Morgunblaðið - 25.08.1995, Blaðsíða 2

Morgunblaðið - 25.08.1995, Blaðsíða 2
2 B FÖSTUDAGUR 25. ÁGÚST 1995 MORGUNBLAÐIÐ DAGLEGT LIF Dansað frá Úral- fjöllum til Atlantshafs AGINN var strangur og vinnuálag- ið mikið í ballettskólum Sovétríkj- anna. Sex daga vikunnar þurftu börnin að vakna klukkan sjö. Dag- urinn hófst á því að þau voru látin skúra gólfið í svefnherbergjunum og taka til. Klukkan níu byrjaði kennslan. Auk ballettsins voru nem- endur látnir læra venjulegar skóla- greinar og stundum voru einnig baljettæfingar á kvöldin. í Sovétríkjunum voru fjórir virtir ballettskólar ætlaðir hæfileikarík- um börnum. Nemendur voru valdir inn í skólann við tíu ára aldur og á hverju ári voru íugir barna sem sóttu um hvert sæti. Júlía Gold var eitt þeirra 46 barna sem komust að í skólanum í borginni Perm, nálægt Úralfjöllum. Meðan hún var þar við nám sá hún ekki foreldra sína nema í lengri fríum því Perm er langt frá Moskvu, þar sem þau bjuggu. Á hverju ári voru einhverjir nem- endur reknir úr skólanum, þeir sem ekki þóttu henta nógu vel eða stóðu sig ekki. Sumir hættu einnig af öðrum ástæðum. Meðal annars Júl- ía Gold. Leikf öngin aö vestan betri Móðir Júlíu, Jevgenia, var í þekkt- um þjóðdansaflokki, Berjoska, sem oft fór til útlanda að sýna. Faðir hennar er píanóleikarinn Alexander Makarov sem meðal annars hefur komið hingað til lands og spilað með sinfóníuhljómsveitinni og hald- ið námskeið. „Foreldrar mínir voru oft í út- löndum og þegar þau komu aftur JÚLÍA ellefu ára gömul í ballettskólanum í Perm. Hún er hægra megin. gáfu þau mér gjafir. Leikföngin frá Vesturlöndum voru betri og fallegri en þau rússnesku. Allir höfðu líka heyrt sögur af því hversu miklu betra væri kapítalísku löndunum." Þegar Júlía var fjórtán ára flutt- ist fjölskyldan frá Rússlandi í leit að betra lífi. Júlía fór þar í lista- skóla og umskiptin voru í byrjun áfall. „Mér fannst skólinn villtur miðað við agann í Perm. Auk ball- ettdansara voru meðal annars í skólanum leikarar, og þeir hegða sér allt öruvísi en dansarar. Ég lærði líka ýmislegt nýtt. í Rúss- landi var ekki kenndur neinn nú- tímaballett, öll áherslan var á þann klassíska." Tveimur árum eftir komuna til Hollands fór móðir Júlíu til íslands til að kenna ballett. Ári seinna spurði mamma hennar hana hvort hún vildi koma til landsins. „Fyrstu viðbrögð mín voru að segja nei. En mamma sagði að ballettskólinn á íslandi væri góður og að hér væri margt að sjá. Að lokum lét égtilleið- ast." Þegar Jevgenia fór frá íslandi skömmu síðar varð Júlía eftir. Fyr- ir einu ári lauk hún ballettnáminu hér og nú dansar hún með íslenska dansflokknum. Hún hefúr meðal annars tekið þátt í sýningunum West Side Story, Heitum dönsum sem sýndir voru í Þjóðleikhúsinu í JÚLÍA lauk ballettnámi sínu hér á landi og dansar nú með íslenska dansflokknum. maí, hún dansaði í óperunni La Traviata, í Jörvagleði í Borgarleik- húsinu og á Dansakvöldi í Tjarnar- bíó. Næst á dagskrá er ferð ís- lenska dansflokksins til Þýskalands. Júlía segir að henni líki ágætlega á íslandi. Hún stefnir