Morgunblaðið - 05.09.1990, Blaðsíða 12

12 B
MOKGUNBLAÐIÐ VIÐTAL MIÐVIKUDAGUR 5. SEPTEMBER 1990
SKAGSTREIMDINGUR
Hagnadur flest
undanfarin ár
Nafnverð
1 Höfðahreppur 29.675.520
2 Húlaneshf. 10.362.240
2 Sveinn Ingólfsson 5.200.800
L Hlutabréfasjóðurinn hf. 2.023.440
5 Adolf J. Berndsen 1.354.640
6 Karl Berndsen 1.347.360
7 V erkalýðsfélag Skagastrandar 1.108.800
8 Eiríkur Benjamínsson 1.018.080
S. Hallbjörn Björnsson 801.600
10 Óskar Þór Kristjánsson 604.800
11 Árni Sigurðsson 604.800
12 Gyifi Sipurðsson 594.720
13 Jón Ó. Ivarsson 544.320
U Jón Ingi ingvarsson 453.600
1t Hörður Ragnarsson 413.280
SAMTALS: 56.108.000
| Heildarhlutafé er kr. 100.200.400
i , ~
E........ 112,92%
I 16.49%
□ 2,52%
□ 1,69%
□ 1,68%
□ 1,38%
□ 1,27%
0 1,00%
0 0,75%
D 0,75%
0 0,74%
D 0,68%
I 0,57%
B 0,52%
37,01%
............~|
69,97%
15stærstu
if.
JemiM(AGSTRENDINGURhr
SKAGSTRENDINGUR hf. hef-
ur skilað hagnaði undanfarin
ár ef undan er skilið árið
1988. Það ár varð lítilsháttar
tap vegna óhagstæðrar gengis-
þróunar auk þess sem afskrif-
að var tæplega 9 milljóna
hlutafé í Marska hf. Um 37
milljóna hagnaður varð hins
vegar á síðastliðnu ári eða sem
svarar 6% af rekstrartekjum.
Félagið er talið líklegt til að
verða arðbært í framtíðinni á
hlutabréfamarkaði enda hafa
hlutabréf í því verið nær ófá-
anleg um langt skeið. Má ætla
að félagið hafi ennfrekar
styrkt stöðu sína með kaupum
á aflakvótum.
Rekstrartekjur Skagstrend-
ings námu 635,2 milljónum á
árinu 1989 og drógust saman um
nálægt 10% að raunvirði miðað
við árið 1988.
ft. Rekstrarhagnað-
Knstin Briem ur án fjármagns-
tekna og -gjalda
nam 68,3 milljón-
um en nettófjármagnsgjöld 29,2
milljónum. Heildaraflamagn var
9.107 tonn en þar af aflaði frysti-
togarinn Örvar 5.465 tonna og
ísfisktogarinn Arnar 3.642
tonna. Aflaverðmæti Örvars var
462 milljónir króna og var hann
í öðru sæti yfir frystitogara
landsins hvað snertir aflamagn
og aflaverðmæti. Aflaverðmæti
Arnars var 153 milljónir og var
hann með sjötta hæsta skipta-
verðmæti á úthaldsdag af ísfísk-
togurum landsmanna.
Samkvæmt ársreikningi Skag-
strendings voru heildareignir fé-
lagsins 934,9 milljónir króna í
árslok og höfðu þær aukist um
24,1% frá árinu áður. Eigið fé
var 498,9 milljónir og hafði auk-
ist um 45,3% milli ára. Eiginfjár-
hlutfall, þ.e. hlutfall eigin fjár af
heildareignum félagsins, var
þannig 53,4% í lok ársins. Hluta-
fé nemur nú um 100 milljónum,
eftir að það var hækkað um 25%
með útgáfu jöfnunarhlutabréfa í
framhaldi af samþykkt síðasta
aðalfundar.
