Morgunblaðið - 20.07.1984, Síða 9

MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 20. JÚLÍ 1984
41
Rætt við Messíönu Tóm-
asdóttur leikmyndateikn-
ara um ferö hennar til
Noregs og Finnlands með
„ Bláu stúlkuna “
með mér og þaö aö ætlast til aö þaö gefi
vinnu sina finnst mér niöurlæging. Ég kýs
frekar aö berjast fyrir betri styrkjum, en aö
níöast á kollegum mínum.*
— Og veriö launalaus sjálf?
.Ég borgaöi meö mér. Sýningin kostaöi
mikiö meira en starfslaunin í beinum út-
lögöum kostnaöi. Maöur setur upp sýningu
og ieggur allt sitt i hana. Ég sparaöi eins
mikiö og ég gat, en þaö eru ákveðnir póst-
ar, sem ekki er hægt aö spara á. Þú veröur
aö hafa besta fólk sem völ er á meö þér.
Því annaöhvort er sýningin professional
eöa ekki. Til hvers væri ég aö þessu ann-
ars?“
LEIKM YNDALEIKHÚSID
Fyrir framan mig stóö teskálin hálffull af
volgu tei ókláruö brauösneiöin. Ég haföi
alveg gleymt mér. Messíana var orðin svo-
lítiö rjóö í kinnum og ég hálf vandræöa-
legur og flýtti mér aö Ijúka úr skálinni og
gleypa afganginn af brauöinu. Viö sátum
þögul nokkra stund, síöan spuröi ég:
— Þin leikhúsreynsla er fyrst og
fremst leikmynda- og búningagerö fyrir
leikhús. Hvenær kom brúöuleikhúsiö inní
myndina?
.Ég hef alltaf haft áhuga á brúöuleikhúsi,
allt frá því ég var smákrakki. Ég byrjaöi þá
aö gera brúöuleikhús.“
— Þannig aö leikhúsvinnan er afrakst-
ur brúöuleikhúsáhugans í upphafi?
.Ég held þaö bara ... Jál Ég var alltaf
aö búa til brúöur. Heimilisvinur sem var
myndlistamaöur smíöaöi handa mér og gaf
mér allskonar trépinna til aö nota viö aö
móta leir, til aö geta búiö til brúöur. Ég var
alltaf eitthvaö aö vesenast í þessu. Annars
hefur myndlistin og lelklistin alltaf veriö aö
togast á í mér. Ég var hjá Ævarl í leiklist-
arskólanum hans í gamla daga og um leiö í
Myndlistarskólanum. Og þegar ég var í
myndlistarnámi i Danmörku i gamla daga,
þá var ég í stúdentaleikhúslnu þar lfka.“
— Lékstu þar?
.Jájá, ég var aö leika og lelkstýra og
skipta mér af leikmyndum. En þaö var ekkl
fyrr en í Danmörku aö ég áttaöi mig á því
aö leikmyndin sameinar þessar tvær list-
greinar."
— Og þá snn frekar í brúóuleikhúsi?
.Brúöuleikhúsiö er náttúrlega í sjálfu sér
hiö ultrasenograflska leikhús. Þaö er
leikmyndaleikhúsiö. Þar er allt leikmynd. f
hlnu venjulega leikhúsi þarf maður sífellt aö
gera málamiölanir og ég er oröin þreytt á
því.“
— Hvar stendur þá leikmyndateiknar-
inn Messíana Tómasdóttir?
.Ég er búin aö átta mig á, eftlr öll þessi
ár, aö Þetta er óverjandi illa launaö starf.
Þaö hefur gengiö illa fyrir okkur leikmynda-
teiknara aö fá skilning á þvi hve þetta er
erfitt, krefjandi og tímafrekt starf og þó aö
leikmyndateiknarar séu illa launaöir í leik-
húsi, þá eru þeir eftirsóttur starfskraftur
utan þess, vegna menntunar sinnar og
reynslu. Þaö er luxus aö vinna f leikhúsi.
Þar er eingöngu mælt i handverkinu en
aldrei sá timi sem fer í handverkiö hversu
nauösynlegt þaö sé aö geta hvilt sig eftir
verkefniö og og safnaö orku til aö hefjast
handa aö nýju. Einnig til aö bæta viö sig.
