Morgunblaðið - 27.02.1990, Page 29

MORGUNBLAÐIÐ ÞRIÐJUDAGUR 27. FEBRÚAR 1990
29
Áfangaskýrsla um stofnun Menningar- og fjölmiðlasjóðsins:
Menningarsj óður
verði lagður niður
STARFSHÓPUR sem menntamálaráðherra skipaði til að vinna tillög-
ur um menningar- og fjölmiðlasjóð hefur skilað áfangaskýrslu með
tillögum um fyrirkomulag sjóðsins. Þar er rneðal annars lagt til að
stofnaður verði sjóður til að jafna aðstöðu fjölmiðla og útgáfufyrir-
tækja, honum verði markaðir ákveðnir tekjustofhar, hann veiti að-
stoð til skýrt afmarkaðra verkefha og að hann taki við hlutverki
Menningarsjóðs, sem um leið verði lagður niður.
í áfangaskýrslunni segir að
markmið sjóðsins eigi að vera, sam-
kvæmt tillögum sem Svavar Gests-
son menntamálaráðherra lagði fyrir
ríkisstjórn 31. október síðastliðinn,
„að jafna aðstöðu fjölmiðla hér á
landi og að vera lánasjóður til þess
að aðstoða útgáfufyrirtæki við að
standa undir meiriháttar verkefnum
á sviði menningarmála. Ennfremur
að styrkja einstakar dagskrár í ljós-
vakamiðlum enda þjóni þær menn-
ingarlegum tilgangi."
Menntamálaráðherra lagði jafn-
framt tii að hinn nýi sjóður yfir-
tæki hlutverk Menningarsjóðs. Til-
iögur menntamálaráðherra voru
samþykktar í ríkisstjórn.
Starfshópurinn gerir í skýrslu
sinni grein fyrir hvernig styrkjum
til fjölmiðla er háttað á hinum Norð-
urlöndunum og hér á landi. Tillögur
starfshópsins fela í sér nokkra val-
kosti um leiðir, en miða allar að
því að koma hér á sjóði eða sjóðum,
Sem hafi það hlutverk að styrkja
fjölmiðla og útgáfustarfsemi á einn
eða annan hátt.
Um forsendur niðurstaðna sinna
segir starfshópurinn meðal annars:
„Jafnframt því sem ljóst er að fjöl-
miðlarnir eru sífellt minna háðir
stjórnmálaflokkunum og sjónarmið-
um þeirra er hitt ljóst að þeir verða
á sama tíma stöðugt háðari mark-
aðnum og auglýsingatekjum. Við-
horf markaðarins mega ekki ein-
hliða ráða úrslitum um fjölmiðlun
í landinu. Ríkisvaldið hefur viður-
kennt það með því að veita Ríkisút-
varpinu sérstaka lögvarða tekju-
stofna.“
Þeir styrkir sem veittir eru nú
til þessara málaflokka eru raktir.
Auk framlaga til Ríkisútvarps og
Menningarsjóðs, er um að ræða lið-
lega 110 milljónir króna sem á fjár-
lögum eru veittar til stjórnmála-
flokka og útgáfustarfsemi þeirra,
að auki er veitt 54 milljónum til
að kaupa dagblöð. Þá er rætt um
óbeina styrki með auglýsingum.
Ekki er gerð grein fyrir hve stór
hluti þessa fjár, þegar á heildina
er litið, gengur til fjölmiðla og hve
mikið til stjórnmálaflokka. Þá er
greint frá því að auglýsingar séu
ekki ávallt styrkur, þar sem stjórn-
völd þurfi einnig að koma upplýs-
ingum á framfæri við almenning
með auglýsingum.
Auk þessa njóta fjölmiðlar hlunn-
inda í formi skattfríðinda. Þar má
nefna að áskrift að dagblöðum er
undanþegin virðisaukaskatti, fjöl-
miðlar eru undanþegnir launaskatti
og tollar af aðföngum séu ekki
baggi á rekstrinum. „Fullyrða má
að þessi stuðningur er fjölmiðlunum
mikils virði þótt ekki verði hér gerð
tilraun til að meta hann í krónum.
Gera má ráð fyrir að án þessara
sérstöku rekstrarskilyrða væri
grundvöllur fjöimiðlanna brostinn.
Aftur á móti er vant að koma auga
á réttlætingu fyrir þessum opinbera
stuðningi við stærstu fjölmiðlana,
einkum í blaðaútgáfu, öflug fyrir-
tæki sem um áraraðir hafa skilað
eigendum sínum vænum hagnaði,"
segir i skýrslunni.
