Morgunblaðið - 02.12.1989, Síða 6

Morgunblaðið - 02.12.1989, Síða 6
6 B MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 2. DESEMBER 1989 Að flýta sér hægt ________Myndlist_______________ BragiÁsgeirsson Málarinn Ágúst Petersen er átta- tíu ára um þessar mundir og í því tilefni hefur listhúsið Nýhöfn sett upp eins konar afmælissýningu. Sýningin er atls ekki hugsuð sem yfirlitssýning heldur hefur það verið tínt til, sem náðist í með handhægu móti. Ágúst Petersen hóf seint að fást við málaralist á fullu og var orðinn 53 ára, er hann lagði frá sér máln- ingarrúlluna og helgaði sig listgyðj- unni óskiptur, en húsamálun hafði verið lífsstarf hans fram að því. Hafði komið sér upp húsi á Skeggja- götunni, þar sem hann býr enn og hefur vinnustofu í kjallaranum. Hann hafði annars numið teikn- ingu hjá Birni Björnssyni á árunum 1930-31, stundað nám í Myndlistar- skóla Reykjavíkur 1946-53, þar sem enginn annar en núlistamaður- inn Þorvaldur Skúlason var aðal- kennari hans. Árið 1955 fór Ágúst svo í námsferð til Frakklands og Bretlands. Þar með er allur hans námsferill upptalinn og aldrei var hann í neinum samfelldum dagskóla eins og t.d. MHÍ. Ekki eru sýnileg nein áhrif frá lærimeistaranum í málverkum Ágústs nema ef vera má að þurrka í burt allan óþarfa á myndfletinum — tappa hann fullkomlega af öllum krúsidúllum, ef svo má komast að orði. Hins vegar hefur Ágúst leitað í smiðju þeirra landslagsmálara, sem hafa forgrunninn, og þá sjálfa jörð- ina eða hafið sem frumlag, en him- ininn að baki sem andlag, það er að segja, að 80-90% myndarinnar er forgrunnur, þar sem ýmislegt er á seyði, en í bakgrunninum er mjó ræma, er markar himinhvelfínguna. En það er fyrst og fremst einfald- leikinn, sem er ríkjandi í myndum listamannsins og þessi einfaldleiki birtist okkur í formi móðukenndrar dýptar, sem á stundum ekkert ann- að sker en einn lítill og umkomu- laus fugl, er klýfur himinloftið, en er í smæð sinni og umkomuleysi mikilvægur þáttur myndheildarinn- ar og ber hana í raun uppi. Hér er myndin „Kvöld við hafið“ (I) gott dæmi. Það er á stundum með ólíkindum, hve fuglinn gegnir miklu hlutverki í málverkunum miðað við það, að hér er í raun einungis um að ræða örlitla klessu með svip af fugli, þótt engum geti blandast hugur um, hvað hún eigi að tákna. Hér er satt að segja kominn veigurinn í allri 'samanlagðri myndbygging- unni, sá hlekkur er tengir hana saman um leið og málverkið öðlast meiri huglægar víddir. Þetta er nú einmitt aðal góðs málara, að hafa tilfinningu fyrir slíkum stórvægilegum smáatriðum, sem eins og varðar heimsendi að ekki gleymist og séu að auki hár- rétt staðsett. Það er í slíkum myndum yfirskil- vitlegrar hnitmiðunar, að listamað- urinn Ágúst Petersen nær að sýna sínar bestu hliðar sem og í hinum einföldustu landslagsmyndum. En haldi hann sér nákvæmt við útlínur landslagsins, þá er eins og honum daprist listræna flugið, því að fyrir honum er það lífsnauðsynlegt að færa hlutina í stílinn, svo sem inn- blásturinn býður í það og það sinnið. Þó er einn þáttur listar