Morgunblaðið - 03.09.1994, Side 28

28 LAUGARDAGUR 3. SEPTEMBER 1994
MINNIIMGAR
MORGUNBLAÐIÐ
+ Þóroddur Jónas-
son, læknir,
fæddist að Græna-
vatni 7. október
1919. Hann lést 27.
ágúst síðastliðinn og
fór útför hans fram
frá Akureyrar-
kirkju 2. september.
ÞÓRODDUR Jónasson
læknir frá Grænavatni
í Mývatnssveit er allur.
' Hinsta för hans bar
að fyrr en við vinir hans
hefðum vonað. Þó var
hann undir hana búinn,
eins og allar fyrri ferðir.
Kynni okkar hófust fyrir rúmlega
hálfri öld eða vorið 1943 og einmitt
á ferðalagi. Ekki var þar um eigin-
lega skemmtiferð að ræða, líka
þeim sem við síðar fórum saman á
ævinni, heldur höfðum við fyrir til-
viljun tekið okkur far með sama
áætlunarbíl frá Reykjavík til Akur-
eyrar, hann á leið tii síns heima að
Grænavatni eftir vetrardvöl í
læknadeild, en ég á leið í kaupa-
vinnu í Eyjafirði. Það var á þeim
_árum þegar ferðamenn í áætlunar-
bílum styttu gjarnan langa leið með
hópsöng.
I þessari ferði beindist athygli
samferðamannanna að þessum
unga manni sem alla texta kunni
og vissi hvernig með átti að fara.
Þegar við síðar rifjuðum upp
þessi fyrstu kynni okkar, barst talið
gjarnan að því, að snjóruðningstæki
höfðu þá ekki verið tekin í notkun
hér á landi og var skóflan einasta
verkfærið til að fjarlægja snjó af
vegum. Því var það svo, snemma
vors 1943, að vegasamband var
ekki komið á efst á Öxnadalsheiði
og nokkurra kílómetra spotti af
veginum ófær fyrir snjó. Máttu far-
þegar þá yfirgefa sunnanbílinn,
axla koffort sín og pinkla og vaða
snjóinn í hné að þeim stað fyrir
ofan Bakkasel, sem norðanbíllinn
komst lengst. Á Akureyri skildu
leiðir, en lágu saman nokkrum árum
síðar, þegar Þóroddur hafði gifst
Guðnýju, dóttur Páls Einarssonar
og Þóru Steingrímsdóttur, bæjar-
fógeta Jónssonar á Akureyri, en ég
Bentu náfrænku hennar og æsku-
vinkonu. Kom þá í ljós að kynni
Bentu og Þóroddar voru mun eldri
en þau sem að framan er getið, eða
allt frá þeim tíma þegar Þóroddur
dvaldi í sýslumannshúsinu á Akur-
eyri og las undir menntaskóla, en
þær frænkur léku sér að brúðum í
því húsi afa síns.
Eins og oft vill verða hnýttust
vináttubönd okkar einna þéttast þá
er við fórum í ferðir saman hjónin.
Það var unun að ferðast með Þór-
oddi og Guðnýju, hvort heldur var
á íslandi eða erlendis. Minnisstæð
er ferð sem hófst í Færeyjum, lá-
þaðan til Svíþjóðar og endaði í
Noregi. Námsgreinarnar, landa-
fræði og saga, meitluðust fast í
minni Þóroddar Jónassonar og
þekking hans á hvorutveggja var
\'&ngt umfram það sem almennt
gerist. í umræddri ferð hafði hann
hvorutveggja á hraðbergi og fróð-
leikur hans um stjórnmál og sögu
þeirra svæða sem við ferðuðumst
um var óþijótandi. í þessum efnum
báru þó að sjálfsögðu ferðir okkar
um ísland af. Minnisstæð er ferð
um Norðausturland, viðkoma í Hól-
matungum og Hljóðaklettum og
víðar á því landsvæði í nálægð
æskustöðva Þóroddar. Þar spratt
fram saga við hvern hól og hverja
á, um menn og málefni liðinna alda.
Ef hægt er að segja um nokkurn
mann að hann þekkti sveitir eins
og lófann á sér, þá á það við um
Þórodd og Eyjafjörö. Um það svæði
urðu ferðir okkar margar og alltaf
einhveiju við að bæta um menn og
málefni, sem þar áttu heima.
Ánægja Þóroddar af ferðalögum
kann að hafa átt einhvern uppruna
í‘ fjölmörgum ferðum, sém hann
varð að fara til þess að
sinna sjúkum og særð-
um, meðan hann var
læknir á Breiðamýri
þótt ekki hafi þær ferð-
ir allar verið ánægjuleg-
ar eða erfiðislausar.
