Morgunblaðið - 21.02.1982, Blaðsíða 31

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 21. FEBRÚAR 1982
31
Listakonan Vigdfs
Kristjánsdóttir
Vigdís vefur „Vorhugur4* eftir fyrirmynd Gunnlaugs Scheving 1964.
í list þinni kennir marg.s lífsanda-gródurs
lindanna frjóu, ... þín.s „Bemrjóður.s“.
I'orsteinn L. Jónsson
íslenzkur myndvefnaður hefur
í æ ríkari mæli verið að hasla sér
völl hin síðari ár og við þá þróun
hefur Listasafn alþýðu stutt af
ráðum og dáð með glæsilegum
sýningum svo og útgáfu lit-
skyggnuraðar þar sem þróunin er
rakin í mynd og máli. Þá stendur
nú yfir merkileg sýning á ferli
listakonunnar Vigdísar Kristjáns-
dóttur (1904—1981) í húsakynnum
safnsins að Grensásvegi 16, og
allt til 7. marz.
— Nýtt landnám íslenzks
myndvefnaðar hefst með Júlíönu
Svcinsdóttur á þriðja áratugnum
er hún uppgötvaði myndræn eig-
indi vefjarins, þá er hún var að
vefa húsgagnaáklæði, gluggatjöld
og annað þvílíkt sér til lífsviður-
væris. Alla tíð síðan óf hún jafn-
framt því sem hún stundaði mál-
verkið en teppi þau sem hún óf á
mjög hefðbundinn hátt voru
óhlutlæg í formrænni útfærslu og
stungu á yfirborðinu mjög í stúf
við hin hlutlægu málverk. Það
leyndi sér þó ekki að um vissan
skyldleika var að ræða og þá
einkum í stórbrotinni formrænni
hugsun og mettuðum litaheild-
um.
Hér var ísinn brotinn og komið
fordæmi sem líkast til hefur haft
áhrif, enda fengu teppi Júlíönu
ákaflega lofsamleg ummæli með-
al listamanna og á sýningum ytra
svo sem vel kom fram í fréttum
íslenzkra fjölmiðla á sínum tíma.
„Vefnaðir Júlíönu hafa þó ef til vill
getið henni enn meira nafns á norð-
urlöndum en málverk hennar, enda
stendur hún þar í fámennari hópi.“
(Björn Th. Björnsson: íslenzk
myndlist, fyrra bindi 1964.)
A fjórða áratugnum, að lokinni
heimsstyrjöldinni síðari, sigla
svo tvær konur til myndlistar-
náms við Konunglega fagurlista-
skólann i Kaupmannahöfn, þar
sem þær ílentust næstu árin,
Vigdís Kristjánsdóttir og Ásgerður
Búadóttir. Báðar stunduðu þær
nám í málaradeildum skólans hjá
prófessorunum Kræsten Iversen
(Vigdís) og Vilhelm Lundström
(Ásgerður) en auk þess nam Ás-
gerður frjálsa grafík undir hand-
leiðslu Aksel Jörgensen. Það var
þó ekki fyrr en á sjötta áratugn-
um að þær hófu fyrir alvöru að
sinna myndvefnaði og í upphafi
fyrir orð annarra og mun þá lík-
lega hafa verið vísað til fordæmis
Júlíönu Sveinsdóttur. í þessum
hópi telst svo einnig hin ensk-
fædda Barbara Moray Williams
Árnason er um áratugi auðgaði
svið íslenzkrar myndlistar með
fjölþættri athafnasemi og þá
einnig á sviði myndvefnaðar.
Þessar fjórar konur teljast
þannig hinir óumdeildu braut-
ryðjendur íslenzkrar nútíma-
vefjarlistar því að nær tveir ára-
tugir liðu frá því að Vigdís og
Ásgerður sneru sér að vefnaði
þar til fleiri menntaðir listamenn
bætast í hópinn. Allar voru þess-
ar konur mjög vel skólaðar í
grundvallaratriðum myndlista
enda fer slík skólun oftast saman
við afburðaárangur á vettvangi
listiðnaðar og í mörgum tilvikum
hafa viðkomandi upphaflega ætl-
að að hasla sér völl á sviði mál-
verks, höggmyndar eða grafík-
listar. Aðstæðurnar og brauð-
stritið hafa hér sitt að segja um
það hvernig lífþræðirnir spinnast
er út í lífið er komið.