Maöur veröur aö bæta viö síg li'ka. Maöur
getur ekki stanslaust framleitt."
— Á þetta ekki viö öll listræn etörf?
.öll þau störf sem þú leggur metnaö i.
Því ef þú getur ekki hlaöiö þig upp aftur, þá
geturöu ekki gert almennilega hluti. Og vlö
erum þó nokkur sem erum farin aó draga
okkur útúr þessari framleiösiu og farin aö
gera okkar eigin hluti."
— Líkt og þú gerir núna meö Bláu
stúlkunni?
.Þar er ég aö gera hlut sem mig sjálfa
langar til aö gera og meö þeim vlnnuhraöa
sem ég vll. Þar ræö ég minum tima, eöa
kannski réttara sagt — gef mér þann tíma.
Þetta er auövitaö ákveöiö val. Maöur er
orðin vanur þvf í gegnum árin aö hafa iöu-
lega unniö i leikmyndageröinni og haft
mjög gaman af henni, annars heföi maöur
ekki veriö aö þessu. En núna þegar ég sé
aö hún fullnægir mór ekki lengur — ég gerl
ekki þaö sem mig langar þar — og launln
ekki f samræmi viö vinnuna, þá geng ég
kannski einu skrefl lengra og geri í staöinn
þaö sem ég hef sterkasta löngun til. Al-
gjörlega. Þaö er auövitaö dýrkeypt þetta
frelsi, aö vera ekki fastráöinn neinsstaöar,
en þaö gefur svo mikiö i staöinn, sem er
algjör forsenda þess aö geta skapaö. Og
þá getur maöur alveg sætt sig viö aö boröa
svolítiö minnal"
— Það er þá svo litlu aó tapa?
.Maöur fær svo mlkiö i staöinn. Og þeg-
ar um þessa tvo valkostl er aö ræöa, þá er
maöur ekki til sölu. Ég hef kannski óvenju
mikla sjálfstæöisþörf."
ALL/fí MEÐ TÁfí íAUGUM
- NEMA EINN
Fyrir framan mig stóö stafli af þessu Ijúfa
heimabakaöa brauöi og ketill meö indælu
fersku heimalöguöu tei og ég fann aö þaö
var ekki aöeins sköpun í leikhúsi sem ein-
kenndi andrúmsloftiö og fólkiö sem þarna
haföi fest sér ból — allt umhverfiö bar vott
um mjög sterkan og þó einlægan stíl. Augu
mín staönæmdust allt í einu á iítilli
vatnslitamynd af blárri stúlku sem faömaöi
aö sér rauöbrúnt tré og kjóilinn hennar
stóö út í skýjaöan himin.
— Hvernig var sýningunni svo tekið
hér heima?
„Viö fengum afskaplega fáa áhorfendur.
Viö geröum okkur grein fyrir því aö þessi
sýning er fyrír ákveöinn hóp áhorfenda.
Hún er fyrir mjög næmt fólk. Þú þarft ekki
endilega aö vera listamaöur, þaö er ekki
þaö sem ég á viö. Ég held aö fólkiö sem
kom aö sjá hana hafi komiö af því aö þaö
langaði aö sjá akkúrat þessa sýningu.
Þannig aö bæöi áhorfendur og gagnrýn-
endur tóku henní mjög vel.“
— Þió lékuð sýninguna á Kjarvalsstöð-
um, að Gerðubergi og á friðarvikunni í
Norræna húsinu sl. páska. Hvernig gekk
sú sýning?
„Viö vorum óánægöust meö þá sýningu.
