Morgunblaðið - 25.04.1992, Blaðsíða 4

Morgunblaðið - 25.04.1992, Blaðsíða 4
4 B MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 25. APRIL 1992. Morgunblaðið/Emilía LIFANDI GLERIÐ Margrét Zóphóníasdóttir sýnir glermálverk á Kjarvalsstöðum „Gler er lifandi efni. Það er óstýrilátt en um leið ögrandi og spennandi. Reyndar eru allir þættir sköpunarferils- ins lifandi — glerið, litirnir, brennslan. Skapanornirnar þurfa að haldast í hendur til að þetta takist. Maður fer í rauninni ekkert með glerið, það er sjálfstæð vera," segir Margrét Zóphóníasdóttir sem opnar í dag sýningu á svokölluðum glermálverkum í vestur-forsal Kjarvals- staða. Við erum vön steindu gleri í kirkjugluggum og tengj- um það vanalega trúar- legri reynslu. „Jafnvel firrt og trúlaus nútíma- manneskja getur fundið þar frið og sáluhjálp," skrifar Margrét í sýningarskrá sina. En verk hennar eru af öðrum toga, þótt eflaust geti áhorfendur orðið fyrir ákveð- inni hugljómun frammi fyrir gler- inu hennar, ekki síst ef sólin skín, þá lifna þau öll og ljóma, eins og Margrét bendir blaðamanni á þegar sólin glennir sig sem snöggvast. Það er því trúlega best að velja sæmilega bjartan dag til að koma í vestur-forsal Kjarvalsstaða. Reyndar gætu menn líka skoðað verkin utan frá, en þá eru þau allt öðruvísi en séð innan frá, þaðan sem ætlast er til að þau séu skoð- uð. Það skiptir líka miklu máli hvert sjónarhornið er, ný blæbrigði geta komið í ljós ef horft er á ská á myndflötinn. Þannig eru þessi verk margföld í glerinu og líklegast að engir tveir gestir sjái sömu sýning- una. Margrét segist hafa unnið verkin á glerverkstæði Frese og sona í Kaupmannahöfn í janúar og febr- úar síðastliðnum. Fyrir titstilli vinar síns hafí hún komist á snoðir um þetta verkstæði 0g heillast. Þar glímdi hún í tvo mánuði við að mála með „eitruðum litum" á gier- ið og segist aldrei hafa vitað ná- kvæmlega hvað mundi koma út úr ofninum, en glerið er brennt við 620 gráða hita í fjóra daga þegar búið er að mála á það. „Svo heyrð- ist allt í einu brak og brestir og ég vissi ekki hvað hefði sprungið," segir Margrét og hefur ekki orðið óbarinn biskup. „Það var mikið mál að blanda litinn. Ég varð að vinna eftir númerum og liturinn var ekki réttur á, guli liturinn var til dæmis brúnn þegar ég bar hann á. Ef liturinn varð of þunnur var ekkert við því að gera, það var ekki hægt að mála yfír. Þá var ekki um annað að ræða en að þvo myndina og byrja upp á nýtt." Sökum þessara takmarkana varð Margrét líka að breyta form- um málverkanna og leggja skissur sínar til hliðar. „Ég ætlaði að hafa meiri form, byrjaði með skip og fleiri einföld form, en það bara passaði ekki," segir Margrét. „Ég gat ekki fangað einfaldleikann með því móti." Svo hún fór meira út í abstrakt-myndir, en segist þó hafa reynt að undirstrika ákveðin form ef þau bónkuðu upp á. Margrét telur að glermálverkin séu þrátt fyrir allt rökrétt fram- hald af því sem hún hefur verið að gera áður og vinnulag að sumu leyti svipað, t.d. hvað varðar virkj- un skyndihugdettunnar. Margrét útskrifaðist úr grafíkdeild frá Sko- len for Brugskunst í Kaupmanna- höfn árið 1981, en tók síðar til við að mála. „Mér fannst ég vera svo stíf í grafíkinni, fannst ég þurfa að fá nýja vídd inn í hana," segir hún. Glerið er ný vídd í verkum Margrétar, því eins og hún bendir á í sýningarskrá hefur það þann eiginleika umfram önnur efni að vera gegnsætt „sem gerir það að verkum að þegar Ijósið fellur í gegn virðist uppspretta þess falin inni í glerinu sjálfu". Sýning Margrétar stendur til 10. maí. -rhv Ljóí lífsreyn TEHÚS ágústmánans nefn- ist ný ljóðabók eftir Jóhann Árelíuz, en fyrir handritið hlaut hann fyrstu verðlaun í bókmenntasamkeppni Al- menna bókaféJagsins. Tehús ágústmánans er þriðja ljóða- bók Jóhanns, sú fyrsta, Blátt áfram, kom út árið 1983 og Söngleikur fyrir fiska kom út 1987. Jóhann Árelíuz er ættaður úr Vopnafirði, ólst upp á Akureyri, en hefur síðustu sautján árin verið búsettur í Svíþjóð þar sem hann var við nám og hefur unnið að ýmsu.sem til hefur