Morgunblaðið - 29.11.1991, Qupperneq 7

MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 29. NÓVEMBER 1991
Leikurinn er bæði
gaman og alvara, gleðigjafi
og mikilvæg náms- og þroskaleið
„NÚ TIL dags eru myndbönd, sjónvarp og
þrálátar bílsetur snar þáttur í Iífi barna.
Við þær aðstæður eru börn hvorki virk né
skapandi heldur óvirkir móttakendur. Ef
sjálfsprottnir leikir, skapandi starf og
skipulagðir leikir fara dvínandi Og eðlileg
hreyfing og útivist er á undanhaldi í upp-
eldi íslenskra barna er hætta á ferðum,”
segir Valborg Sigurðardóttir uppeldisfræð-
ingur sem hélt erindi á málþingi Bernsk-
unnar nýlega um leik og leikuppeldi barna.
Valborg Sigurðardóttir
„Báðir foreldrar eru i auknum
mæli útivinnandi. Af þeim sök-
I um hafa foreldrar sóst eftir
leikskólavist eða einhverskonar
, dagvist fyrir börnin sín. Virtist
ekki alltaf skipta máii hvers-
konar dagvistun fengist fyrir
barnið. Aðalmálið var að koma því
fyrir á öruggum stað meðan foreldr-
arnir voru við vinnu.
En þetta hefur verið að breytast
á síðustu árum og í vaxandi mæli
velta foreldrar því nú fyrir sér hvort
leikskólinn sé góður uppeldiskostur
fyrir barnið, hvort stöðugleiki sé á
starfsfólki og það sé menntað í sínu
'fagi.”
Valborg leggúr áherslu á að vel-
ferð bamsins niegi ekki gleymast.
„Þau eru varnarlaus,” segir hún, „og
það getur verið jafn slæmt fyrir barn
að vera á lélegum leikskóla og það
er gott að vera á góðum leikskóla.”
Hinsvegar segist hún í vaxairdi
mæli hafa trú á þroskagildi leikskól-
ans. „Barn sem situr heima, horfir
á sjónvarpið eða myndband, liggur
yfir tölvuspilum eða situr í bíl er
óvirkur móttakandi. Það stuðlar eng-
an veginn að því að barnið geti orð-
ið virkt og skapandi. Þess vegna tel
ég að leikskólauppeldi sé dýrmætt
hveiju barni. Leikurinn er bæði gam-
an og alvara. Hann er barninu bæði
gleðigjafi og mikilvæg náms- og þro-
skaleið.”
Valborg segist verða vör við að
viðhorf foreldra til leikskóla sé nú
jákvæðara en nokkru sinni fyrr.
„Jafnvel í dreifbýlinu er fólk
hlynnt því að fá leikskóla fyrir börn-
in sín því það telur að leikskólaupp-
eldi sé þroskandi fyrir þau og börnin
hafi gott af því að vera þar hluta
úr degi. Almennt held ég að þetta
sé skoðun foreldra.”
Hún segist vera viss um að lítil •
börn læri best í leik.
„I þykjustu- og hlutverkaleikjum
er leikurinn fyrst og fremst það sem
sagt er. Börnin semja leikþráðinn
jafnóðum, ákveða hver leikur hvað
og skálda samtöl og tilsvör,” segir
Valborg, en nýlega sendi hún frá sér
bókina „Leik og leikuppeldi”.
„I þessum leikjum tjáir barnið hug
sinn og tilfinningar, „græðir særðar
tilfinningar” og „læknar sig sjálft”
eins og sálkönnuðir segja.” Valborg
segir að börnin séu þó ekki eingöngu
að tjá tilfinningar og tilfínningatog-
streitú, heldur beinlinis að átta sig
á veruleikanum og reyna að skilja
samskipti manna.
Hvað með He-man þykjustuleiki,
Batman, skjaldbökumenn og hríð-
skotabyssurnar? Ekki er það veru-
leikinn?
„Sjónvarp, myndbönd og teikni-
myndaseríur blása börnum í bijóst
allskyns ofbeldi hvort sem okkur lík-
ar það betur eða verr. Spurningin
er þá kannski: Hvar annars staðar
geta þau unnið úr öllum þessum
ógnvænlegu atburðum sem yfír þau
dynja gegnum fjölmiðla?
Þetta er þeirra reynsla og ég held
að það sé erfitt að banna börnum
að leika sér á þennan hátt á meðan
hrollvekjandi efni dynur yfir okkur
alls staðar frá.