Skagstrendingur varð eitt
fyrsta fyrirtækið til að hljóta
skráningu hlutabréfa sinna hjá
verðbréfafyrirtækjum. Skráning
bréfanna hófst um mitt ár 1987
og hefur eftirspurn verið mikil
eftir þeim samkvæmt upplýsing-
um verðbréfasala. Virðast þau
vera nær ófáanleg um þessar
mundir. Sölugengi er nú skráð
4,10 hjá Hlutabréfamarkaðnum
hf. en 3,95 hjá Verðbréfamarkaði
Fjárfestingarfélagsins. Hjá fyrr-
nefnda aðilanum hefur gengið
hækkað um 60% frá áramótum
en um 106% hjá þeim síðar-
nefnda. Svokallað reikningslegt
virði bréfanna þ.e. eigið fé í hlut-
falli við hlutafé er nú 5,4 en það
er jafnan haft til samanburðar
við mat á hlutabréfum. Skráð
sölugengi hjá Hlutabréfamark-
aðnum er þannig 76% af reikn-
ingslegu virði bréfanna og er það
talsvert lægra hlutfall en hjá
öðrum skráðum félögum. Skýr-
ingin á þessu felst í mati á eign-
um félagsins í reikningum þess
og verður hér nánar vikið að því.
Keypt veiðiréttindi eignlærð
Skagstrendingur hefur fært
ársreikning sinn með nokkuð
öðrum hætti en önnur útgerðar-
félög. Þannig eru togarar metnir
á 90% af vátryggingaverði en
almenna reglan er sú að fiskiskip
eru færð á endurmetnu upphaf-
legu kaupverði að frádregnum
afskriftum. Þessi aðferð hefur
þau áhrif að eigið fé er 212 millj-
ónum hærra en ella hefði verið.
Keypt veiðiréttindi eru einnig
eignfærð á 58,6 milljónir króna
og hefur þessi uppsetning árs-
reiknings verið umdeild þar sem
hún tíðkast almennt ekki hjá ís-
lenskum útgerðarfélögum.
Félagið hefur á undanförnum
árum nýtt sér heimildir skatta-
laga til sérstakra afskrifta fasta-
fjármuna og námu þessar af-
skriftir í árslok 1989 61,2 millj-
ónum króna. Auk þess leiða
reikningsskilaaðferðir félagsins
varðandi endurmat fastafjár-
muna svo og afskriftir þeirra til
þess að bókfært verð þeirra í
ársreikningi er samtals 415,8
milljónum hærra en samkvæmt
skattframtali. Félagið hefur enn-
fremur nýtt sér heimild skatta-
laga til niðurfærslu viðskipta-
krafna og nemur sú niðurfærsla
í árslok 1989 5,1 milljón króna.
Þó upphafið hafi verið erfitt er
óhætt að segja að nú eigum við
gott samstarf við bæði SH og Sam-
bandið og sölusamtökin hafa selt
fyrir okkur til Japans og Bandaríkj-
anna. Enda tel ég að þeir sem
stjórna þessum fyrirtækjum ' nú
vinni frábært starf í þágu sinna
félagsmanna og íslenzku þjóðarinn-
ar.“
Gekk ákaflega illa að
koma frá okkur fiskinum
— Þið stofnuðuð síðan eigið
skipafélag til að flytja fyrir ykkur
fiskinn, hvers vegna?
„Við stofnuðum Skipafélagið Ok
ásamt nokkrum einstaklingum og
síðar kom Guðbjörgin á ísafirði, eða
Hrannarútgerðin, inn í þetta. Þessi
tvö útgerðarfyrirtæki áttu sinn
hvorn fjórðunginn í Oki. Það var
rekið til síðasta vors að við seldum
Eimskip það. Ástæðurnar fyrir því
að við réðumst í að stofna nýtt fyrir-
tæki og kaupa flutningaskip voru
einfaldlega þær að okkur gekk
ákaflega illa að koma frá okkur
fiskinum. Eimskip ætlaði alltaf að
koma og taka fískinn en kom svo
ekki fyrr en seint og um síðir. Á
því hef ég bara eina skýringu og
hún er sú, að Sölumiðstöðin var,
þegar þarna var komið sögu,
óánægð með að fá ekki að selja
fyrir okkur. Þegar Eimskip var
búið að lofa að koma til Skaga-
strandar kippti Sölumiðstöðin í ein-
hveija spotta og bað um skipið í
önnur verkefni.
