölluðum verð-
lagsmálum því hraðar
eykst verðbólgan. Er eng-
inn vafi á því, að þessi
afturhaldsstefna, sem er
eina „vopn“ Alþýðubanda-
lagsins gegn verðbólgunni
hefur stuðlað mjög að lág-
um launum hér á landi og
tiltölulega hægum fram-
förum í mörgum greinum.
Á aðalfundi Eimskipa-
félagsins kom fram ótví-
ræður vilji stjórnenda þess
til að takast á við fram-
tíðarverkefnin af þeim
stórhug, sem jafnan hefur
einkennt rekstur þess.
Undir forystu hins nýja
forstjóra Harðar Sigur-
gestssonar hefur verið tek-
in upp ný skipan í innra
skipulagi fyrirtækisins. Og
nú stendur fyrir dyrum
endurnýjun á skipakosti
Eimskips og óskir hafa
verið settar fram við yfir-
völd Reykjavíkurhafnar
um breytingar á aðstöðu
félagsins við höfnina.
Hér á landi hefur ný
tegund flutningaskipa ver-
ið kynnt undanfarin ár.
Þar reið skipafélagið Bif-
röst hf. á vaðið og síðan
hefur Hafskip hf. beitt sér
fyrir nýjungum á þessu
sviði. Stjórn Eimskipafé-
lagsins hefur markað
stefnu í þessu efni, sem
miðar að því að fækka
skipum félagsins og
stækka þau. Verður
áherslan að líkindum lögð
á svonefnd RoRo-skip
(þyrftu málhagir menn að
finna gott íslenskt heiti,
sem lýsir þessum skipum).
Endurnýjun skipastólsins
hefst strax á þessu ári, og
hún krefst breytinga á
aðstöðu Eimskips við
Reykj avíkurhöfn.
Hugmynd stjórnenda
Eimskipafélagsins er sú,
að öll starfsemi þess flytj-
ist í Sundahöfn og þar
verði sem mest af vöru-
afgreiðslurekstri þess sett
á einn stað, en hann er nú
á tíu stöðum í gömlu höfn-
inni, í Sundahöfn og með-
fram strandlengjunni á
milli hafnanna. Greinilegt
er, að nokkurrar tregðu
hefur gætt hjá borgaryf-
irvöldum til að verða við
óskum fyrirtækisins í
þessu efni og enn hefur
ekki náðst samkomulag
milli aðilanna um viðbót-
arlandrými félagsins í
Sundahöfn, þótt það telji,
að 1975 hafi það fengið
vilyrði fyrir því. Að
óreyndu verður því ekki
trúað, að afstaða borgaryf-
irvalda verði til þess að
tefja fyrir framgangi
þeirrar endurnýjunar á
skipastóli landsmanna,
sem nauðsynlegur er tal-
inn að bestu manna yfir-
sýn. Og það er dæmafá
skammsýni hjá stjórnvöld-
um, ef þau átta sig ekki á
því, að hagkvæmni í
rekstri er miklu áhrifarík-
ari til að halda niðri verð-
lagi en íhlutunarsemi
þeirra.
Eins og eðlilegt er um
jafn öflugt fyrirtæki og
Eimskipafélag íslands, þá
hafa af og til staðið um
það sviptingar. Af keppi-
nautum hefur verið varað
við ofurvaldi þess á mark-
aðnum og baráttan um
viðskiptavinina hefur á
stundum verið hörð. Til
félagsins var stofnað í því
skyni að tryggja sem hag-
kvæmasta flutninga
íslendinga í höndum
þeirra sjálfra, þess vegna
stendur það á svo traust-
um grunni meðal lands-
manna. Öllum er ljóst, að
þessum tilgangi verður
ekki náð með einokun og
því er hún andstæð eðli
Eimskipafélags íslands.