Þar hjálpaöist margt til. Salurinn losnaöi
ekki fyrr en sýningin átti aö hefjast, samkv.
auglýstum tíma. Viö uröum aö hrófla upp
leikmyndinni, lýsa, sminka okkur og fara í
búninga á methraöa. Og þaö var erfitt aö
taka hvíldarstund og einbeitingu fyrir sýn-
ingu. Auk þess var mikill fjöldi barna í saln-
um þó viö heföum tilkynnt aö sýningin væri
ekki viö hæfi barna. Því hún kraföist svo
mikillar einbeitingar af áhorfendum og
börn hafa yfirleitt ekki þá einbeitingu sem
nauösynleg er. Þannig aö nokkur órói var í
fullum salnum. Og þetta er sú sýning sem
sennilega flestir muna.“
— Sfðan var ykkur boðið á leikhúshá-
tfðir í Finnlandi og Noregi. Hvernig kom
þaðtil?
„Ég hef veriö aö kenna undanfarin sum-
ur í Noregi og í Finnlandi á Vasa Sommar
sem var upphaflega barnaleikhúshátiö, en
er núoröið eingöngu brúöuleikhúshátíö
sem er alþjóöleg. í fyrra þegar ég var aö
kenna þar, þá var mér boöiö aö koma meö
Bláu stúlkuna sem ég var þá farin aö
vinna, núna í sumar. Síöan var hringt til
okkar frá Noregi og viö beöin aö sýna sýn-
inguna þar á barna- og unglingaleikhúshá-
tíö um svipaö leyti. Þetta var fyrsta hátíöin
sinnar tegundar á Noröurlöndum.*
— Voru margar sýningar á boðstólum
þar?
„Hvert hinna Noröurlandanna var meö
tvær sýningar þar nema Norðmenn, sem
voru meö fleiri, þar sem þeir voru gestgjaf-
ar. En þetta var eina sýningin frá fslandi og
jafnframt eina bruöuieikhusiö
— Hvernig var sýningunni tekið?
„Ákaflega vel. Norska sjónvarpiö haföi
samband viö okkur og baö um aö fá aö
gera dagskrá meö viötölum um sýninguna
okkar sem varö úr.“
— Voru þá fleiri sýningar teknar fyrir?
.Nei, viö fréttum eftirá aö þetta heföi
veriö eina sýningin, sem þeir geröu svona
veigamikil skil. Og eins var sænskur gagn-
rýnandi sem valdi okkar sýningu sérstak-
lega til aö fjalla um sem sýnishorn frá há-
tíöinni fyrir sænska útvarpiö."
— Fyrir utan Osló og Vasa, þá sýnduö
þið Ifka f Helsinki?
„Þaö var annaö af tvelmur atvinnu-
brúöuleikhúsunum sem þar starfa sem
bauö okkur aö koma. Og svo skemmtilega
vildi til aö þaö fólk sem haföi séö jafnvel
báöar sýningarnar okkar f Vasa, var mætt
til okkar í leikhúsiö i Helsinki."
— Þá hafa sumir áhorfendanna séð all-
ar þrjár sýningarnar f Finnlandi?
„Já þaö var alveg ótrúlegt. Og þaö var
almennt álit þeirra aö þessl sýning í Hels-
inki hafi veriö best heppnuö. Og þar kom
kannski tónlistarflutningurlnn til. Tónlistin f
sýningunni er mjög viökvæm, sérstaklega f
túlkun og þar var hún afar mikilvæg fyrir
okkur. Við höföum ekki tök á aö taka
hljóöfæraleikarana meö f feröina. Viö feng-
um því aöra hljóöfæraleikara í hvoru landi
til aö spila. Þaö var mjög spennandi aö
vinna meö þeim því þeir túlkuöu tónlistina
mjög frábrugöiö, en þaö var um leiö mjög
krefjandi. En viö fengum samt hvergi eins
góöa hljóöfæraleikara og hér.“
— Var það þó ekki tfmafrekt að koma
þeim á sporið í túlkuninni?
„Jú, þaö var þaö, en um leiö mjög
spennandi reynsla. En þaö fór svo mikill
tfmi f aö æfa meö þeim, þvf brugöum viö á
þaö ráö i sýningunni í Helsinki, sem var í
mjög litlu og intímu leikhúsi, aö nota upp-
töku af tónlistinni sem viö áttum aö
heiman. Þessi sýning var ekkert auglýst
opinberlega, en þó var uppselt á hana, þvf
hún haföi frést út. Þarna var aöallega sam-
ankomiö brúöuleikhúsfólk og ákaflega
góöir áhorfendur. Þar náöist alveg ótrúleg
stemmning. Manni fannst maöur halda
utanum áhorfendur og fann samband viö
hvern og einn. Eftir sýninguna sátu allir
nema einn meö tárin f augunum. Og þaö
sannaöi kenningu mína aö aöeins næmt
fólk næöi einhverju útúr sýningunni."