Þegar við áttum orðið þijá farma
á Skagaströnd fannst okkur nóg
komið og við leigðum skip frá Nor-
egi. Það kom tómt til landsins og
fór út með þessa farma frá okkur
og við keyptum síðan þetta skip.
Það fékk strax nafnið ísberg, en
ekki tókst betur til en svo að það
sökk í sinni fyrstu ferð. Við vorum
ekkert á því að gefast upp og keypt-
um strax annað ísberg. Það var
reyndar áður Bæjarfoss Eimskipa-
félagsins, en þeir hjá Eimskip héldu
að þeir væru að selja norsku fyrir-
tæki. Þeir höfðu alls ekki í huga
að selja skipið innanlands og fá það
í samkeppni við sig þó í smáum
stíl væri. Þegar við birtumst var
of seint að láta kaupin ganga ti!
baka. Síðar keyptum við svo þriðja
skipið með þessu nafni.
I byijun þessa árs var ætlun
okkar í Oki að bæta við skipi til
að hafa á móti ísberginu. Við vorum
þá orðnir hluthafar í Faxafrosti í
Hafnarfirði, sem rekur frysti-
geymslur og skipaafgreiðslu, og þar
höfðum við aðstöðu fyrir ísbergið.
Þá gerðist það allt í einu að Eim-
skip varð meirihlutaeigandi í Faxa-
frosti og við sáum okkar sæng upp
reidda. Þegar við svo fengum tilboð
frá Eimskip um að selja gengum
við að því og þeir keyptu allt hluta-
féð í Oki og Faxafrosti.
Við höfðum þá stofnað nýtt fyrir-
tæki, Glámu h.f., og flutningaskipið
Jarlinn var væntanlegt innan nokk-
urra vikna. Það er svipað skip og
ísberg, reyndar eldra og ódýrara.
Það er í sömu flutningum og ísberg-
ið var, það er frystivöru fyrir okkur
og ýmsa aðra út og stykkjavöru
heim fyrir Hagkaup, Vífílfell, As-
iaco og fjölda annarra fyrirtækja.
í Glámu eigum við meirihluta þrír;
Skagstrendingur, Hrönnin og
Skipamiðlun Gunnars Guðjónsson-
ar.“
Á hlutabréfamarkaði í 3 ár
Skagstrendingur og Útgerðarfé-
lag Akureyringa voru fyrstu fyrir-
tækin utan Reykjavíkur og fyrstu
fyrirtækin í sjávarútvegi sem skráð
voru á hlutabréfamarkaði. Sveinn
segir að fyrirtæki hans hafi ekki
óskað eftir þessari skráningu heldur
hafi Hlutabréfasjóðurinn, sem þá
hét, leitað til þeirra árið 1987.
„Skagstrendingur hefur frá upp-
hafi verið almenningshlutafélag og
kom það til í framhaldi af prédikun-
um Eyjólfs Konráðs Jónssonar, sem
þá var þingmaður okkar, um gildi
almenningshlutafélaga.
Hluthafar hjá okkur eru um 230
og þar af leiddi að engar tak-
markanir voru á meðferð bréfanna
og við höfðum ekkert við skráningu
þeirra að athuga. Bréfin hafa alltaf
verið lágt skráð og þó þau hafí
hækkað verulega, og meira en hjá
öðrum fyrirtækjum að meðaltali síð-
an þessi skráning byijaði, eru þau
enn lágt skráð. Aðeins um 10%
hlutabréfa í Skagstrendingi hafa
komið í sölu hjá verðbréfasjóðum,
en hlutaféð er nú 100 milljónir.“
Ef kvótinn væri tekinn
yrði að færa niður það fé
sem við höfuni talið til eigna
— Aðferðir ykkar við mat á skip-
um hafa vakið spurningar annarra
fyrirtækja í þesari grein.
„Við höfum notað þá aðferð við
mat á skipunum að skrá þau á 90%
af tryggingaverðmæti, en venjulega
reglan er að miða við bókfært verð.
