Morgunblaðið - 28.10.1994, Page 26

26 C FÖSTUDAGUR 28. OKTÓBER 1994
MORGUNBLAÐIÐ
HORFT út á Kalkofnsveg þar sem kalkbrennsluofninn stóð.
Kalkwinnsla
UM MIÐJAN ágústmánuð birtist
hér í blaðinu Smiðjugrein um
nokkur hús hér í bænum sem eru
byggð úr tilhöggnum samlímdum
steinum. Voru steinarnir límdir
saman með kalki. í sambandi við
þennan þátt byggingarsögu ís-
lendinga myndaðist dálítil námu-
vinnsla sem stóð þó ekki nema
fáein ár.
Eg styðst hér við það sem segir
um kalkvinnsluna í bókinni
„Steypa lögð og steinsmíð rís“ úr
safni til iðnsögu íslendinga eftir
Lýð Bjömsson sagnfræðing.
í bókinni er m.a. tafla er sýnir
hve mikið var flutt til landsins af
kalki á árunum 1865 til 1901.
í Esjunni við Mógilsá fannst
ágætur kalksteinn um 1863.
Sverrir Runólfsson, sem lærði
steinsmíði í Kaupmannahöfn og
varð síðar kunnur fyrir byggingu
steinhúsa víða á íslandi, gerði til-
raun til kalkvinnslu úr Esjunni en
skorti fé til þess.
Sótti hann um styrk til stjórn-
arinnar að upphæð 650 ríkisdalir.
Bréf frá 14. jan. 1864 staðfestir
að Sverri var ekki veittur umbeð-
inn fjárstyrkur.
Betri tíð
Menn höfðu áhyggjur af því að
lélegur húsakostur í landinu væri
að einhveiju leyti orsök siðgæðis-
legrar eymdar. Þá gerðist það árið
1874 að vonir vöknuðu um betri
tíð við að framkvæmdasamur
F a ste ig n a sa la n
KJÖRBÝLI
NÝBÝLAVEGUR 14 . . . _ _
- 200 KÓPAVOGUR OlMI 641400
FAX 43307
Símatími laugard. kl. 11-13.
2ja herb.
Hamraborg 22 - 2ja. Mjög
falleg 46 fm íb. á 1. heeð. Ákv.
sala. V. 4,7 m.
Furugrund - einstaklíb. Faiieg 37
fm einstakllb. á 1. haeð m. suðursv. Áhv. 1,9
millj. V. 4,1 m.
Ofanleiti 7 - 2ja. Glæsil. 65 fm íb. á
1. hæð í litlu fjölb. Nýtt parket. Fráb. stað-
setn. Sveigjanleg grkjör.
Furugrund - 2ja. Glæsll. 58
fm íb. á 3. hteð (ef8tu) í litlu fjölb.
Áhv. 3,5 mlllj. Bsj. V. 6,9 m.
Hamraborg - 2ja. Séri. falleg 53 fm
íb. á 3. hæð. Parket. V. 5,4 m.
Kelduhvammur 10 - Hf.
Glæáil. uppg. 2ja herb. ib. á 1.
hæð. Sérinng. Áhv. byggsj. 2,8 m.
V. 5,6 m.
Digranesvegur - 2ja. Falleg 61 fm
íb. á 1. hæð. V. 5,4 m.
Hamraborg 32 - 2ja - laus. 52
fm ib. á 2. hæð. V. 5,1 m.
3ja herb.
Efstihjalli - 3ja. Nýkomin í
einkasölu sértega falleg 80 fm ib.
á 1. hæð. Parket. Fllsar. V. 6,9 m.
Hamraborg - 3ja. Falleg 70 fm íb.
á 3. hæð í lyftuh. V. aðeins 5,9 m.
Engihjalli 19 - 3ja. Sérl. falleg 79
fm íb. á 1. hæð. V. aðeins 5,9 m.
Ástún - 3ja - Kóp. Sérl. falleg 80
fm íb. á 4. hæð. Áhv. 2,6 m. V. 6,9 m.
Ásbraut - Kóp. - 3ja. Sérl. falleg
82 fm fb. á 3. hæð. Áhv. 4,2. V. 6,6 m.