í þykjustu- og hlutverkaleikjum
fylgja allskonar munnlegar útskýr-
ingar, hvað hlutirnir eiga að tákna
og loks munnleg leikstjórn. Börnin
eru sannkölluð „leikjaskáld”, þó eru
þau mismunandi mikil skáld eins og
við er að búast. í þykjustu- og hlut-
verkaleikjum er mikið talað, þar æfa
þau, prófa og þjálfa móðurmálið.
Berum börn í slíkum leikjum saman
við börn húkandi orðvana fyrir fram-
an skjáinn! Vaxandi fjöldi barna
kemur sér í gegnum skóla með skert-
an málþroska, illa talandi og orð-
vana.”
Hún segir að nýjustu rannsóknir
á leikjum bendi ótvírætt til að þykj-
ustu- og hlutverkaleikir hafi mest
gildi allra leikja fyrir málþroska
barnsins og alhliða þroska. „Þykj-
ustu- og hlutverkaleikir eru dýrmæt-
ur undirbúningur fyrir hefðbundið
skólanám og greiða sérstaklega leið-
ina að málþroska og lestrarnámi.
Með þeim vinnst mikið undirbúnings-
starf og forvarnarstarf sem varðar
námsgengi barna í grunnskólanum
og síðar í lífinu.”
Valborg segir að í skynfæra- og
hreyfileikjum þjálfi barnið líkama
sinn, efli hreyfileikni, samhæfi augu
og hendur og skerpi skynjanir sínar
á ýmsan hátt, skoði, handfjatli, flokki
og raði eftir stærð og lögun.
Það er löngun og viðleitni til að
skapa nýtt sem fram kemur og nýtur
sín í sköpunar- og byggingaleikjum.
Þau njóta þess að nota ómótaðan
efnivið á ýmsan hátt og tengja sam-
an ólík efni. Þau njóta þess að skapa.
í regluleikjunum eru ákveðnar
leikreglur og þar segir Valborg að
lærist margt eins og samvinna og
tillitsemi. „I byijun er hætta á að
börnin vilji koma sér undan reglum
og svindla dálítið. Það er sjálfsagt
að horfa framhjá því til að byija með
en kenna börnunum smám saman
að leika heiðarlega og kenna þeim
að skiptast á og fara eftir settum
reglum.”
Valborg bendir á að í gegnum leik
myndi börn líka vináttutengsl. Þau
læra að vera vinir. Foreldrar geta
líka nálgast börnin sín í leik og eflt
C 7
Hvað er leikfang?
„Mér finnst aldrei of mikil áhersla
lögð á að segja börnum sögur og
ævintýri, syngja með þeim og kenna
þeim vísur.
Það er líka nauðsynlegt að foreldr-
ar taki þátt í leikjum barna sinna á
þeirra forsendum. Þeir komi inn í
leik barna sinna og auki gæði hans.
Það er gott að geta hlegið-með
börnum sínum, grínast og gantast,
hlusta á brandarana þeirra og vera
vinir.
Það var nýlega gerð könnun á því
í Noregi hvað leikskólabörnum þætti
skemmtilegast að gera,” sagði Val-
borg.
„Eitt er það land, sem er öllum
löndum merkilegra. Það er land-
ið, sem hvergi er til. Og þó er
þetta land hvar sem maður óskar
og hvernig sem maður vill að það
sé. Það getur verið gott land eða
vont, stórt eða lítið, fjarlægt eða
nálægt, gætt öllum kostum sem
land geta prýtt. Fer allt eftir því
hve miklir kunnáttumenn búa
þar og hverjar kröfur þeir gera
til landsins, sem þeir búá í. Þetta
skrítna töfraland er þykjast-
mannalandið ...”
HALLDÓRA B. BJÖRNSSON
þannig vináttutengslin við þau.
Fjölskyldan hefur ekki mikinn
tíma saman í dag. Hvernig er best
að nýta þann tíma sem hún hefur?
„Börn vilja helst vera í návist for-
eldra sinna. Þau öðlast öryggiskennd
með því að hafa þá í augsýn og leika
sér fyrir bragðið miklu betur. Það
þarf ekkert endilega alltaf að vera
að leika við þau. Ef þau eru í eldhús-
inu á meðan verið er að útbúa kvöld-
matinn er hægt að hlusta á þau,
gleðjast með þeim og veita ráð. Bara
návistin við foreldrana er börnunum
svo mikils virði.”
Valborg segir að það skipti höfuð-
máli að tala við börn, hlusta á þau
segja frá og hvetja þau til að spyija,
svara þá spurningunum og ræða
málin.
Niðurstaðan var sú að börnin
kunnu best að meta að leika sér úti
í náttúrunni. Þetta ættum við borg-
arbúarnir að hugsa um því jafnvel
þó við eigum sumarbústaði þá er oft
sjónvarp í þeim líka og mikið um
inniveru. Foreldrar eru ekki alltaf
nógu duglegir að fara með bömunum
út að leika.”