Félag á traust-
um grunni
ÍReykj aví kurbréf
Laugardagur 3. maí
Skattaglaður
fjármálaráð-
herra
Tvennt hefur vakið mesta at-
hygli manna þá þrjá mánuði, sem
núverandi ríkisstjórn hefur setið
að völdum: skattagleði fjármála-
ráðherra og dugnaður hans við að
leggja nýja skatta á landslýð og
afdráttarlausar yfirlýsingar hans
um, að grunnkaupshækkanir komi
ekki til greina.
Ragnar Arnalds, fjármálaráð-
herra, kveðst vera staðráðinn í því
að tryggja greiðsluhallalaus fjár-
lög og í því skyni hefur hann á
fyrstu þremur mánuðum fjár-
málaráðherraferils síns lagt nýja
skatta á þjóðina, sem nema 650
þúsund krónum á hverja fimm
manna fjölskyldu í landinu. Þessa
upphæð verða menn að greiða til
viðbótar við 600 þúsund krónur á
hverja fimm manna fjölskyldu
vegna skattahækkana vinstri
stjórnarinnar á síðasta ári. Nú er
það ekkert nýtt, að fjármálaráð-
herrar ieggi áherzlu á að afgreiða
greiðsluhallalaus fjárlög. En þessi
fjármálaráðherra er svolítið öðru
vísi en aðrir fjármálaráðherrar.
Hann er fyrsti sósíalistinn, sem
gegnir þessu embætti. Hingað til
hefur þess ekki orðið vart í
málflutningi sósíalista hér, að
greiðsluhallalaus fjárlög væru
lífsnauðsyn. Það hefur hvorki ver-
ið á stefnuskrá Sósíalistaflokksins
eða Alþýðubandalagsins, að það
væri nauðsynlegt að afgreiða
hallalaus fjárlög. Þvert á móti
hafa kommúnistar talið margt
nauðsynlegra í fjármálastjórn
ríkisins en það að afgreiða halla-
iaus fjárlög.
Með málflutningi sínum í vetur
um nauðsyn hallalausra fjárlaga
hefur Ragnar Arnalds hins vegar
markað nýja stefnu fyrir Alþýðu-
bandalagið. Hann hefur viður-
kennt efnahagskenningar borg-
aralegra hagfræðinga þess efnis,
að hallalaus fjárlög séu ein for-
senda þess að hægt sé að ráða við
verðbólgu. Hann hefur sveigt
stefnu Alþýðubandalagsins í átt
til stefnu lýðræðisflokkanna
þriggja sem allir hafa lagt ríka
áherzlu á hallalaus fjárlög þótt
misjafnlega hafi oft tekizt um
framkvæmdina. Þannig hefur
sósíalistinn Ragnar Arnalds við-
urkennt í orði það meginmarkmið
borgaralegra stjórnmálaflokka að
reka ríkissjóð hallalausan. Batn-
andi manni er bezt að lifa í
þessum efnum sem öðrum en hitt
er svo annað mál, hvort flokks-
bræður fjármálaráðherrans telja
hann vera að framkvæma stefnu
Alþýðubandalagsins í ríkisfjár-
málum. Það er hins vegar mál á
milli kommúnista innbyrðis og
mun höfundur þessa Reykjavíkur-
bréfs ekki blanda sér í þær
hugmyndafræðilegu deilur, sem
vafalaust eiga eftir að rísa innan
Alþýðubandalagsins af þessum
sökum.