hans enn óupptalinn og það eru andlitsmynd- irnar, en hér er hann alveg sér á báti í íslenskri myndlist fyrir ísmeygilega oggræskulausa kímni. Og þar hefur hann bókstaflega færst í aukana hin síðari ár, svo sem myndirnar af Svölu Árnadótt- ur, nr. 20 og 26, sýna glögglega, en þær eru báðar frá þessu ári og má vísa til enn fleiri mynda frá seinni árum en þessar tvær eru sérstaklega ferskar og lifandi. Þessar myndir sýna svo _ ekki verður um villst að málarinn Ágúst Petersen er enn í fullu fjöri og gæti enn átt eftir að koma á óvart á næstu árum. Listhúsið Nýhöfn hefur drjúgan sóma af að hafa gert þessa sýningu að veruleika og þar með ræktað skyldur, sem ætla mætti að stæðu nær verkahring opinberra aðila. Það fær enginn af Ágústi Peter- sen tekið, að hann hefur lætt inn sérstökum tóni í íslenska myndlist, sem er hans eigin, þrátt fyrir öll utanaðkomandi áhrif. Björgvin Björgvinsson skrifar frá Helsinki: Fyrir 50 árum var haldin myndlist- arsýning í Listasafni Helsinkiborg- ar (Helsingin Taidehalli) sem vakti mikla athygli þar í borg. Sú sýning samanstóð af franskri samtíðarlist „Contemporary French paintings". Valin verk unnin af meisturum Parísar-skólans „París School", verk eftir Picasso, Braque, Bonnart, Léger, Matisse og Rouault, fylltu sýningarsali Listasafns Helsinkiborgar. Þegar sýningin var haldin í janúar 1939 var Finnland ennþá tiltölu- lega einangrað land, þannig að mikilvægi þessa meiriháttar list- viðburðar hefur vafalaust farið framhjá Qölmörgum listunnend- um. Oheppilegir atburðir í heim- spólitíkinni drógu einnig úr áhrifa- mætti sýningarinnar. Engu að síður er sýningin enn í dag talin ein sú merkilegasta sem haldin hefur verið í Finnlandi fyrr og síðar, og er orðin að einskonar helgisögu í fínnskum listaheimi. Nú hálfri öld síðar er sett upp sýning á sama stað í Helsinki í Listasafhi Helsinkiborgar sem neftiist: „Nútíma meistarar ’89“. („Modern Masters ’89“). Þangað hafa aðstandendur sýningarinnar safhað að sér myndverkum eftir listamenn sem hæst bera í nútíma- listinni í dag. Enginn vafi er á því að á sýningunni 1939 voru lista- menn sem voru stærstu nöfnin í nútímalist þess tíma. Enginn vafi er á því að þessi sýning vekur verð- skuldaða athygli. Finn- land er ekki lengur það einangraða land sem það var, og nú er tiltölulega einfalt mál fyrir listunnendur alls staðar að nálg- ast sýningu sem þessa. Sýningin „Nútíma meistarar ’89“ samanstendur af 26 listamönnum sem eru á aldrinum 45—85 ára. Myndverkin eru öll tiltölulega nýleg, en nokkur verk eru þó frá árunum upp úr 1960. í þessari grein er ætlun- in að kynna fimm listamenn sem tóku þátt í sýningunni í Listasafni Helsinkiborgar. Þeir eru: Cristo, Jim Dine, Frank Stella, David Hockney og Antoni Tapies. Christo: „Christo fæddist í Gabrovo í Búlg- aríu 1935. Hann stundaði nám við „The Fine Arts Academy” í Sofíu frá 1952—1956, þá bjó hann í París frá 1958—1964, þangað til hann flutti til New York, þar sem hann býr ennþá.” Það eru ekki nein smáverk sem Christo hefur fengist við í gegn- um árin. Helst