I tiliögum um fyrirkomulag fjöl-
miðlastyrkja telur hópurinn eðlilegt
að framtíðarskipan þeirra mála sé
með þeim hætti að ljóst sé hvert
féð rennur og til hvaða nota það
sé ætlað. Þá segir í skýrslunni:
„Sjóði eins og þessum sem rætt er
um 'í þessari skýrslu er ætlað að
hamla gegn því að duttlungar
markaðarins setji alvarlegri fjöl-
miðlun stólinn fyrir dyrnar, og
slíkum sjóði er einnig ætiað að
tryggja að fleiri komist að fjölmiðl-
un í landinu en hinir íjársterkustu.
Hópurinn telur mikilvægt að jafn-
framt sé haft í huga að það á ekki
að vera hlutverk umrædds sjóðs að
viðhalda óbreyttu því ástandi sem
ríkir við sjóðstofnun eða reyna að
töfra fram liðna tíma. Sjóðurinn á
ekki að vera til að hefta eðlilegar
breytingar í fjölmiðlun, endumýjun
og nýsköpun, Hlutverk hans er
þvert á móti að hvetja til siíkra
breytinga í samræmi við hvort
tveggja, staðreyndir efnahagslífsins
og almenna stefnumótun um heppi-
lega samfélagsþróun. Þessi rök
hafa m.a. leitt hópinn að þeirri nið-
urstöðu, að óheppilegt sé að stofna
sjóð sem styrki almennan rekstur
fjölmiðla annarra en Ríkisútvarps-
ins. Slíkur „krani“ úr ríkissjóði
mundi til lengdar ekki vera heppi-
legur þeim fjölmiðlum sem hans
nytu af ýmsum ástæðum, og hætt
er við að stuðningur af því tagi
yrði hemill á eðlilega framþróun og
nýsköpun í fjölmiðlun. Hins vegar
er full þörf á sjóði sem bæði aðstoð-
ar fjölmiðla við einstök stórverk-
efni, og hjálpar þeim til sjálfshjálp-
ar í rekstri.“
Tillögur hópsins ganga út frá að
Menningarsjóður útvarpsstöðva
verði lagður niður.
Hópurinn leggur til að markmið
sjóðsins verði stuðningur við menn-
ingarþróunina í landinu sem tryggi
að menningarleg stórverkefni séu
gefin út og landsmönnum gefist
kostur á að njóta þeirra, ennfremur
stuðningur við íslenska fjölmiðlun
til að jafna aðstöðu fjölmiðla um
aðgang að fé, auðvelda hagræðingu
og samvinnu í greininni, ýta undir
menningarlega og lýðræðislega
þætti í fjölmiðlun til að stuðla að
margbreytileika, skoðana- og tján-
ingarfrelsi. Þá miði stuðningurinn
einnig að því að efla einstök um-
fjöllunar- og rannsóknarverkefni
fjölmiðla og fjölmiðlamanna.
Hópurinn telur þijár leiðir koma
til álita um fyrirkomulag sjóðsins.
í fyrsta lagi að stofna einn sjóð,
Menningar- og fjölmiðlasjóðinn,
sem lúti einni stjórn. í öðru lagi
einn sjóður sem skipt verði í tvær
deildir, útgáfudeild og fjölmiðla-
deild, sem lúti hvor sinni stjórn og
hafi að einhverju leyti sameiginlega
stjórn. Þriðji valkosturinn er tveir
sjóðir, hvor með sína stjórn, annar
um fjölmiðlun, hinn um útgáfu-
starfsemi.
Lagt er til að sjóðurinn/sjóðirnir
njóti öruggrar fjármögnunar, út-
hlutun fari fram eftir ströngum
reglum og að fjölmiðlar sem geti
sótt um stuðning séu dagblöð,
landsmálablöð og héraðsfréttablöð,
Ijósvakamiðlar og tímarit. Útgáfu-
fyrirtæki geti sótt um stuðning og
að þessi sjóður/sjóðir verði farvegur
hins opinbera fyrir stuðning við fjöl-
miðlun og útgáfustarfsemi.