Því miður hallar á ógæfuhliðina
hjá fjármálaráðherra, þegar að
því kemur að framkvæma það
lofsverða markmið að afgreiða
fjárlög án greiðsiuhalla. Hann
kann ekki til þess önnur ráð en
þau að leggja á nýja og nýja
skatta. Ragnar Arnalds er skatta-
glaðasti fjármálaráðherra, sem
setið hefur á þeim valdastól, síðan
Eysteinn Jónsson fór úr fjármála-
ráðuneytinu í desember 1958 við
lítinn orðstír. Þegar hann sér
fram á aukin útgjöld ríkissjóðs
kann hann engin önnur ráð til að
standa undir þeim en að seilast í
vasa almennings. Kannski munu
Alþýðubandalagsmenn fyrirgefa
honum hin borgaralegu markmið,
sem hann hefur sett ríkissjóði
vegna þess að hann ætlar að ná
þeim með hefðbundnum sósíalísk-
um aðferðum, b.e. að leggja álögur
og byrðar á almenning í landinu,
jafnt ríka, sem fátæka. En eins og
allir vita byggjast öll sósíalísk
þjóðfélög um heimsbyggðina á því,
að valdhafarnir þræla alþýðunni
út og nota áróðurstæki sín til að
halda því fram, að sú þrælkun sé
framkvæmd í þágu alþýðunnar
sjálfrar. Ragnar Arnalds er á
góðri leið með að gera íslendinga
að skattaþrælum. Þegar svo er
komið að menn verða að vinna
marga mánuði ársins einungis til
þess að greiða skatta til ríkisins
þá er orðið tímabært að tala um
skattaþrælkun. Og þegar svo er
komið að fólk telur það ekki svara
kostnaði að vinna vegna skatta er
hægt að tala um skattaþrælkun.
Vissulega væri það auðveld
lausn fyrir fyrirvinnu fjölskyldu,
sem sér fram á meiri útgjöld
vegna heimilisins en tekjur
hrökkva fyrir að seilast í vasa
náungans eftir þeirri viðbót, sem
vantar. Allir vita hins vegar hvað
slíkur verknaður er kallaður. Það
er líka auðveldasta lausnin fyrir
stjórnanda fyrirtækis sem stend-
ur frammi fyrir meiri aukningu
útgjalda en reksturinn stendur
undir að velta útgjaldaaukning-
unni yfir á viðskiptavininn. Það er
í fæstum tilfellum framkvæman-
legt vegna þess, að viðskipta-
maðurinn fer þá eitthvað annað.
Fyrirvinna heimilis og stjórnandi
fyrirtækis verða að sæta því að
skera niður útgjöld til þess að
endar nái saman. Hvernig væri að
skattborgarar þessa lands taki
höndum saman um að kenna
stjórnmálamönnunum, hvernig
þetta er gert? Ekki sízt þeim, sem
nú sitja og hafa sýnt meiri ósvífni
í því að seilast í vasa náungans en
flestir aðrir.
Það er auðveldasta lausnin fyrir
hvern fjármálaráðherra og hverja
ríkisstjórn að leggja á nýja skatta
til þess að jafna gjöld og tekjur
ríkissjóðs. Það þarf ekki einu sinni
ráðherra til. Það er hægt að láta
embættismenn og tölvur um það
verk. En það er kominn tími til að
venja pólitíkusa af því að velja
alltaf auðveldustu leiðina.
Það þarf engan kjark til þess að
leggja á nýja skatta. En það þarf
kjark til þess að skera niður og
veita aðhald í ríkisfjármálum. Það
þarf ekkert hugmyndaflug til þess
að leggja á nýja skatta, en það
þarf útsjónarsemi til þess að
draga úr ríkisútgjöldum á þann
veg, að eðlilegri samfélagsþjón-
ustu sé haldið uppi og eðlilegum
framkvæmdum á vegum hins op-
inbera.
Þeir þrír mánuðir, sem fulltrúi
Alþýðubandalagsins hefur gegnt
embætti fjármálaráðherra, hafa
orðið til þess að skýra línurnar í
stjórnmálabaráttunni. Ráðherra-
dómur Ragnars Arnalds hefur
leitt í ljós, að það er stefna
Alþýðubandalagsins að hækka
skatta og gera Iandsmenn að
skattaþrælum. Það er helzta
markmið þess flokks að hækka
skatta á landslýð. Þeim mun
lengur, sem núverandi fjármála-
ráðherra gegnir því embætti, þeim
mun skýrar mun þessi stefna
Alþýðubandalagsins koma í ljós.
Kjarkmennið
Guðmundur J.
Almenningur í þessu landi hef-
ur vafalaust litið á Guðmund J.
Guðmundsson alþingismann og
verkalýðsforingja, sem mikið
kjarkmenni. Hann hefur jú orðið
frægur í sögunni fyrir vasklega