— Hafðirðu samband viö einhverja
áhorfendanna á eftir?
„Eftir hverja sýningu voru umræöur, og
eins var fólk alltaf aö koma til okkar í
marga daga eftir sýningarnar til aö tala um
upplifun sína. Og þaö sem mér fannst hvaö
athyglisveröast var hvaö fólk túlkaöi sýn-
inguna misjafniega. Þaö var alveg ótrúlegt
hvaö fólki fannst hún segja sér misjafna
hluti. Þaö kom í tvígang til okkar fólk, sem
fannst hún fjalla um dauöannl Ég man aö
eftir sýninguna i Osló geröum viö grein fyrir
sýningunni á eftir, eins og viö geröum
ávallt, og daginn eftir kom til min stúlka og
sagöi: Af hverju talaöiröu ekki um aö hún
væri um dauðann, þvi þaö er þaö sem hún
er um.
Sumir tóku söguna bókstaflega, öörum
fannst hún fjalla um ástandiö í heiminum f
dag og allt þar á milli. Þaö var mjög gaman
aö hver og einn virtist geta lesiö sitt útúr
sögunni og hún virkaöi í reynd sem dæmi-
saga.“
— Var ykkur boðið vfðar mað sýning-
una?
„Þaö kom aö máli viö okkur fólk vfös-
vegar frá Noröurlöndunum sem baö okkur
aö koma og sýna hjá sér ef viö færum aöra
ferö. En viö gátum ekkert ákveöiö á þeirri
stundu um áframhald."
— En fékkst þú sjálf einhver atvinnu-
tilboð?
„Ég fékk tvö atvinnutilboö í Finnlandi um
aö gera leikmyndir og brúöur fyrir leikhús
og einnig eitt frá Noregi, sem ég hef ákveö-
iö aö taka.“
— Hvaða verk er það?
„Þaö er byggt á Eddukvæöunum og
viröist mjög spennandi. Þetta veröur sam-
norræn sýning, sem veröur gerö á næsta
ári.“
— En hvað gerir Strengjaleikhúsið/
Messíana næst?
„Finnarnir buöu mér aö koma meö sýn-
ingu til Vasa næsta sumar. Ég er með
ákveöiö verk í huga, en ég treysti mér ekki
í sömu baráttuna aftur og meö Bláu stúlk-
una, svo þaö er alveg óráöiö hvernig þaö
veröur unnið."
— Þér virðast vera margir vegir færir á
hinum Norðurlöndunum, heldurðu að þú
þurfir að flytjast þangað til að fá viðun-
andi starfsaðstöðu?
„Ég get ekki unniö annarsstaöar en hér.
islenskur myndlistarmaöur á erfitt meö aö
vinna annarsstaöar. En ef ég tek aö mér
verkefni erlendis, þá mun óg vinna hluta af
verkinu hér, en ég vil líka fá aö gera mín
eigin verk hér heima, og þaö skal nokk
ganga."
ÞESSIBLÁUI
Hún horfir beint i augun mfn og þagnar.
Viö horfumst þannig f augu nokkur andar-
tök, síöan lít ég undan. Þegar óg Ift aftur á
hana horfir hún á aðgeröarlausar hendur
sínar sem hvíla á boröinu og viö þegjum
saman Klukkan tifar á milli okkar. Sföan
segir hún:
„Þaö er svo skrftiö ... eöa eiglnlega
ekkert skrítiö. Ég held aö meöal annars
hafi þetta verk vakiö svona mikla athygli,
eöa höföaö svona sterkt til fólks af sömu
ástæöu og önnur íslensk myndlist gerir.