Þurfa ekki börn líka að fá að vera
ein?
„Vissulega. Það er mikils virði og
þeim nauðsynlegt Sð læra að vera
sjálfum sér næg. Þau þurfa að fá
að vera ein með sjálfum sér, einkum
og sér í lagi í leikskólum ef þau eru
þar allan daginn. Þau þurfa tíma og
frið frá ótímabærum afskiptum full-
orðna fólksins.”
Valborg segir líka að sér finnist
börn eiga alltof mikið af leikföngum
í dag, fullt af leikföngum sem þau
leika sér aldrei með. Leikföng eru
margt annað en það sem fæst i leik-
fangabúðum. „Pottlokin, sleifarnar
og krúsirnar í eldhúsinu þjóna sama
tilgangi. Hversvegna tekur fólk sig
ekki saman og sendir þurfandi börn-
um úti í heimi eitthvað af þessum
leikföngum sem aldrei eru notuð?
Ég tel að leikurinn sé óþijótandi
uppsprettulind allra þroskakosta
mannsins og í honum felst ftjóangi
allrar menningar. Foreldrar og allir
uppalendur þurfa að slá skjaldborg
um leikinn og leyfa börnum sínum
að njóta þess að vera börn.” ■
Guðbjörg R. Guðmundsdóttir
Foreldrar og
börn í önn dagsins
NYLEGA gengust forsvarsmenn Bernskunnar, íslandsdeildar
alþjóðasamtakanna OMEP, fyrir málþingi undir heitinu Foreldr-
ar og börn í önn dagsins.
gge Þetta er annað málþing íslandsdeildarinnar sem stofnuð var
5 12 desember árið 1989. Valborg Sigurðardóttir, fyrrverandi
— skólastjóri Fósturskóla íslands, sem veitir Bernskunni for-
mennsku segir að samtökin vinni að andlegri og líkamlegri
“ velferð barna frá fæðingu til 8-10 ára aldurs. OMEP er skamm-
stöfun á frönsku nafni samtakanna sem útleggst á íslensku sem
alþjóðasamtök um uppeldi ungra barna. Samtökin hafa sam-
starf við önnur alþjóðasamtök sem vinna að svipuðum markmið-
um og eru samtökin ráðgefandi aðili að UNESCO, UNICEF,
Evrópuráði og ECOSOC.
Markmið þeirra er að börn í öllum löndum heims njóti eins
góðra uppeldisskilyrða og unnt er innan Qölskyldunnar, á barna-
heimilum og í þjóðfélaginu. Með þessu markmiði vilja samtökin
bæta allt uppeldisstarf sem unnið er í þágu barna á forskóla-
aldri og í fyrstu bekkjum grunnskólans, styðja rannsóknir á
XL börnum og uppeldisskilyrðum bai'na og vinna að auknum skiln-
■dJ ingi þjóða á milli og leggja þannig sinn skerf til þess að efla frið
í heiminum.
Bernskan hélt fyrsta málþing sitt í febrúar sl. undir heitinu
Rödd bamsins - Réttur barnsins, - Farsæld barnsins í fyrir-
rúmi. Kveikjan að þinginu var sáttmáli Sameinuðu þjóðanna 1989
um réttindi bamsins. Fyrirlestrar frá því þingi hafa þegar verið gefn-
ir út í bókarformi. Höfundar eru meðal annars Guðrún Erlendsdótt-
ir, forseti Hæstaréttar, og prófessor Ármann Snævarr, fyrrverandi
hæstaréttardómari. Á öðru málþinginu sem haldið var nýlega komu
fram ýmsir fyrirlesarar með mjög áhugaverð erindi. Eitt þeirra var
um leik og leikuppeldi, erindi sem Valborg Sigurðardóttir flutti.

O
Þessar fá ekki aðeins „safnarahjörtun” til að
slá hraðar. 5 sérlega fallegar blýkristal
SKALAR með mismunandi lögun.
Minnsta SKÁLIN er 6 cm í þvermál,
sú stærsta 8 cm.
Skel, fiðrildi eða hjarta - hver um sig hinn
fegursti gripur. Falleg gjöf - handa þér
sjálfum eða öðrum.
Pöntunarnr. 392.192
5 hlutir úr blýkristal
kr. 1 .890,-
(Skielle
STÆRSTA PÓSTVERSLUN EVRÓPU
AÐ PANTA SÍMLEIÐIS - PÖNTUNARLÍNA
91-50200
VERSLUN OG AFGREIÐSLA, HJALLAHRAUNI 8, HAFNARFIRÐI.