Fjárþörf slíkra sjóða hefur ekki
verið könnuð og leggur hópurinn
til að það verði gert. Þá leggur
hann til að tekna verði aflað með
mörkuðum tekjustofnum og/eða
fjárveitingum á fjárlögum. Eftirfar-
andi leiðir komi til greina: Auglýs-
ingatengdar tekjur sem gætu verið
5% gjald ofan á skattverð allra
auglýsinga, 10% gjald ofan á skatt-
verð allra auglýsinga eða hlutfall
af innheimtum virðisaukaskatti sem
nemi 10-12% af birtingarverði aug-
lýsinga. í öðru lagi það hlutfall
skemmtanaskatts sem nú rennur
til Menningarsjóðs/menntamála-
ráðs, í þriðja lagi jafngildi núver-
andi ríkisframlags til blaða- og út-
gáfumála stjómmálaflokka, í fjórða
lagi framlög úr ríkissjóði og loks
gjafir.
Hópurinn leggur til að úthlutað
verði til afmarkaðra verkefna og
nefnir nokkur. Þar á meðal fjárfest-
ingar- og þróunaraðstoð til umtals-
verðrar hagræðingar í rekstri,
stofnaðstoð til nýrra fjölmiðla eða
nýjunga í fjölmiðlun, aðstoð vegna
tímabundinna aðstæðna, „sem að-
eins yrði veitt í vel skilgreindum
og ljósum tilvikum og háð því að
fjölmiðill stefni að því að koma
rekstri sínum á réttan kjöl með
aðstoðinni frá sjóðnum og öðrum
markvissum aðgerðum, sem sjóð-
stjóm era kynntar bæði fyrirfram
og á aðstoðartíma."
Nefndir era þrír kostir um skipan
stjórnar sjóðsins. í fyrsta lagi að
fimm eða sjö menn sitji þar kosnir
hlutfallskosningu á Alþingi, í öðru
lagi að menntamálaráðherra skipi
stjóm til ákveðins tíma, hluti stjóm-
armanna verði tilnefndur af aðilum
úr menningarlífinu og af fjölmiðla-
sviðinu, annar hluti sé skipaður af
ráðherra án tilnefningar, í þriðja
lagi að menntamálaráðherra skipi
stjórn án tilnefningar til ákveðins
tíma.
Starfshópinn skipa Guðrún
Ágústsdóttir, tilnefnd _af mennta-
málaráðherra, Mörður Árnason, til-
nefndur af fjármálaráðherra, Jón
Sveinsson, tilnefndur af forsætis-
ráðherra, Lára Sólnes, tilnefnd af
ráðherra Hagstofu, og Guðmundur
Einarsson, tilnefndur af viðskipta-
ráðherra.
ÞINQBRÉF
STEFÁN FRIÐBJARNARSON
Hóffjaðrir og
reiðvegagerð
Hestar og hestamenn á góðri stund.
„Akveginn skulu
menn ríða en aka
reiðveginn“
„Gera má ráð fyrir að 7-8
þúsund manns stundi hesta-
mennsku nú um þessar mundir
og eigi hver að meðaltali um
fjóra hesta. Ef gert er ráð fyrir
að 30 hóffjaðrir fari í járningu
og járnað sé að jafhaði fimm
sinnum á ári gæti tveggja
krónu gjald á hverja hóffjöður
gefið tekjur til reiðvegagerðar
sem nema um 10 milljónum
króna á ári.“
Svo segir í greinargerð með
frumvarpi til laga um breytingu
á lögum til vegagerðar nr.
3/1987 sem Guðmundur G. Þór-
arinsson (F-Rv) og fleiri þing-
menn flytja. ,
I
Fram hafa verið lögð þrjú tengd
þingmál, sem varða gerð reiðvega
og íjármögnun framkvæmda.
Fyrsti flutningsmaður þingmál-
anna þriggja er Guðmundur G.
Þórarinsson (F-Rv). Meðflutn-
ingsmenn eru og úr Framsóknar-
flokki. Þingmálin eru þessi:
* l)Tillagatilþingsályktunarum
fjögurra ára reiðvegaáætlun.
* 2) Frumvarp til breytinga á
vegalögum nr. 6/1977: „Vega-
gerð ríkisins skal sjá um gerð og
viðhald reiðvega, samkvæmt sérs-
takri reiðvegaáætlun, sem sam-
gönguráðherra lætur gera í sam-
ráði við samtök hestamanna og
sveitarfélaga til fjögurra ára í
senn.“
* 3) Frumvarp til breytinga á
lögum um fjáröflun til vegagerðar
nr. 3/1987: „Greiða skal sérstakt
innflutningsgjald — hóffjaðra-
gjald — af hófíjöðrum. Gjald þetta
skal vera tvær krónur á hveija
hóffjöður. Innlendir framleiðend-
ur skuli einnig greiða hóffjaðra-
gjald." Gjaldið skal fylgja vísitölu
byggingarkostnaðar.