Kársnesbraut 77 - 3ja-4 + bílsk.
3ja herb. íb. ásamt aukaherb. í kj. 26 fm
bílsk. Áhv. Bsj. 3,4 m. V. 7,6 m.
4ra herb. og stærra
Engihjalli - 4ra. Falleg 98 fm íb. á
6. hæð. Frábært útsýni. Parket. Mögul.
skipti á 2ja herb. íb. Áhv. 2 m. V. 7,2 m.
Kóngsbakki 7 - 4ra. Faiieg 90 fm
íb. á 3. hæð. Áhv. 2 m. V. 6,8 m.
Furugrund 68 - 4ra + bílskýli.
Sérl. falleg 85 fm íb. á 4. hæð í lyftuh.
ásamt stæði í bílskýli. Flús og sameign
nýmáluð. Áhv. 3,1 millj. V. 7,5 m.
Brekkuhjalli Kóp. - sérh. Góð 118
fm íb. í eldra húsi. Stór lóð. V. 6,6 m.
Digranesvegur 4ra + bfl-
skúr. Glæsil. 97 fm ib. é efstu
hæð f fjórb. ásamt 28 fm bílskúr.
Parket. Fráb. útsýni. Ákv. sala.
Engihjalli 7 - lítið fjölb. Faiieg 108
fm íb. á 2. hæð (efstu). V. 7,7 m.
Álfatún - 4ra + bílsk. Giæsii. 100
fm íb. á 2. hæð ásamt bílskúr. V. 10,7 m.
Laufvangur 3. 4ra-5 herb. V. 8,5 m.
Sérhæðir
Lyngbrekka - sérhæð. Fal-
leg 111 fm 4ra herb. sérhæð á
jarðhæð f þríb. Eign í góðu standi.
V. 7,8 m.
Vallargerði - sérhæð. Faiieg 106
fm efri hæð ásamt bílsk. Fráb. útsýni.
V. 9,9 m.
Víðihvammur 7 - sérh.
Glæsil. 122 fm efri hæö ásamt 32
fm bílsk. 60 fm sólsvalir. Sólstofa.
Skipti á minni eign mögul. V. 10,9
m.
Digranesvegur Kóp. - sérhæð.
Falleg nær fullb. 130 fm íb. á jarðh. í
þríb. Sér inng. útsýni. Suöurgarður. Áhv.
5 m. húsbr. m. 5% vöxtum. V. 8,6 m.
Raðhús - parhús
Arnartangi 41 - Mosbæ. Fallegt
94 fm endaraöh. ásamt 30 fm bílsk.
Áhv. 4,8 m. V. aðeins 8.950 þ. Laust.
Skólagerði 44. 160 fm hús ásamt
bílsk. V. 10,9 m.
Einbýli
Fagrabrekka 31 - einb. Séri. fai-
legt 185 fm einb. á tveimur hæðum með
innb. bílsk. Fráb. útsýni. Mögul. að taka
góða eign uppí. V. 13,3 m.
Smiðjan
ÞETTA hús stendur við Lækjargötu í Reykjavík. Það var hiaðið og límt með kalki úr Esjunni.
kaupmaður, E.
Egilsson, tók að
bijóta kalk úr
Esjunni og
brenna það. Kost-
aði hann sjálfur
þetta verk. Hann
hét Egill Egilsson
og var kenndur
við verslunina Glasgow.
Egill var sonur hjónanna Svein-
björns Egilssonar rektors og
Helgu sem var dóttir Benedikts
Gröndals yfírdómára. Egill var
þingmaður um sex ára skeið.
Kemur fram í bókinni að lands-
Melgerði Kóp. - einb. Skemmtii.
tvíl. 160 fm hús ásamt 41 fm bílsk. Suð-
urgarður m. gróðurhúsi. V. 13,5 m.
Víðigrund - einb. Fallegt 130 fm
einb. á einni hæð. V. 11,8.
Hvannhólmi - einb. Faiiegt tvíl. 227
fm hús ásamt 35 fm bílsk. Skipti mögul.
V. 15,8 m.
I smíðum
Vesturás 10 og 16. Glæsil. 137 fm
endaraðh. ásamt 28 fm bílsk. Flúsin selj.
fullb. að utan og máluð, fokh. að innan.