er hann frægur fyrir náttúruverk sem geta verið skil- greind sem sem jarðlist með ólíkum „elimentum” inn í náttúruna. Pökk- unarverk hans eru víðfræg þar sem hann tekur fyrir ákveðið þema í náttúrunni og hreinlega pakkar við- fangsefninu inn. Má þar nefna hæð- ir og hóla sem hann hefur strengt risadúka yfir, sem hann bindur niður með snæri eða þvottasnúrum. Á sama hátt hefur hann meðhöndlað heilu byggingarnar. Efnið sem hann notar er aðalega dúkur, pappír, plast o.fl. Christo gerði sitt fyrsta pökkun- arverk 1958. Hann byrjaði á því að pakka inn mjög hversdagslegum hlutum, eins og flöskum, húsgögn- um, bílum o.fl. Christo velur viðfangsefnið hveiju sinni með mikilli nákvæmni, því út- koma verkanna byggist á útlínum þess sem pakkað er inn. Snærið og þvottasnúrurnar sem hann notar til að strekkja niður dúkinn, eða það cfni sem hann notar hveiju sinni, gegnir veigamiklu hlutverki, sem Alþjóðleg myndlistar- sýning26 nútimalista- manna íListasafni Helsinkiborgar Christo: „Teikning í tveimur hlut- um", 1987—88. Blönduð tækni. teikning í viðfangsefninu. Með fjöl- mörgum hnútum sem hann bindur á ákveðinn hátt á snúrurnar nær hann fram vissum grafískum áhrifum. Meðhöndlun Christos á hinum ýmsu hlutum verður að eins konar leyndar- dómsfullri ráðgátu, þar sem listin tengist bæði borgarumhverfi og nátt- úru. Á sýningunni í Listasafni Helsinki- borgar sýnir listamaðurinn m.a. skissur af verkum sem hann setti upp í Kaliforníu og Tókýó. „Á síðasta ári hannaði Christo verk samsett úr 1.500 regnhlífum sem settar voru upp samtímis í Kaliforníu og norður af Tókýó. Kaliforníu-regnhlífamar voru gular og þökktu 16 km svæði og þær japönsku bláar og þöktu 18 km. Hver regnhlíf var 8,69 m í þver- mál. Hugmyndafræðin í þessum verkum er sú sama og í pökkunar- verkunum, að setja ólík „eliment” út í náttúruna. í þessu tilfelli að stækka upp hversdagslegan hlut eins og regnhlíf, og raða upp fjölmörgum slíkum regnhlífum, þannig að úr verði myndverk í beinum tengslum við umhverfið. Christo hefur skapað sérkennilega og vekjandi list, en um leið fallega liststefnu. Verkin geta verið einskon- ar „concept” af nútíðinni lýst á „súrrealískan" hátt. Með listaverkum sínum hefur Christo gefið hinu hvers- dagslega í umhverfinu ný sjónarhom og vakið upp fjölmargar spurningar. Jim Dine: „Hann fæddist í Cincinmati (Ohio, USA) 1935. Dine stundaði nám við „University of Cincinmati” og „Ohio University" 1953—57). Hann flutti til New York 1958, og býr nú í New YorkTig London.” Dine er venjulega talinn til popplistamanna. Hann varð popplistamaður í New York samtímis Claes Oldenburg og Frank Stella. Saman prófuðu þeir svokallaðan „Neo-Dadaisma“, þar sem þeir not: uðu sérstaka „Collage” tækni. I fyrstu „collage” myndum sínum not- aði hann ýmislegt tilbúið efni, svo sem föt og verkfæri. Sum viðfangs- efna sinna vann hann í ótrúlegum stærðareiningum. Á sýningunni „Nútíma meistarar ’89“ sýnir hann tvær bláar Venusar- styttur gerðar úr bronsi árið 1987, sem hann nefnir „Columbía fljótið". MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 