Ferðalög voru hins
vegar ekki nýlunda í
ætt Þóroddar og hið síð-
asta sem hann sendi
mér var frásögn af ferð
afa hans, Þórðar Flov-
entssonar frá Svartár-
koti, þegar hann í sept-
ember 1918 rak 82
kindur suður Kjöl og var
þá nýkominn norður þá sömu leið.
Reksturinn tók 15 daga.
Þótt Þóroddur tæki ekki mikinn
virkan þátt í íþróttakeppnum um
ævina, sætti undrun hve minnugur
hann var á íþróttaafrek einstakl-
inga og hópa og íslandsmet í ein-
staka íþróttagreinum. Þótti honum
ekki verra hin síðari ár, ef einstakl-
ingar eða flokkur úr hans héraði
sköruðu fram úr og hafði hann
þónokkurn metnað fyrir þeirra
hönd. Mátti hann á því sviði, sem
öðrum, vel una frammistöðu bama
sinna og barnabarna.
Þóroddur Jónasson bar ekki til-
finningar sínar á torg. Þó duldist
engum sem dyra knúði að Ása-
byggð 3, að þar bjó hamingjusamur
maður, sem vel undi sínum hag,
enda var Þóroddur gæfumaður.
Mest var gæfa hans þegar hann
gekk að eiga Guðnýju Pálsdóttur.
Enga gat hann eignast, sem betur
hefði staðið við hlið hans í öllum
erli læknisstarfsins, alið honum
betri börn og elskulegri.
Við Benta höfum átt því láni að
fagna að eignast þau öll að vinum
og okkar synir hafa notið vináttu
þeirra hjóna og afkomenda þeirra.
Þessi vináttubönd hafa verið okkur
ómetanleg.
Sagt er að þegar menn leggi í
sína hinstu för, taki þeir ekki mikið
með sér. Rétt er það, en hitt er
jafn Ijóst að þegar Þóroddur Jónas-
son kveður, þá hverfur ýmislegt
með honum. Þótt alltaf verði gott
að koma í Ásabyggð 3 meðan
Guðný tekur þar á móti, er því
ekki að leyna að tilfínningin, sem
ósjálfrátt greip mann þegar komið
var niður á Öxnadalsheiði og varð
að stöðugt sterkari tilhlökkun, eftir
því sem styttist niður Hörgárdal
um Moldhaugnaháls og Kræklinga-
hlíð, eftirvæntingin eftir að hitta
Þórodd í dyrum, verður með öðrum
hætti, en verið hefur um áratugi.
Og hvert skal nú hringja og hvern
skal spyija, ef fróðleik skortir um
skyldleika eða tengsl manna, lifandi
eða látinna?
Mannkostir Þóroddar Jónassonar
voru svo margir og margvíslegir
að tilgangslaust er að reyna að tí-
unda þá hér. Af þeim eru vitanlega
minnisstæðastir þeir sem við blöstu
á góðra vina fundi. Er mér þá hug-
stæð þekking hans á vísum og ljóð-
um, gömlum og nýjum, auk þess
sem hljómlist lék á vörum hans og
í fingrum, fyrirhafnarlaust.
Við Benta kveðjum þennan kæra
vin okkar og biðjum Guðnýju, börn-
um, tengdabörnum og barnabörn-
um blessunar Guðs.
Valgarð Briem.
Við vissum öll að afi okkar í
Ásabyggðinni var ekki við góða
heilsu lengur, en þetta virtist ekki
há honum, þegar við vorum saman.
Þrátt fyrir sjúkdóm sinn var hann
alltaf tilbúinn að hlusta, að tala,
og hann vildi alltaf heyra af okkur
og vinum okkar.
Afi í Ásabyggðinni hefur alltaf
verið mjög duglegur að skrifa ökkur
bréf, og þar með hefur hann lagt
sitt af mörkum til að varðveita
tengslin, þrátt fyrir hafið á milli
okkar. Um tíma lauk hann alltaf
bréfunum með „fugli dagsins", þar
sem hann, með vel völdum orðum,
sagði okkur frá tilgangi lífsins.
Afi í Ásabyggðinni hafði yndi af
að lesa og að hlusta, og einnig var
yndi hans að bjóða okkur „út-
lensku“ barnabörnunum í bílferðir.