V. 9,2 m.
Sjávargrund - Afviðra. 153 fm íb.
ásamt 21 fm bílsk. V. 10,5 m.
Lindasmári 41-47. Glæsii. 107 fm íb.
á neðri hæð og 152 fm íb. á tveimur
hæðum í tvíbýlisenda með sérinng. V. 8,1
m. og 8,9 m.
Eyrarhort 14 - Hfj, 160 fm íb.
á tveimur hæðum í litlu fjölb. Afh.
tilb. u. trév. og fullfrág. að utan.
Frábært útsýni. Góð greiðslukj. Selj-
andi ESSO Oliufélagið hf. V. 9,3 m.
Fagrihjalli 54 - parh. Góð greiðslukj.
V. frá 7.950 þús.
Lindasmári - fjölb. 2ja, 3ja og 4ra
herb. íb. tilb. til innr. V. 5,2-7,9 m.
Eyktarsmári 4-6 - raðh. 140 fm
raðh. m. innb. bilsk. V. 7,5 m.
Bakkasmári 2 - parhús. Glæsii.
184 fm endahús m. suðvestur sólstofu.
Selst tilb. t. innr. V. 11,3 m.
Gullsmári - íb. fyrir aldraða. 2ja
og 3ja herb. íb. í lyftuhúsi. V. frá 5.990 þ.
Atvinnuhúsnæði
Laufbrekka - íb.- og
atv.húsn. Sambyggt íbúðar- og
atv.húsn. 225 fm á neðrl hæð og
192 fm raðhús á efri hæð.
Nýbýlavegur 16 - Kóp. Glæsil. ca
660 fm skrifst.- og verslhúsn. Mjög góð
aðkoma frá Nýbýlavegi.
Höfum til sölu fyrir Kópavogs-
kaupstað neðangreindar eignir:
458 fm skrifsthúsn. á 1. hæð í
Hlíðarsmára 8, Kópavogi.
765 fm skrifstofuhúsn. á 3. hæð í
Hliðarsmára 10, Kóp.
983 fm skrifstofuhúsn. á 2. og 3.
hæö á Hafnarbraut 11, Kóp.
Hægt er að skipta eignunum upp
í minni einingar. Verð: Tilboð.
Kristjana Jónsdóttir, ritari/sölumaður.
Rafn H. Skúlason, lögfr., lögg. fast.sali.
höfðinginn ásamt fleirum hafi
reynst kalkbrennslu og vinnslu
óþægur ljár í þúfu og reynt hafí
verið að bregða fæti fyrir kalk-
vinnsluna með ýmsu móti.
Egill gafst þó ekki upp, honum
tókst að fá annan mann í lið með
sér, Martinus Smith hét sá, kaup-
maður og konsúll. Eignarhlutur
hans í kalkvinnslunni var 25%.
Árið 1873 unnu sjö menn við
námuna dagana 11. til 16. ágúst.
Þilskip var leigt til þess að flytja
kalksteininn frá Kollafjarðar-
strönd til Reykjavíkur. Tíu hestar
fengust leigðir frá bæjum í grend-
inni til þess að flytja kalksteininn
ofan úr fjallinu til sjávar.
Tveir kalkofnar
Ofn til kalkbrennslunnar var
fyrst hlaðinn við Rauðará 1873
og svo annar inni í Reykjavík
1876. Við Arnarhól skammt frá
ströndinni var lagður vegur frá
ofninum niður að sjónum. Þar hét
síðan Kalkofnsvegur.
íslenska kalkið þótti gott fyrst
framan af en síðar fóru að koma
raddir um að það væri ekki nógu
vel leskjað. Hver sem ástæðan
hefur verið þá lagðist kalkvinnslan
niður um 1879.
Kostnaður varð of mikill svo að
kalkið stóðst ekki verðsamanburð
við innflutt kalk. Þetta er gömul
saga og ný. Enn er það svo að
íslenskur iðnaður deyr fljótlega út
vegna þess að verðið stenst ekki
samanburðinn við innfluttu vör-
una.