Því er þannig farið, að ekki
nema brot þeirra er útskrifast úr
fagurlistaháskólum hafa mögu-
leika á því að sjá sér farborða á
myndlistarvettvangi, nema að
slíkir fylgi duttlungum og
óþroskuðum smekk almennings.
Það hefur því ósjaldan aðdrag-
anda sjálfsbjargarviðleitni að
menn leggja út í hliðargeira
frjálsrar myndlistar og það er bá,
Myndlist
Bragi Ásgeirsson
sem skapandi kenndir fara þar að
blómstra.
Það er kostulegt til þess að
hugsa, að fólk þykist skilja og
kinkar kunnuglega kolli, sjái það
óhlutlægt form í listiðnaði en þol-
ir slíkt ekki í hreinni myndlist.
Þetta síðasta hefur einmitt gefið
listamönnum tækifæri til að ná
til fólks með sjálfstæða listsköp-
un í greinum listiðnaðar og hefur
það einmitt orðið til að hefja við-
komandi listgrein í æðra veldi.
Áhuginn spyr ekki um aldur ef
því er að skipta, og sá er vilja og
þörf hefur til að skapa á listasviði
heldur sínu striki hvað sem aðrir
segja. Hér duga engar fortölur né
spár um rýra lífsafkomu, menn
hugsa yfirhöfuð ekki um slíkt og
eru ánægðir svo lengi sem þeir fá
útrás fyrir skapandi kenndir.
Hugur Vigdísar Kristjánsdótt-
ur stóð snemma til myndlistar og
16 ára að aldri hefur hún listnám
í Reykjavík. Sækir teiknitíma í
kvöldskóla Stefáns Eiríkssonar
og Ríkharðs Jónssonar, jafn-
framt lærði hún meðferð olíulita
hjá Guðmundi Thorsteinssyni.
Hún er 17 ára er hún málar mál-
verkið af Kollafirði, sem getur að
líta af litskyggnu á sýningunni í
Listasafni alþýðu og koma þar
fram ótvíræðir listrænir hæfi-
leikar.
Áratugur líður án mikilla at-
hafna á myndlistarvettvangi en
þá heldur hún utan til náms en
nú í píanóleik. Tónlistin átti allt-
af hug hennar og gat hún ekki
gert upp á milli þessara tveggja
listgreina lengi vel. í útlandinu
dvelur hún í rúmt ár og málar
þar og teiknar talsvert á tímabil-
inu.
Þá er Vigdís gerir loks upp hug
sinn og ákveður að helga sig
myndlistinni er hún 38 ára göm-
ul. Hún hefur nám í Myndlista-
og handíðaskóla íslands árið 1942
og virðist hafa unnið þar af mik-
illi atorku, sem má marka af um-
mælum kennara hennar Kurt
Zier, er kvað hér jafnvel nýjan
Kjarval á ferð. Hélt hann alla tíð
mjög á lofti hæfileikum þessa
nemanda síns.
Hugur Vigdísar beindist öðru
fremur að málverkinu og hlið-
argreinum þess og það mun hafa
verið fyrir áeggjan Kræsten
Iversen, að hún tók til við vefinn.
Veit ég til þess, að Kræsten var
mjög hrifinn af málverkum og
vefnaði Júlíönu Sveinsdóttur og
þarf ekki að fara í grafgötur um
það, hvert hann hafi vísað um
fordæmi, máli sínu til stuðnings.
Af nokkrum litskyggnum á
sýningunni má ráða að Vigdís
hefur verið mjög samviskusamur
nemandi, gert hlutina eins vel og
hún framast gat. Þekki ég nógu
vel til þess að geta fullyrt, að
árangurinn var vel yfir meðallagi
á listaháskólanum a.m.k. í deild
Kræsten Iversen. Myndirnar eru
þó á engan hátt frumlegar enda
kappkostuðu menn að læra
ákveðnar reglur af prófessorum
sínum um útfærslu myndverka.