Um þetta hefur verið nokkur
ágreiningur og fyrst kom athuga-
semd frá endurskoðanda Utgerðar-
félags Akureyringa, kannski vegna
þess að bréfin þeirra hækkuðu lítið.
Bókfært verð skipanna ásamt með-
fylgjandi veiðiheimildum gæti verið
um 150 milljónir, en með okkar
aðferð um 350 milljónir. í raun er
söluverð skipanna með veiðileyfum
yfir 800 milljónir. Ef við hentum
skipunum og seldum kvótann, sem
er 7.000 tonn, fengjum við þessa
upphæð miðað við 120 krónur fyrir
kílóið.
Löggiltir endurskoðendur skrifa
undirþað, að reikningar útgerðarfé-
laganna gefi glögga mynd af hag
þeirra, en hvaða vit er í því að
segja að eignir félags séu 150 millj-
ónir þegar þær eru nálægt millj-
arði. Það er þá skárra að segja að
þær séu 350 milljónir, enda taka
nú sífellt fleiri löggiltir endurskoð-
endur þessa reglu okkar upp eins
og sjálfsagt er.“
— Segir ekki í lögum um stjórn
fiskveiða að kvótinn sé eign lands-
manna allra. Eigið þið nokkuð með
að færa kvóta skipa Skagastrend-
ings til eignar?
„Erum við ekki hluti af lands-
mönnum með 230 hluthafa og heilt
sveitarfélag að auki? Það eru ekki
fleiri eigendur að mörgum fyrir-
tækjum í sjávarútvegi.“
— Einhvern tímann gæti það
gerst að þessi réttindi yrðu tekin
af ykkur.
„Mikið rétt og það sama á ná-
kvæmlega við um aðrar eignir, þær
geta hækkað eða lækkað í verði.
Ef þessi kvóti yrði tekinn yrði eðli-
lega að færa níður það fé sem við
höfum talið okkur til eignar. Stað-
reyndin er sú, að verðmætið núna
er 8-900 milljónir og við miðum við
það meðan það á við og við höfum
ráðstöfunarrétt á þessum verðmæt-
um.
Reyndar hef ég ekki nokkra trú
á því að breyting verði á þessu fyrir-
komulagi. Eg veit um marga sem
eru óánægðir með kvótakerfið, en
ég hef ekki heyrt nokkum mann
koma með skynsamlega tillögu til
úrbóta fyrir heildina þó flestir sjái
leiðir sem væru betri fyrir þá
sjálfa. Ég er sannfærður um að ef
Halldór Asgrímsson væri í Sjálf-
stæðisflokknum væri hann talinn
okkar bezti maður og þá ekki sízt
vegna kvótakerfisins.“
Kvótinn á færri hendur
og nýtingin verður betri
hjá þeim sem eftir verða
— Hefur kvótakerfinu fylgt sú
hagræðing í útgerð sem að var
stefnt?
„Að mörgu leyti og auðvelt er
að nefna dæmi frá Granda og Út-
gerðarfélagi Akureyringa. Bæði
þessi fyrirtæki hafa lagt skipum og
fært kvóta á önnur skip til að geta
haldið þeim að veiðum allt árið.
Þetta er ekki þægilegt nema þú
eigir mörg skip, en ég sé fyrir mér
samstarf ólíkra fyrirtækja um að
nýta skipin sem best og á sem hag-
kvæmastan hátt. Tökum sem dæmi
að ef frystiskipin Venus, Freri og
Mánabergið hafa ekki kvóta nema
til átta mánaða á hvert skip væri
ofur eðlilegt að leggja eða selja eitt
þessara skipa og eftir væri heils
árs kvóti á hvort liinna skipanna.
Hvað ætti að vera á móti svona
samvinnu? Ég varpa þessu fram þó
svo að ég búist við að þeir dugnað-
arforkar, sem þessum skipum
stjóma muni tryggja sér kvóta til
alls ársins.
Smábátarnir hafa tekið gífurleg-
an hlut af þorskkvótanum undan-
farin ár, en nú er stór hluti af
kvóta þeirra að færast yfir til tog-
ara og stærri báta aftur og skipum
fækkar á þessu ári og því næsta.