2. DESEMBER 1989 B 7 Sigmar Polke: „Keðjuber”, 1989. Blönduð tækni, 300x225 cm. Frank Stella: „Enter Ahab; To him stúbb“, 1987. Blönduð tækni, 455,5- x407m,7xl46,5 cm. Hijúft yfirborð styttanna er eins blátt seigfljótandi brons. Nafn ver- kanna gefur augljóslega til kynna táknmynd þeirra sem er straumur „Columbía fljótsins”. Stytturnar settu skemmtilegan svip á hluta sýn- ingarrýmsins í Listasafni Helsinki- borgar, þar sem þær stóðu eins og háreistir minnisvarðar um liðna tíð. (210 og 240 sm). Bak við stytturnar hengu tvö kröftug og litsterk olíu- málverk listamannsins frá árunum 1986—1988. Jim Dine sagði í viðtali árið 1964: „Ég skil ekki hvers vegna allt þarf að vera nýtt. Það er einhver sú mest eyðileggjandi afstaða. Þú getur ekki unnið árangursríka mynd án hinna gömlu gæða fegurðarinnar. Dine hefur einnig sagt: „Ég hef áhuga á vandamálum, ekki lausn- inni“. I hans huga er vandamálið að sjá, þegar búið er til myndverk. „Án þess að vera með skilyrði fyrir því að lausn á vandamáli komi á silfur- bakka.“ Frank Stella: Á síðasta ári var haldin sýning 10 amerískra nútímalistamanna í Sara Hilden listasafninu í Tampere. Þeirra á meðal var Frank Stella sem nú er einnig þátttakandi á sýning- unni „Nútíma meistarar ’89“, í Lista- safni Ilelsinkiborgar. Það er enginn tilviljun að Frank Stella kemur svo oft við sögu á stórum alþjóðlegum sýningum. Eins og á sýningunni í Tampere sýnir Stella stór og efnis- mikil verk unnin með blandaðri tækni,/ þar sem hann teiknar og málar á kröftugan hátt á tré og ál- plötur sem sniðnar hafa verið í hin margvíslegustu form. Myndverkin verða að blöndu af málverki og skúlptúr, eða öllu heldur að risastór- um lágmyndum, t.d. myndverk sem hann nefnir: „Pequod hittir ósnortna mey“. Nöfnin á málverkum Stclla David Hockney: „Tristan og Isolde IX“, 1987. Akríl á striga, 120x90 cm. / / Jim Dine: „Columbía-fljótið”, 1987. Bronsstyttur, „Venus“, 210 cm, „Venus“, 240 cm. þykja oft athyglisverð. „Nýlega var hann spurður að því hvort hann fyndi upp nöfnin, áður eða eftir að mynd- verkunum lyki“? Hann svaraði á eft- irfarandi hátt: „Ég á nafnabanka, ég fer í bankann og sé hvaða nafn ég á að taka út.“ „Frank Stella er fæddur 1936 í Malden (Massach- usetts, USA). Stella stundaði nám í „Phillips Academy í Andover”, 1950—54, þá byrjaði hann nám í „Princeton University", þar sem hann tók þátt í Leo Castelli galleríi, og var boðið að sýna í Nútímalista- safni New York-borgar „Sixteen Americans”. Frank Stella sagði um málverk sín árið 1964: „Allt sem ég vil að fólk fái út úr málverkunum, og allt sem ég fæ út úr þeim er sú staðreynd, að það sem þú sérð er öll hugmyndin án nokkurs rugl- ings . . . Það sem þú sérð er það sem þú sérð.