Vegna þess aö íslensk myndlist er f algjörri
sérstööu — á Noröurlöndunum. Þaö er
engin tilviljun, þessi birta og þetta maka-
lausa landslag . Þaö elur af sér annarskon-
ar list. Þaö er einhver styrkur sem okkar
umhverfi gefur okkur. Ég get aldrei veriö
lengi aö heiman. Þegar ég var f Danmörku
— fór sem unglingur — þá notaöi ég alltaf
íslensku litina f myndirnar; haföi ekki
hugmynd um þaö; en þaö var eitthvaö ...
þessi blámi."
Leikdómur
islenski brúöuleikhópurinn Strengja-
leikhúsið hefur valiö aö fjalla urn umdeilt
og ávallt spennandi tema, ást og frelsi, i
sýningu sinni „Bláa stúlkan". I mjög sterkri
30 minútna sýningu upplifir áhorfandinn
mjúkrómantískan og ástriöufullan þátt um
þaö hvernig Bláa stúlkan mætir ástinni og
hrífst af henni. Veröur ástin þrátt fyrir allt
frelsari, getur hún fyrir tilstilli ástarinnar
öðlast frelsi?
islendingarnir leika iþetta skipti aöal-
lega fyrir fulloröna. Vel unnið og metnaö-
arfullt leikhús, þar sem viöfangsefniö var
tekiö alvarlegum tökum, geröi það að
verkum að áhorfandinn hreifst af sýnina-
unni.
Leikurinn var aö mestu án oröa, en hinn
Ijóðræni inngangur var svo fullkominn aö
ekki var þörf fyrir fieiri orö. Allur textinn
var:
Fjööur og smásteinn
minna á þig
steinninn er þungur
þú svítur út í birtune
óg verö eö blómi
einhverjum til yndisauka
kannski þár
kannski þár ...
Fleiri oröa var ekki þörf. Samt var hægt
aö upplifa þessa viökvæmu Bláu stúlku,
hvernig ástin snerti hana, hvernig hún sveil
og hvernig hún lokaöist inni í rauöum faðmi
ástarinnar. Hrein ástin drukkin úr ástar-
blómi gaf lif en þrengdi jafnframt aö. Þegar
ástin ölvar hugann drekkir hún einstakl-
ingnum i tilfinningaflóöi. Það veröur yndis-
legt að synda út og drukkna i þvi hafi. En
hvaö veröur af frelsinu? Hvenær veröur
ástin meira en yfirþyrmandi tilfinningaölv-
un? Hvenær krefst hún ekki lengur svörun-
ar, heldur breytist i gjöf sem rumar allt, ást
sem upphefur og veitir lif? Ef til vill svaraöi
Bláa stúlkan þessum spurningum í túlkun
Islendinganna með því aö gefa sjálfa sig og
og sjálfsviröingu sina, ást sina alla til ann-
arrar manneskju. Hún leit á þaö sem
skyldu manneskjunnar aö gefa öörum hlut-
deild í þeirri gjöf sem ástin er. Ef tll vill er
þaö draumur, framtíöarsýn, aö geta frels-
ast trá eigingirni sinni og getiö öörum ást
sína og um leið virt ósnerlanleik þess sem
þiggur.
Draumurinn um aö geta mæst í ástinni,
frjáls og óháö og án þess aö fórna sér eöa
þeim sem maöur elskar er einn af fegurstu
draumum sem hægt er aö eiga sér.
Með ástrikrl hendi og sterkri tilfinningu
fyrir trásögninni fluttu Islendlngarnir verkiö
og sýndu með þvíþaö sem Michael
Meschke segir í leikskrá hópsins, „aö
missa aldrel sjónar á draumnum, jatnvel
þótt honum sé látlaust misþyrmt".
Leikdómur •ttir Chríttian Ahlbom í Vmta-
Maded 9. júni 1994.
Strengjaleikhúsið
BLÁA STÚLKAN
Höfundur, leikstj., brúöur, leikmynd
Messíana Tómasdóttir
Tónlist.......Karólína Eiríksdóttir
Aöstoóarleikstjórn.....Árni Ibsen
Lýsing...........Ágúst Pétursson
Brúöustjórn...Anna S. Einarsdóttir
Pétur Knútsson
Messíana Tómasdóttir