Mikil óvissa var um þetta kvóta-
kerfi þangað til í vor og menn vissu
ekki hvert framhaldið yrði. Áttu
menn á síðasta ári, áður en lögin
um stjórnun fiskveiða voru sam-
þykkt, að kaupa kvóta í stórum stíl?
Kvótakerfið er smám saman að
skila aukinni hagræðingu bæði hvað
varðar útgerðarkostnað og meðferð
aflans. Það er til dæmis eftirtektar-
vert að samstarf stárfsmanna Afla-
nýtingarnefndar og sjómanna á
frystitogurunum hefur aukið nýt-
ingu afla þeirra stórlega. Kvótinn
er nú að færast yfír á færri hendur
og nýtingin verður um leið betri á
þeim skipum sem eftir verða.“
Fækka þarf fyrirtækjum
í sjávarútvegi um
að minnsta kosti 10%
— Hvaða áhrif hefur byggða-
stefnan á kvótakerfið?
„Staðreyndin er sú að við erum
með of marga sjávarútvegsstaði og
fyrirtæki í sjávarútvegi til þess að
vinna þann afla sem við megum
veiða. Þess vegna hljóta einhver
þeirra að fara á hausinn og því
miður, segi ég, er fyrirtækjum allt-
af reddað. Þegar allt er að fara á
hausinn koma pólitíkusarnir og
bjarga málunum undir yfirskini
byggðarsjónarmiða. Þeir vita þó að
eftir skamman tíma þurfa þeir að
koma aftur og hjálpa sama fyrir-
tæki eða útgerðinni á næsta firði
vegna þess að heildaraflinn dugir
ekki fyrir okkur alla. Ég tel réttara
að þegar í mikla erfiðleika er
komið í einu byggðarlagi eigi stjórn-
völd að athuga hvort ekki væri rétt-
ara að gefa fólki kost á að fá pen-
inga í eigin vasa til þess að koma
sér fyrir annars staðar.
Þær útgerðir sem eiga ekki kvóta
nema til hálfs árs fara yfir um, en
þó varla þannig að staðir detti út
í heilu lagi. Tekjurnar verða einfaid-
lega ekki nægar ef ekki er hægt
að gera út í 10-12 mánuði á ári.
Mín skoðun er sú, að það þurfi að
fækka fyrirtækjum í sjávarútvegi
um að minnsta kosti 10%.“
— Fyrir um 22 árum hefði
Skagaströnd verið eitt af þessum
byggðarlögum sem þú vilt núna slá
af. Hvað hefði Sveinn Ingólfsson
sagt þá?
„Ég veit það ekki. Fyrir 20 árum
benti allt til þess að stórlega mætti
auka sóknina sérstaklega þar sem
landhelgin var að margfaldast og
erlendir togaraflotar voru að
hverfa. Núna segi ég, að það sé
ekki hægt að líta á þetta út frá
einum og einum stað, það verður
að líta á heildina."
— Borga fiskvinnsla og útgerð
of lágt kaup?
„Það er ekki vafamál að við borg-
um of lágt kaup, sérstaklega í
vinnslunni. Fiskvinnslan hefur verið
í harðri samkeppni við góð störf
annars staðar og fiskmarkaðir hafa
sprengt upp verðið. Reyndin er sú
að stór hluti fiskvinnslufyrirtækja
frá Snæfellsnesi, suður og austur í
Þorlákshöfn stenst ekki þetta háa
fiskverð, sem er óeðlilega hátt. Hins
vegar bera fyrirtækin sig á hinu
svæðinu enda borga þau bara lág-
marksverð, sem er alltof lágt. Það
segir sig sjáift að þarna vantar sam-
ræmi.
ísfisktogarinn okkar selur nánast
allan sinn afla til frystihússins á
lágmarksverði, nánast á gjafverði,
og gæti fengið miklu betra verð
annars staðar. Við fáum að sjálf-
sögðu þessi 12% ofan á af því að
við löndum öllum afla heima, en
það fá víst allir. Ég gleymi því þó
ekki að fyrirtækið var stofnað til
að tryggja atvinnu heima og það
hefur tekizt, sem er mest um vert.“