“ Þessi hugmyndafræði Stella frá árinu 1964 er vafalaust enn í fullu gildi, þó svo að myndverk- in sjálf hafi tekið miklum breytingum í gegnum árin. David Hockney: Hockney hefur verið talinn dæmi um breskan „popp“-listamann, en í víðara samhengi má segja að mörg verka hans hafi klassísk einkenni. Á sjötta áratugnum innihéldu málverk hans einskonar sjálfsævisögu, sem sýndu heimili hans og vinnustofu, og það fólk er sótti hann heim. Ein- kennandi fyrir málverk hans á sýn- ingunni í Listasafni Helsinkiborgar eru hreinir og tærir litir, sbr. mynd sem hann nefnir „Og tveir hundar” frá 1988. Engu er sleppt í málverk- inu sem sýnir stofu og allt sem þar er: húsgögnin, pianóið, heimilis- hundana, myndirnar á veggjunum o.fl. Hinsvegar málar Hockney myndverkið „Tristan og Isolde IX“ frá 1987 í grófari dráttum og gefur hugmyndaflugi áhorfandans lausan tauminn. Maður og kona, þar sem augnaráð, dálítið af nöktu holdi, vínglas o.fl. gefur vissar vísbending- ar, en síðast en ekki síst litasamsetn- ingin, hreinir og sterkir litir, þar sem það á við. Ef til vill kemur þetta málverk heim og saman við lýsingu á öðrum mannamyndum Hockneys: Myndir hans sýna uppgerð fólksins, án nokkrar umsagnar. Þær innihalda einnig napurt háð sem beinist að Claes Oldenburg/ Coosje Van Bruggen: „Fyrirmynd af húsbolta” 1985. Blönduð tækni, þvermál: 110 cm. falskri og yfirborðskenndri munaðar- leit nútíma þjóðfélags. David Hockney er „fæddur 1937 í Bradford (Yorkshire, England). Hann nam við Bradford School of Art, 1953—1957 og Royal College of Árt, 1959-1962“. Hockney býr og starfar nú í Los Angeles. Síðustu verk hans hafa beinst að blandaðri tækni, eða svokölluðu ljósmynda „Collages”. Antoni Tapies: Tapies, sem er spænskur, er að mestu leyti sjálfmenntaður listamað- ur, sem hefur aðeins tveggja mánaða listnám að baki í „Nolsac Academy of Drawning”, 1944. „Hann fæddist 1923 í Barcelona (Spáni) og stund- aði laganám við Barcelona University 1943—1946. Hann var meðlimur „Neo-Realistci Dan al Set“ hópsins 1948-1951“. „Tapies er þekktur sem málari, höggmynda- og grafíklista- maður. Persónulegur stíll hans byrj- aði að koma í ljós fyrr en árið 1953. Fyrri verk hans voru gamansamar „collages” myndir, sem sýndu áhrif frá Miro og Klee. Hann er sagður hafa „týpíska spænska" ást á skáld- skap, sem talið er að hafi blásið í verk hans yfirborðsfegurð, dularfullu og drungalegu andrúmslofti." Hinn vandasami litaskali Tapes er mjög spænskur: „Hann er sagður nota svarta litinn hans Goya, og gráu og hvítu liti Velasques". Á sýningunni „Nútíma meistarar ’89“, sýndi An- toni Tapes tvö verk. Myndverk frá árinu 1988, sem unnið er með bland- aðri tækni á stora tréplötu (250x600 sm) og nefnist „Stór röndótt Diptych" ásamt ferhyrndum keramikskúlptúr (90x95x98 sm) frá 1988, sem nefnist „Teningur". Á sýningu „Nútíma meistarar ’89“ í Listasafni Helsinkiborgar, tóku eft- irfarandi listamenn þátt í sýning- unni, auk þeirra fimm sem fjallað hefur verið um í þessari grein: Pierre Aechinsky, Carl Andre, Francis Bac- on, Georg Baselitz, Eduardo Chillida, Jasper Johns, Donald Judd, Anselm Kiefer, Per Kirkneby, Willem De Kooning, Sol Lewitt, Roy Lichten- stein, Markus Lúpertz, Claes Olden- burg, Coosje Van Bruggen, Sigmar Polke, Arnulf Rainer, Robert Rausc- henberg, James Rosenquist, Niki De Saint Phalle og Jean Tinguely. Skáldsaga eftir Einar