samt að því að fara til útlanda til að víkka sjón- deildarhringinn. En ekki til Rúss- lands. „Ég er búinn að komast að því að Rússland hefur ýmislegt fram yfir Vesturlönd. Ég fór í heim- sókn til Moskvu síðasta sumar. Þar var allt skítugt og efnhagsástandið er slæmt, en Rússland býr samt yfir miklum töfrum. Þetta er stórt land með mikla sögu og menningu. Mér leið eins og túrista í Moskvu því ég er orðin vön öðru og ég veit að ég á meiri möguleika á Vestur- löndum. En ég verð alltaf rúss- nesk." ¦ Helgi Þorsteinsson Sjávarfang fyrir heila og hjarta gegn krabbameini og sýkingum £Jg VILTU lýsistyggjó, spurðijap- ¦ anskur vísindamaður franskan S á fituráðstefnu í Reykjavík. ¦K Þar var komið saman í sumar vO fólk sem vinnur í ýmsum lönd- 1/% um að rannsóknum á fituefn- Z um. Þegar hefur aðeins verið " I sagt frá ráðstefnunni í Dag- Slegu lífi, en hafsjór fitu úr pínulitlum lifverum og hlunk- ¦•¦¦J stórum fiskum er enn eftir. |m Meðal íslenskra verkefna ^P eru rannsóknir á fitusýrum sem burðarefnum lyfja inn um húð og athugun sem leiðir í Ijós að lýsistaka getur lækkað blóðfitu um 40%. Það eru nýjar niðurstöður og góðar fyrir hjartasjúklinga með of hátt hlutfall (fitu í blóðinu. Ekki má svo gleyma að segja frá Japön- unum sem lauma fitusýrum úr lýsi í sælgæti, pylsur og mjólk og kalla heilamat eða „brainfood" á ensku. Ekki heldur þeim Frökkum sem binda miklar vonii< við fitusýrur úr smágerðum lífverum sjávar til lækningar vágesta eins og krabba- meins. Lyf í lýsisferð um húðina Þorsteinn Loftsson, prófessor í lyfjafræði, hefur í mörg ár velt fyr- ir sér áhrifum ýmissa efna á flutn- ing lyfja gegnum hornlag húðarinn- ar inn í lifandi hluta hennar. Lyfjun- um er ýmist ætlað hlutverk í húð- inni eða ferðalag með blóði þangað sem þau eiga að virka. Farið er að nota ýmiskonar lyfjaplástra á húð- ina og rannsaka af kappi hvernig auka má virkni þeirra. Dæmi um plástrana eru estradíól gegn bein- þynningu í eldri konum, nýtróglýs- erín gegn hjartaöng og skópólamín gegn bílveiki og sjóveiki. A íslandi er lýsi líka vinsælt rannsóknarefni, ekki síst út frá því hvað hægt sé nýta það annað en taka hylki eða fá sér slurk. Virkni þess gegn bakter íum og veirum hefur ver- ið könnuð og áhrif á ofnæmissjúk- dóma. Þorsteinn og félagar ákváðu að reyna hvort lýsið gæti hjálpað í flutningi lyfja inn um húð. Segja má með góðri samvisku að Þorsteinn hafi heillast af hvítri froðu sem myndast á sjónum úti við Granda eftir lýsisþvott hjá Lýsi hf. Hann komst að því að í henni eru svokallaðar fríar fitusýrur, sem reyndust við athuganir gera meira gagn í lyfjablöndu en útá sjó. Fitu- sýrunum, sem verða unnar beint úr lýsinu í framtíðinni, var blandað í burðarefni með lyfi og blandan svo borin á hárlausar mýs. Annar músahópur fékk lyfið lýsislaust. Munurinn var mikill, lýsismýsnar tóku margfalt betur við lyfinu en hinar vegna þess að fitan braut efnunum leið gegnum húðina. Lýsið er þá frásogshvati, eins og vísindamenn segja, sá hluti þess sem samanstendur af ómettuðum fitusýrum, þar á meðal ómega-fitu- sýrum. Mettaðar