II
Þingsályktunartillagan felur
samgönguráðherra, verði hún
samþykkt, að skipa nefnd til að
semja áætlun um reiðvegagerð til
fjögurra ára — sem og að for-
gangsraða verkefnum. Samráð
skal haft við samtök hestamanna,
samtök sveitarfélaga, Vegagerð
ríkisins, Náttúruvemdarráð,
Landgræðslu ríkisins, Skógrækt
ríkisins, skipulagsstjóra, Ferða-
þjónustu bænda — og einstök
sveitarfélög og landeigendur.
Tilgangur: 1) Að bæta aðstöðu
hestamanna og fyrirbyggja sem
kostur er slys í umferð. 2) Ná
fram viðurkenningu á umferð
ríðandi manna sem hluta af sam-
göngum landsmanna. 3) Friðlýsa
fornar reiðleiðir og halda þeim
við. 4) Tryggja vernd svæða sem
hafa sérstakt gildi vegna nátt-
úrufegurðar og hamla gegn því
að umferð ríðandi manna spilli
ræktuðu landi.
Við mat umferðar á hestum
skal hafa hliðsjón af hesthúsa-
hverfum, skeiðvöllum, hrossabú-
um, hagagöngu, staðsetningu
gisti- og ferðamannastaða og veit-
inga- og útivistarstaða, segir í
texta tillögunnar.
m
Árið 1982 var gert samkomu-
lag milli Landssambands hesta-
manna og Vegagerðar ríkisins um
gerð reiðvega. „Ágreiningur varð
fljótlega um túlkun þessa sam-
komulags,“ segir í greinargerð
með frumvarpi til breytinga á
vegalögum. „Með flutningi þessa
frumvarps," segir og, „era tekin
af öll tvímæli um að Vegagerð
ríkisins skuli annast gerð reið-
vega.“
Þá segir að umferð ríðandi
manna sé víða orðin mjög mikil,
einkum í nágrenni þéttbýlis, og
að nauðsynlegt sé að taka tillit
til hestamennsku í umferðinni
umfram það sem gert hefur verið.
Síðara frumvarpið fjallar um
fjáröflun til reiðvegagerðar:
tveggja króna skattálag á hveija
innflutta og hér smíðaða hóffjöð-
ur. Með sértekjum af þessu tagi
til viðbótar svipuðú fjárlagafram-
lagi til reiðvegagerðar hér eftir
sem hingað til megi fjármagna
framkvæmd fyrirhugaðrar reið-
vegaáætlunar.
IV
Ekki er að efa að flutnings-
menn hafa sitt hvað til síns máls,
þótt efni þessara þingmála stingi
nokkuð í stúf við hefðbundið þing-
þras. Hestamennska á Vaxandi
vinsældum að fagna og umferð
ríðandi manna krefst viðbragða
til að tryggja öryggi í umferð.
Náttúravemd og friðlýsing fomra
reiðleiða mæta og trúlega skiln-
ingi fólks. íslenzki hesturinn er í
senn útflutningsvara og mikil-
vægur þáttur í uppbyggingu þjón-
ustu við ferðafólk í landinu. Allt
sem hann varðar er vert jákvæðr-
ar skoðunar, umfjöllunar og af-
greiðslu.
Það er því hvorki af stráksskap
né til að gagnrýna sérstaklega
efnisatriði þessara þingmála —
heldur einvörðungu til gamans
gert — að ljúka þessum pistli á
kvæðisbroti eftir Stein skáld
Steinar, sem ber yfirskriftina:
„Framvarp til laga um akvegi
meðfram reiðvegum“:
Hver landsstjóm sé framsýn og fáist við
athafnir góðar,
sem fólki má verða til blessunar, giftu
sem einhleypu.
Meðfram hveijum og einstökum reiðvegi
þessarar þjóðar
skal þegar í stað leggja akveg úr jám-
bentri steinsteypu.
Og orðstír vor lifir í verki, sem mikils er
metið,
þótt margt fari í súginn og þjóðin sé alls
konar neyð slegin.
Að endingu virðist mér óhætt að láta
þess getið,
að akveginn skulu menn riða, en aka reið-
veginn.
i