Við, og mörg með okkur, nutum
góðs af þessu. Hann kappkostaði
að sýna okkur „landið hennar
mömmu“. Það eru ekki margir stað-
ir á íslandi þar sem hann hefur
ekki einhvern tíma bent okkur á
sérkenni og sagt okkur söguna af
fólkinu sem bjó á bæjunum, um
fjöllin, um jökiana, árnar og vötnin
og margt, margt annað, sem við
aldrei munum gleyma.
Með frásagnarsnilld sinni fékk
hann allt til að lifa.
Elsku amma. Við höfum öll misst
en þú hefur misst mest. Takk fyrir
hvað þú gafst okkur mikið við að
passa afa svona vel.
Með þessum fáeinu orðum viljum
við, ásamt frændfólki og vinum í
Færeyjum, minnast afa okkar í
Ásabyggðinni og þakka honum fýr-
ir allt.
Nú er þessi „fugl dagsins“ þög-
ull, en minningin um góðan afa lifir.
Flóvin, Guðný og Jónas.
Kveðja frá Læknafélagi
Islands
Þóroddur varð stúdent frá
Menntaskólanum á Akureyri árið
1939 með hárri fyrsti einkunn.
Kandidatsprófi í læknisfræði lauk
hann frá Háskóla íslands árið 1949,
einnig með hárri fyrstu einkunn,
fremstur í sveit mætra starfs-
bræðra. Hann var aðstoðarhéraðs-
iæknir á Egilsstöðum í eitt ár og
lauk síðan tilskildu starfsnámi á
Landakoti og fæðingardeild Lands-
spítalans. Að fengnu lækningaleyfi
starfaði hann um tíma á Akureyri
og þar festi hann ráð sitt, kvæntist
Guðnýju Pálsdóttur, hinni mætustu
konu.
Árið 1951 var Þóroddur skipaður
héraðslæknir í Breiðumýrarhéraði
og fluttsit þá aftur á heimaslóðir. í
þessu víðlenda héraði, sem hann
gjörþekkti, naut sín vel þjálfun hans
og góð þekking, ódrepandi áhugi
og starfsþrek, enda voru öll hans
störf við lækningar og embættis-
færslu mjög rómuð. Jafnframt tók
Þóroddur virkan þátt í þjóðlíf! Þing-
eyinga, sat í hreppsnefnd, sátta-
nefnd og sóknarnefnd og var um
skeið söngstjóri karlakórsins.
Þóroddur hélt þekkingu sinni
mjög vel við og bætti stöðugt við.
Hann stundaði meðal annars nám í
Norræna heilbrigðisfræðaháskól-
anum í Gautaborg á árunum 1965
til 1969 og lauk þaðan prófi. Hann
var viðurkenndur sérfræðingur í
heimilislækningum og síðan í emb-
ættislækningum.
Árið 1969 varð hann héraðslækn-
ir í Akureyrarhéraði og breyttist þá
á ýmsan hátt starfsaðstaðan og við
bættust ný verkefni af ýmsu tagi.
Ekki varð þó breyting á vandvirkni
hins reglusama embættismanns eða
samviskusemi og ósérhlífni hans við
læknisstörf. Var Þóroddur engu síð-
ur dáður af skjólstæðingum í þessu
héraði en hinu fyrra. Við breytingu
á héraðaskipan varð hann héraðs-
læknir í Norðurlandshéraði eystra
og formaður heilbrigðisráðs héraðs-
ins, ásamt því að vera heilsugæslu-
læknir á Akureyri. Eftir að Þórodd-
ur Jónasson hætti embættisstörfum
og lækningum varð hann trúnaðar-
læknir sjúkratrygginganna á Akur-
eyri.
Frá fyrstu tíð naut Þóroddur
trausts meðal kollega. Hann var
ólatur að starfa að málefnum
læknasamtakanna og verður hér
fátt eitt talið. Hann var í forystu
fyrir Læknafélagi Norðaustanlands
og síðan fyrir Læknafélag Akur-
eyrar. Hann var um árabil fulltrúi
svæðisfélags síns á aðalfundum
Læknafélags íslands og jafnan
vöktu vel hugsaðar ræður hans og
tillögur athygli á læknaþingum.
Á árunum 1976 til 1978 var Þór-
oddur formaður nefndar til end-
urskoðunar á lögum og siðareglum
Læknafélags íslands. Var hann í
þessu máli stoð og stytta stjórnar
LÍ og vann mikið starf við endur-
skoðun og nýsköpun. Kom þar vel
fram víðtæk þekking hans á sögu
læknasamtakanna og skilningur á
mikilvægi samheldni lækna. Ekki
kom síður fram umhyggja hans fyr-
ir hagsmunum sjúklinga, sem og
var í öllu hans læknisstarfí.