fallið, en þó alltaf fyrst og fremst að skáldskapnum. Jóhann Árelíuz segir að um það leyti sem hann flutti til Sví- þjóðar, um miðjan áttunda áratuginn, hafí verið mikið um félagslegt raunsæi X. skáldskap, skáld reyndu að~ setja fram boðskap og þetta var tími hins opna ljóðs. „Sjálfsút- gáfan stóð í blóma, og fólk hljóp í burtu ef það sá skáld álengdar," segir hann og hlær; „sumir voru mjög kraftmiklir í sölunni og gáfu oft og mikið út. En mér fannst þetta allt saman frekar leiðinlegt, svo ekki sé meira sagt. Það var ekki í tísku á þessum tíma að vera rómantíker, og það er aldrei hægt að markaðssetja rómantík. Það er ekki hægt að setjast við tölvuna sína og ætla að yrkja rómantísk og miðleitin ljóð, ljóð sem í sjálfu sér eru ekki um neitt, en eru samt um það sem öll ljóðlist hefur snúist um frá upphafi: ástina, lífið og dauðans óvissa tíma. Það er út í hött að tala um hlutverk ljóðsins, en það er hægt að athuga þau ljóð sem lifa; í þeim er þessi elegíski tónn sem ekki er hægt að finna upp." — Ert þú rómantískt skáld? „Mér leiðast svona skilgreiningar mjög, en rómantíker... jú jú. Það er sjálfsagt ekkl hægt að verja sig al- veg gegn því, ég er frekar innblásið skáld. Ef það er rómantík að bíða eftir innblæstri, í staðinn fyrir að rjúka af stað og skrifa hvern and- skotann sem manni dettur í hug, eða án þess að manni detti nokkuð í hug, þá er ég rómantíker." Fagur er dalur vina vind mér bláþráð hvíta Ijóssins þú yndið heitt ástin þú. toppur þessárar stjörnu ég kýs mér grænan reit í hjarta þínu — Ástin er áberandi þáttur í ljóð- um þínum. „Astin ætti að vera hverjum manni eitthvað sjálfsagt og sjálf- gefið, menn ættu að vera ástfangn- ir helst allan sólarhringinn. Jú, ég er örugglega ástarskáld og er ánægður með það. Eg held að rómantíkin sé á upp- Jóhann Áreliuz Morgunblaðið/Einar Falur JÓHANN ARELIUZ SEGIR FRA VERÐLAUNABOK SINNI, ÁST 0G RÓMANTÍK, SKÁLDSKAP í SVÍÞJÓÐ OG ÝMSU FLEIRU leið. Það er eitthvað sem Hggur í tíðinni, þessi kalda markaðshyggja hefur farið gandreið ansi lengi: tölvuvæðing, markaðssetning, þjón- usta og ráðgjöf, verðbólga og allt annað. Hraðinn og stressið er lífs- vandi sem við að sumu leyti búum okkur til sjálf, en ég held að fólk sé búið að fá alveg nóg af þessu og sé farið að Ieita að einhverju öðru — leita kannski bara að sjálfu sér. Málin verða ekkert leyst á út- varpsrásunum, þó þar sé verið að tala um alla hluti og ekki neitt frá morgni til kvölds. Það er mikið ráð- leysi og hraði hér á íslandi, sem er miður, því það er annars hvergi betra að vera. Hér er fagur fiskur í sjó — þrátt fyrir kvóta — fjöllin fagurblá, og ég veit ekki hvað og hvað. Fólk þarf að hyggja að fleiru en umbúðunum." LÍFSVERKÍLJÓÐ — Situr þú meira og minna við skriftir og bíður eftir innblæstrin- um?_ „Ég hef ekki átt þess kost að sinna ristörfum í þeim mæli sem ég hefði kosið, en aðstæðurnar hafa þó orðið mér hagstæðari hin seinni ár og nú síðasta árið hef ég verið eingöngu við ritstörf. Allt sem ég hef tekið mér fyrir hendur hefur verið aukageta til að geta skrifað. Annað hefur ekki vakað fyrir mér. Sem ljóðskáld er prýðilegt að hafa reynt bæði eitt og annað, og það á við um allan skáldskap. Fátt er blóðlausara en framleiðsla þeirra sem fara þessa beinu línu: grunn- skóli, menntaskóli, háskóli, og byrja síðan að skrifa eins og lífsreyndir menn." — Finnst þér þú ekki vera langt frá útgáfunni þar sem þú situr í Stokkhólmi og skrifar? „Jú, ég var mjög langt frá útgáf- unni", svarar Jóhann brosandi. „Mér datt ekki í hug að leita að útgefanda fyrir fyrri bækurnar, ég vildi bara að þær kæmu út. Ég hef heyrt það margar sögur af því hvernig hlutirnir ganga fyrir sig í útgáfumálunum hér. Það er skömm að því að stóru forlögin skuli ekki sjá sóma sinn í því að gefa út fleiri ljóðabækur. Þau forlög sem gefa út svokallaðar fagurbókmenntir þyrftu að gera meira af því að efna til samkeppna, það er eina leiðin til að komast fram hjá niðurdrep- andi kunningsskap. Það er náttúrlega ekki peninga-

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.