Kennslan var þannig í ágætu lagi
íhaldsöm. Er áhugi Vigdísar
hafði verið vakinn fyrir vefnaði
og hún tekin til starfa á því sviði
héldu henni engin bönd og hún
gerir það sem rétt var, söðlar um
og heldur til Osló. Þar stundar
hún nám við „Statens Kvinnelige
Industriskole" 1953—’55 og lýkur
því með ágætiseinkunn í öllum
fögum.
List sína kynnir Vigdís fyrst í
Bogasal Þjóðminjasafnsins árið
1954 eða ’55 og vakti sú sýning
góða athygli, — ljóst var, að ís-
lendingar höfðu í Vigdísi Krist-
jánsdóttur eignast nýja og dug-
andi vefjarlistarkonu.
Vigdís var nú orðin hámenntuð
í sínu fagi og er merkilegt að
Myndlista- og handíðaskólinn
skyldi ekki nýta sér betur þekk-
ingu hennar og þá einkum á sviði
jurtalitunar. Áð vísu kenndi hún
um tíma en aldrei var um varan-
lega, samfellda kennslu að ræða.
Það var einmitt á sviði jurtalit-
unar, sem Vigdís var brautryðj-
andi og vann mikið og gott verk.
Tveir meginþættir einkenndu
myndsköpun Vigdísar lífið í gegn
og um leið andstæðir mjög. Vil ég
fyrst nefna tilhneiginguna til
hins smágerða, sem fylgdi henni
alveg frá árunum í Handíðaskól-
anum og virtist færast í aukana
hin síðari ár líkast því, sem hún
leitaði þess horfna með ljúfsárum
trega. Af allt öðrum toga eru hin
hreinformuðu teppi þar sem
þungamiðjan öll er lögð á hina
samfelldu heild. Þau teppi þykja
af listfróðum hápunkturinn á
ferli Vigdísar og vera það, sem
lengst mun halda nafni hennar á
lofti. Um einstök teppi á sýning-
unni fjölyrði ég ekki því að ég hef
fjallað um svo margar sýningar
Vigdísar um dagana, -að um
hreinar endurtekningar fyrri um-
mæla yrði þá að ræða.
Málaralistin átti hug Vigdísar
starfsferil hennar allan og hún
harmaði það á stundum mjög að
hafa látið leiðast út í myndvefn-
að, — olíuliti snerti hún ekki eftir
að hún hóf að vefa en vann af
mikilli nærfærni í vatnslitum.
Sýning Listasafns alþýðu á
verkum Vigdísar Kristjánsdóttur
er því til mikils sóma og þá ekki
síst Hrafnhildi Schram, sem haft
hefur veg og vanda af vali mynda,
uppsetningu þeirra og sýn-
ingarskrá.
Þykir mér rétt að ljúka þessum
línum með því að vísa til þeirrar
mikilúðlegu, römmu kveðju, sem
Valgerður Briem sendir Vigdísi
og sér sér stað í sýningarskrá:
Vigdís vefari birtist bezt í
verkum sínum, á stundum hríf-
andi unaður að návist hennar,
hláturmild, orðhög, spaugsöm.
Hitt veifið dramblát, dulúðg,
stödd í blóðugum valnum með
hatur í hug, lét gamminn geysa
mitt milli blíðra brosa eða þagn-
ar. Var fjarri. Stödd í veröld
drauma sinna, hugsýna. Bar þá
ört að yrkisefnin, sem í vefjum
hennar óræð, máttug í mýkt
margslungra minninga óf hún sál
sína í ullina. „UIl er gull“ sagði
hún.
Tregi sá sem hún samt bar í sál
að hafa gloprast í myndvefinn
flaut oft upp. „Ég átti aldrei að
hætta að mála.“
Tilboð
Langar þig
á skídi?
Viö bjóöum ágætis tékknesk Compact-
skíöi meö LOOK bindingum og
skíðastoppurum á aðeins
kr. 1000-—
Stæröir 170-180-190 sm.
Ath Skíði skal taka jafnstór
notanda.
Einnig unglingaskíöi,
sama tegund.
Stæröir 150-160-170-175
sm meö 'JR
skíðabindingum og
skíöastoppurum á aöeins
kr. 880.—
Ath.i
Stærð skíða skal vera 10
sm stærri en notandi.
Póstsendum
5- T A'
UTILIF
Glæsibæ, sími 82922.