Þá er ógetið hins mikla starfs
Þóroddar við undirbúning útgáfu
Læknatals, sem út kom 1984.
Þórodur gekk að þessu verki af
þeirri bjartsýni og dugnaði, sem
hans var háttur og var Guðný kona
hans einnig óþreytandi við að koma
verkinu áfram. Góður samstarfs-
maður var hún raunar alla tíð, sem
húsmóðir á annasömnu og gestrisnu
heimili þeirra hjóna og hinna efni-
legu barna þeirra.
Þóroddur Jónasson var einróma
kjörinn heiðursfélagi Læknafélags
íslands á aðalfundi árið 1983 „fyrir
vandasöm trúnaðarstörf unnin í
þágu læknasamtakanna og holl
áhrif á íslenska læknastétt", eins
og það var orðað í heiðursskjali.
Allir sem þekktu Þórodd Jónasson
eru sammála um mannkosti hans.
Gildir þá einu hvort rætt er við
gamla skólafélaga, skjólstæðinga
úr héraði eða samstarfsfólk. Allir
þekktu og mátu læknishæfileika
hans, góða þekkingu, dómgreind,
samviskusemi og ósérhlífni. Þórodd-
ur var skemmtilegur og áhugasam-
ur viðmælandi, sem alltaf hafði á
takteinum sögur og ljóð, að ekki sé
minnst á tónlistargáfuna, sem segja
má að hafi um of orðið að víkja
fyrir skyldustörfunum.
Að lokinni vegferð þakkar íslensk
læknastétt Þóroddi Jónassyni sam-
fylgdina. Eiginkonu, börnum og
öðru venslafólki hans vottum við
samúð okkar.
Stjórn Læknafélags Islands.
Læknafélag Akureyrar sér nú á
bak yfirburðamanni úr sínum röð-
um, er það kveður hinztu kveðju
heiðursfélaga sinn, Þórodd Jónas-
son. Þóroddi var þann veg farið, að
hann bar með sér innri höfðingsskap
og hefðarvald, hvar sem hann kom,
en hafði samt lag á að hækka hvern
þann í sessi, sem hann átti orðastað
við. Lífsorka hans og karlmennska
var með ólíkindum, og þar sem sam-
an fóru háleit markmið, farsæl dóm-
greind og áköf vinnusemi fór ekki
hjá því, að ævistarf hans yrði mikið
og farsælt.
Þóroddur setti með nærveru sinni
einni saman sérstakan svip á hvern
þann mannfund, er hann sótti. Hann
var víðlesinn og fjölmenntaður
heimsborgari, sem átti sínar traustu
rætur í fijóum jarðvegi íslenzkrar
sveitamenningar. Hann var félags-
lyndur og hrókur alls fagnaðar, enda
tókst honum öðrum betur að miðla
af lífsorku sinni og lífsgleði með list-
fengi í orðræðum, sagnamennsku
og hijóðfæraslætti. Enda þótti mað-
urinn fádæma skemmtilegur og
fæddur til að kenna og stjórna. Gilti
þá einu, hvort í hlut átti samstarfs-
fólk, söngkórar eða annar félags-
skapur.
Nákvæmni og samvizkusemi ein-
kenndi allt starf Þóroddar, sem jafn-
framt var fagurlitað af siðgæði og
hugsjónum um bætta þjóðarheilsu
og betra mannlíf. Hugsun hans var
skörp, viðbrögðin skjót og einarðleg
og úrræðin ávallt viðeigandi. Hann
var hetja, sem aldrei hlífði sjálfum
sér.
Þóroddi hlotnaðist margvísleg
virðing og vegsemd um dagana.
Fyrir tíu árum var hann gerður
heiðursfélagi Læknafélags Islands
og skömmu fyrir andlát sitt var
hann einróma kjörinn heiðursfélagi
Læknafélags Akureyrar. Drýgst
varð honum þó sú virðing, sem fólk
úr öllum stéttum þjóðfélagsins sýndi
með því að sækja til hans hollráð
fram á síðasta dag.
Læknafélag Akureyrar vottar
syrgjendum þessa gengna heiðurs-
manns sína innilegustu hluttekn-
ingu.
Pétur Pétursson.
Þóroddur Jónasson, héraðslæknir
á Breiðumýri og á Akureyri, lést á
heimili sínu að morgni laugardags
27. ágúst, tæpra 75 ára að aldri.