Heimisson Vaka-Helgafell hefur gefið út skáldsöguna Götuvísa gyðingsins, eftir Einar Heimisson. Þetta er fyrsta bók Einars, sem er 22 ára að aldri og stundar sagnfræðinám í Þýskalandi. í kynningu útgefanda segir m.a.: „Götuvísa gyðingsins er söguleg skáldsaga en á sér skýrar hliðstæður á raunverulegum atburðum sem urðu á Islandi og í Þýskalandi á íjórða tug þessarar aldar. Einar Heimisson byggir sögu sína á traust- um heimildum og samtölum við fólk sem hann tók mið af er hann skóp aðalpersónur bókarinnar. Hann hef- ur kynnt sér sérstaklega málefni þýskra gyðinga sem flúðu undan ofsóknum nasista hingað til lands, skrifað tímaritsgreinar um efnið og gert heimildarmynd sem sýnd var í sjónvarpinu og vakti feikna athygli og umræður. I skáldsögunni tekst Einari að færa lesandann enn nær þessum atburðum og því varnarlausa fólki sem taldi umburðarlyndið hér á Ís- landi meira en víðast annars staðar. En raunin varð önnur.“ Einar Heimisson Prentsmiðjan Oddi hf. annaðist prentvinnslu en GBB-auglýsinga- þjónustan og Brian Pilkington gerðu kápu. Bókin er 168 blaðsíður. Skáldsaga eftir Kristján Kristjánsson Hjá Almenna bókafélaginu er komin út bókin Minningar elds, fyrsta skáldsaga Kristjáns Krist- jánssonar sem áður hefúr sent frá sér tvær ljóðabækur: Dagskrá kvöldsins og Svartlist. I kynningu AB segir m.a.: „Minn- iiigar elds segja frá sérkennilegri vináttu tveggja manna, Axels og Orra. í sögunni rifja þeir upp ýmis atvik frá þeim 23 árum sem vinátta þeirra hefur staðið - atvik sem öll tengjast á einn eða annan hátt þeim voveiflega atburði sem hvað mest hefur mótað lífshlaup þeirra.” Kristján Kristjánsson er 29 ára að aldri og búsettur á Akranesi. Minningar elds er 204 blaðsíður að stærð. Mynd á kápu er eftir Aðal- stein Svan Sigfússon. Úrvinnslu disklinga, umbrot, filmuvinnu og prentun annaðist Prentstofa G. Kristján Kristjánsson Benediktssonar. Bókin var bundin í Arnarfelli hf. Ævar Kvaran Baldur Hermannsson Ævars saga Kvarans Skráð af Baldri Hermannssyni HJA ERNl og Orlygi er komin út Ævars saga Kvarans skráð af Baldri Herniannssyni. í kynningu útgefanda segir m.a.: „Ævar segir frá bernsku sinni í Bergstaðastræti, knattspymuferli, ástum og æskudögum, frama full- orðinsáranna, kjarnmiklu fólki, fyrsta miðilsfundinum, kynnum af Hafsteini miðli, lækningum að hand- an og hvernig það vildi til að hann ákvað í broddi lífsins að helga líf sitt öðrum. í sögu hans stíga ljóslifandi fram á sviðið frægir leikarar og lista- menn, þjóðkunnir stórbokkar og stjórnmálamenn, gleðimenn og góð- ar konur, undirheimafólk og smæl- ingjar þjóðfélagsins. Saga Ævars er lýsing aldarfars- ins, örlagaþættir úr lífi hans sjálfs og samferðafólksins, þar sem mann- legar ástríður, ágirnd, valdafíkn og þorstinn eftir frægð og metorðum eiga í eijífri baráttu um sálina við göfuglyndi og góðfýsi, bræðraþel og umhyggju fyrir öðrum." Ævars saga Kvarans er prentuð í Prentstofu G. Benediktssonar en bundin hjá Arnarfelli hf. Kápugerð annaðist Sigurþór Jakobsson.

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.