Þrátt fyrir þetta var framtak
og áræði Egils og annarra sem
þorðu að heija tilraunina virðing-
arvert. Það varð til þess að þó
nokkur hlaðin steinhús komust
upp og bættu úr brýnni þörf fyrir
betra húsnæði.
Gatan að námunni
Snautlegt væri að líta til norð-
urs héðan frá suðvesturhorni
landsins ef Esjunnar nyti ekki.
Esjan gleður augað, gefur líka
skjól fyrir norðanvindi og hefur
auk þess mikið aðdráttarafl fyrir
þá sem ganga vilja á brattann að
ganga upp hlíðar Esjunnar.
Eg gæti trúað að yfir sumar-
tímann gangi að jafnaði um eitt
þúsund manns á viku hverri upp
hlíðina hjá Mógilsárgili. Mestur
verður fjöldinn um helgar þegar
veður er gott. Gamla gatan sem
gerð var fyrir menn og hesta til
flutnings á kalki frá námunni til
skips hefur til skamms tíma verið
vel sjáanleg.
Þessi gata var nokkuð heil á
köflum og var góð göngugata. Það
var þó ekki venja allra að ganga
kalkgötuna, fólk hefur haft til-
hneigingu til að taka strikið á
brattann, beint af augum. Nú er
hafíð mikið umrót við ljallsrætur
þarna, þar sem áður var bílastæði
ágætt fyrir göngufólkið. Þessar
framkvæmdir eru eins og innrás
á vinsælan fólkvang. Þar hefur til
þessa ríkt kyrrð og friður með
lækjarnið árinnar sem er vatnslítil
í góðu veðri.
Göngugata lögð
Þar sem mikil umferð er og
margir ganga er þörf á að marka
gönguleiðina svo að gróður
skemmist ekki mikið meðfram
gönguleiðinni.
Nú hafa íslendingar ferðast svo
mikið til annarra landa og séð
hvemig lagðar era göngugötur á
slíkum stöðum.
Það var vissulega þörf á að
leggja göngugötur upp hlíðar Esju
frá Kollafírði og upp á brúnir.
Raunar hefur verið gert stórátak
við lagningu gönguleiða víða um
landið á
undangengnum sumrum.
I sumar hefur verið gerð slík
gata upp með Mógilsá. Eg fagna
því af því að þar var þörf vegna
örtraðar.
Vonandi veljast einstaklingar til
skipulags á því hvar gatan skuli
liggja, sem hafa góðan skilning á
verkinu.
Vandi er að velja leiðina upp
fjallshlíð, svo sem í Esjunni. Þar
þurfa víða að vera þó nokkrir
krákustígar. Stígarnir þurfa að
vera fremur auðveldir uppgöngu,
þá laðast fólk fremur að til göngu,
þótt það sé ekki í góðri þjálfun.
Gamlar götur
Gamlar götur eru merkar minj-
ar. Þetta á sérstaklega við þar sem
um fjölfarnar götur milli sveita er
að ræða. Þarna við Mógilsá var
söguleg gata. Þræða mátti götu
þessa alveg upp að kalkæðinni í
árgilinu.
Göngugatan sem lögð var í sum-
ar þar upp liggur á köflum í þess-
ari gömlu götu og tel ég það vera
slys. Það var ekki þörf á að
skemma kalkflutningagötuna.
Enn má þó bæta úr þessu og verð-
ur það vonandi lagfært.
Gata þessi er þáttur af sögu
húsagerðar landsmanna. Að vísu
stuttur þáttur, en mjög merkur.
Þarna lögðu áhugasamir og fram-
sæknir menn fé og vinnu í að
leggja veg upp ijallshlíðina. Vegur
þessi vað að vera góður fyrir hest-
ana.
Menn kunnu að velja leiðina í
þá daga. Kalk úr námunni við
Mógilsá var notað bæði til steypu,
til þess að hlaða steinhús, til múr-
húðunar og til þess að hvítkalka
veggi að utan sem innan.
Það er t.d. kunnugt að virðulegt
hlaðið steinhús við Lækjargötu,
sem sómir sér vel þar ennþá, var
byggt með kalki ú Esjunni
Friðum gömlu göturnar. Við
þurfum öll að vera á verði og sam-
stillt um slíka varðveislu.'
eftir Bjorna
Ólofsson