Verður útför hans gerð frá Akur-
ÞÓRODDUR
JÓNASSON
eyrarkirkju í dag. Þóroddur var af
þingeysku bændafólki kominn,
fæddur að Grænavatni í Mývatns-
sveit 7. október 1919 og bar hann
glæsilegt vitni um ætt sína og upp-
runa, gáfaður maður og greindur,
auk þess sem hann hafði til að bera
umhyggju og hlýju sem ekki var
síður mikils virði fyrir manninn og
lækninn.
Sagt var um Gissur biskup
ísleifsson að gera hefði mátt úr
honum þijá menn: konung, víking
og biskup. Á svipaðan hátt má segja
að gera hefði mátt marga menn
úr Þóroddi Jónassyni fyrir sakir
hæfileika hans, þótt síst hefði hann
orðið konungur og heldur ekki vík-
ingur né biskup. Hann var of mik-
ill jafnaðarmaður til að verða kon-
ungur, of umhyggjusamur til að
gerast víkingur og of leitandi til
að verða biskup. En Þóroddur hefði
getað orðið vísindamaður, kennari
og tónsmiður þótt hann veldi að
verða læknir, fyrir tilviljun örlag-
anna eins og oft vill verða.
Að loknu stúdentsprófi frá
Menntaskólanum á Akureyri 1939
hafði hann í hyggju að halda til
Danmerkur og gerast málvísinda-
maður og kennari en Sigurður
skólameistari taldi hann af því en
í þann tíð höfðu orð og afstaða
skólameistara oft úrslitaáhrif á líf
og starf nemenda. Þóroddur Jónas-
son tók læknapróf frá Háskóla ís-
lands 1947 og varð góður læknir
og vann störf sín í kyrrþey en flest
mikilsverðustu störf samfélagsins
eru unnin í kyrrþey. Gott var að
hafa hann sem lækni þótt ef til vill
væri enn betra að eiga hann að vini.
Áhugi Þórodds Jónassonar lækn-
ir á mönnum og málefnum var vak-
andi, ekkert mannlegt var honum
óviðkomandi. Kjörorð hans hefði
getað verið latneska orðtakið Nihil
humanum alienum puto - ekkert
mannlegt er mér óviðkomandi. En
það var skáldskapur og orðlist sem
var honum hugleiknust og ekki síst
hnyttin tilsvör manna og lífsspeki
eins og hún birtist í lausavísum
skálda og hagyrðinga. Margar vísur
hafði hann yfir fyrir okkur. Sumum
fylgdi saga, aðrar stóðu einar og
sögðu sína sögu. Eitt sinn fyrir
mörgum árum sagði hann okkur
af atviki í læknisstarfi sínum sem
tengdist vísu Steingríms í Nesi:
Fiskur er ég á færi í lífsins hyl,
fyrr en varir kraftar mínir dvína,
djarfleg vörnin dugir ekki til,
dauðinn missir aldrei fiska sína.
Þessi lausavísa tengist lífi okkar
allra og þá ekki sist lífi Þórodds
Jónassonar lækis. Hann fann að við
lifum öll í djúpum hyl lífs sem ekki
verður skilið og þegar kraftar okkar
dvína dugir djarfleg vörnin ekki til.
Djarfleg vörn Þórodds Jónassonar
dugði heldur ekki til. „Dauðinn
missir aldrei fiska sína.“
Allt hefur sinn tíma. Að lifa hef-
ur sinn tíma og að deyja hefur sinn
tíma. Nú hefur Þóroddur Jónasson,
vinur okkar, lifað lífinu og það líf
var auðugt. En mesti auður í lífi
hans voru börn hans og kona hans,
Guðný Pálsdóttir. Fórnfúst starf
hennar um áratuga skeið og um-
hyggja verður lengi í minnum höfð.
Kæra Gullý. Við sendum þér og
öllum aðstandendum dýpstu samúð-
arkveðjur og þökkum vináttu og
góð kynni um mörg ár. Blessuð sé
minning Þórodds Jónassonar lækn-
is.
Margrét Eggertsdóttir,
Tryggvi Gíslason.
„Mínir vinir fara fjöld.“ Þannig
er það. Samferðamenn, vinir og
jafnaldrar kveðja, við söknum þeirra
og minnumst í þökk. Þóroddur Jón-
asson, læknir hefur kvatt okkur.
Minningarnar margar koma í hug-
ann.
Þóroddur var frá Grænavatni í
Mývatnssveit. Alinn upp á menning-
arheimili, hjá foreldrum sínum,
Hólmfríði Þórðardóttur og Jónasi
söngstjóra og hreppstjóra Helga-
syni.
Kynni okkar urðu strax nokkur
í MÁ og síðar í Háskólanum. Ekki
síst þegar hann stjórnaði tvöföldum