fitusýrur, 15-20% iýsisins, yirka hins vegar ekki við lyfjaflutning um húð. Áður en hægt er setja fríu ómett- uðu sýrurnar í lyfjaplástra þarf að eyða lýsislyktinni. Það er nú reynt í bresku fyrirtæki sem hreinsar lýsið héðan sérstak- lega vel. Og nemi í lyfjafræði við Háskólann vinnur í sumar með af- raksturinn. Þorsteinn segir að síðan verði efnið sent til háskóla í Tókýó sem ætli að reyna það á dýrum. Allt hafi þetta sinn gang eftir efnum og aðstæðum: Gamla sagan um peningana gæti hljóðað þannig að þeir séu ágætir frásogshvatar í rannsóknum, auki virkni og flýti fyrir árangri. Heilamatur úr f iskaugum Japanar telja víst að fiskur og sérstaklega svonefndar DHA fitu- sýrur úr honum bæti minni manna og hafi almennt góð áhrif á heila- starf. Trúin efldist fyrir nokkrum árum við yfirlýsingar ensks sér- fræðings, Michaels A. Crawford, um góða vitsmuni japanskra barna vegna ríkulegrar fiskneyslu og þar með DHA. Vandinn er bara sá að fiskátið fer minnkandi, sérstaklega vill ungt fólk frekar vestrænan mat eins og samlokur eða hamborgara. Japönsk stjórnvöld töldu þess Túnfisks- augu eru rík af DHA-fitusýru, sem Japan- ir setja í ýmsan mat til að efla vitið. /egna best að bæta DHA í mat, drykk og sælgæti og ákváðu að styrkja tólf fyrir- tæki til samvinnu að rannsókn- um á fitusýrunum. Prófessor við fiskifræðaháskóla í Tókýó, Shun Wada, sagði hér frá framvind- unni. Fjögurra ára þróunarstarf að vinnslu og hreinsun DHA væri að baki, Japanir gætu fengið sér skynsemisdrykk í næsta sjálfsala eða keypt DHA-bætta matvöru úti í búð. Heilamatur er varningur- inn stundum kallaður, en hann mætti líka kenna við hjarta eða augu svo eitthvað sé nefnt. Tilraunir á dýrum hafa nefnilega leitt í Ijós að DHA virkar gegn bólgum, ofnæmi og sykursýki, bætir sjón og vinnur gegn ellihrörn- un. DHA hefur líka verið reynt . Hákarlalýsi er ríkt af fitu- sýrum sem magna áhrif vissra lyfja og gætu unnið gegn Herpes. Sveppir, kórallar og bakter- íur geyma flókin efnasam- bönd sem miklar vonir eru bundnar við. með góðum árangri á Alzheimer- sjúklingum. Efnið á svo sameiginlegt með svonefndum EPA fitusýrum, sem meira hafa verið rannsakað- ar, að minnka blóðfitu og blóðþrýsting, draga úr hættu á blóðtappa og æxlismyndun. EPA varð viðurkennt æðasiggs- lyf í Japan fyrir fimm árum. íslensk þorskalif ur og japanskur túnf iskur Svo litið sé nær hafa dansk- ar rannsóknir sýnt góð áhrif EPÁ á æðar Grænlendinga, sem borða feitan fisk af hjart- ans lyst. Tíðni hjarta- og æða- sjúkdóma meðal grænlenskra eskimóa er aðeins brot af því sem gerist í hinum vest- ræna heimi. Og ný íslensk athugun á áhrifum þorska- lýsis leiðir í Ijós 40% lækk- un blóðfitu, þríglýseríða nán- ar tiltekið, hjá miðaldra mönn- um með óeðlilega hátt hlutfall fitu í blóðinu. Þeir tóku 15-30 millilítra af þorskalýsi á dag í sex vikur, áhrifin reyndust sam- bærileg við verkan ýmissa lyfja, en án aukaverkana. Rannsóknin, sem gerð var af Jórunni V. Val- garðsdóttur læknanema í samvinnu t

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.