Morgunblaðið - 25.08.1995, Blaðsíða 3

Morgunblaðið - 25.08.1995, Blaðsíða 3
MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 25. ÁGÚST 1995 B 3 DAGLEGT LIF Myndir á tíkall, og lesið úr Þórbergi j*} NÝLEGA fengu nokkrir íbú- ¦SJ ar í vesturbænum boðskort á ¦ listsýningu sem haldin var Zmeð óhefðbundnum hætti í *^" garðstofu í raðhúsi yið Afla- 52í?randíi- Nína Hjördís Þor- W» kelsdóttir er einn aðstand- i anda sýningarinnar en hún ¦," er sex ára og mjög efnileg myndlistarkona. „Ég stakk upp á_því við vinkon- ur mínar Bergdísi Yr, Guðrúnu og Siggu Gyðu að það gæti verið gam- an að hafa listsýningu og bjóða nokkrum úr hverfinu. Þeim leist vel á það svo við bjuggum til boðs- kort og fórum með í næstu hús," segir Nína en hún varð læs fjög- urra ára og fer því létt með að búa til boðskort. „Við höfðum síðan upplestur úr verkum Þórbergs Þórðarsonar og fórum í leiki." Nína er ekki byrjuð í skóla og það er erfitt að ímynda sér að sex ára barn geti stautað sig almennilega framúr Þórbergi. Þegar hún er beðin um að lesa fyrir forvitinn blaðamanninn er hún ekkert að tvínóna við hlutina og segist gjarnan vilja lesa úr kafla um það þegar hún Lilla Hegga týndist. Hófst svo lesturinn. Þessi sex ára hnáta las hátt og skýrt með réttum áherslum og mikilli tilfinningu. Hún sagði að þær vin- konurnar skiptust á að lesa sögur fyrir gesti sem kæmu á sýningu til þeirra. Sýningin var haldin í garðstof- unni heima hjá Nínu og reyndar hafa þær haldið uppteknum hætti NINA Hjördís Þorkelsdóttir er sex ára og fór létt með að lesafyrir gestina. vinkonurnar og verið með nokkrar sýningar þar síðan sú fyrsta var haldin. „Stundum förum við í leiki eða sýnum ballet. Þetta er mis- jafnt." í boðskortinu var tekið fram að veitingar væru í boði. „Við bjóðum upp á kex ef það er til og síðan vatn. Það er ótrúlegt hvað fólk drekkur af vatni", segir Nína. Listaverk stelpnanna eru til sölu og Nína segir að þær selji vatns- litamyndir á tuttugu krónur en taki bara tíu krónur fyrir þær myndir sem séu litaðar með trélit- um. Ef gestir sem koma á sýningu til þeirra eru áfjáðir í að eyða pen- ingum stendur þeim líka til boða að kaupa annað eins og fallega steina eða kuðunga á um krónu stykkið. ¦ BERGDÍS og Nína Hjördís. Á myndinni er líka gesturinn Sæunn Ýr Hörpudóttir. Morgunblaðið/Jón Svavarsson BERGDÍS Ýr Sigurðardóttir við eitt listaverkið. Oruggari myndatökur ÞVÍ er haldið fram að geislun vegna tannmyndatöku sé skað- laus. Hins vegar er gott að losna við alla óþarfa geislun. Ný tækni gerir, nú tannlæknum kleift að nota tölvutækni við myndatökuna svo geislunin verður -tíu sinnum minni en ella. Frá þessu er sagt í bandaríska tímaritinu Longevity fyrir skömmu. Litlu tæki er komið fyrir í munni viðkomandi og það sendir síðan skilaboð á tölvuskjá- inn þannig að sjúklingur og tann- læknir geta skoðað saman mynd- ina á skjánum. Þetta kerfi er hannað af fyrir- tækinu Schick Technologies sem er í New York og sérfræðingar spá því að eftir nokkur ár verði þetta komið í framleiðslu hjá mörgum fyrirtækjum og orðið nauðsynlegt tæki á stofu tann- lækna. Einnig er að því getum leitt að siðar kunni að vera hægt að beita svipaðri tækni við brjósta- myndatökur, lungnamyndatökur og svo framvegis. ¦ ÞORSKALYSI getur lækkað blóðfitu um 40% samkvæmt nýrri íslenskri athugun. við þrjá sérfræðinga, staðfesti líka að blóðflögur þeirra sem taka lýsi loða síður saman, sem er jákvætt fyrir hjarta- og kransæðasjúklinga. En í Japan vekur DHA mesta forvitni af fituefnum núna og mikið kapp er lagt á vinnslu þess. Aðal- lega úr túnfiskhausum, ^^^ þar sem fitusýrurnar fást úr augntóftunum. I mönnum er DHA-fita í heila, sjónhimnu 'og hjarta og móðurmjólk er rík af DHA, sem enda er talið afar mikilvægt fyrir þroska ungbarna. Hérlendis getur fólk fengið DHA úr þorska- lýsishylkjum (10-12% af 'efninu) og Ómega-hylkj- um (15-16%). Ogauðvit- að úr fiski, feitum og vænum, fyrir heila barna og gamalmenna og hjarta hinna. SJaldgæf efnl sem auka áhrlf mlkllvægra lyfja wmm Franskur lyfjafræðiprófessor í París, Francois Le Goffic, hefur rannsakað sjaldgæf fituefni úr sjáv- arlífverum og bindur miklar vonir Hitt dæmið er Bryostatin- sameindin sem f æst í ör- litlu magni úr mörgum smá- verum í sjó. Hún veitir vörn gegn krabba- meini meö því aðhindra óeðlilega frumufjölgun og þar með æxlismyndun. við áhrif þeirra á alvarleg heilsu- farsvandamál. Hann segir ýmsa kóralla, sveppi og bakteríur hafa örlítið af flóknum en áhrifaríkum efnasamböndum, líklega til að verj- ast árásum eða til veiða, eins og einn sveppur sem gefur frá sér lam- ^^_ andi efni og sogar svo næringu til sín. Sum efnasambandanna eða einfaldari efni byggð á þeim muni í framtíðinni hjálpa til að verjast krabbameini og æxlis- myndun, ýmsum veiru- sýkingum og bólgum. Rannsóknirnar koma þannig læknisfræði og lyfjafræði til góða að sögn Goffics og geta h'ka nýst í lífefnafræði. Til dæmis til skilnings á hvernig taugaboð ber- ast. „Vonandi er ekki langt í að læknavísindjn geti nýtt rannsóknirn- ar," segir Goffic, „bandarískir vísinda- ^mm menn hafa stundað svipaðar athuganir og eru líka vel á veg komnir." Goffic nefnir tvö dæmi um lækn- isfræðilegan tilgang tilrauna sinna. Fyrst bólgueyðandi sameind, Scal- aridal, sem unnin er úr sveppi. Hann segir áhrif hennar undraverð og vonast til að liðagigtarsjúklingar njóti góðs af á næstu árum. Skort- ur á efninu sé vandamál, en reynt hafi verið að líkja eftir því á rann- sóknastofu. Hitt dæmið er Bryostatin-sam- eindin sem fæst í örlitlu magni úr mörgum smáverum í sjó. Hún veit- ir vörn gegn krabbameini með því að hindra óeðlilega frumufjölgun og þar með æxlismyndun. Jafn- framt mun sameindin draga úr eit- uráhrifum krabbameinslyfsins Int- erleukin 2 takist að blanda henni við það. Goffic segir það brýnt verk- efni og telur víst að aukin athygli beinist að því á næstunni. Hvað leynlst í köldum sjó? Rannsóknir Goffics og félaga hans eru dýrar og erfíðar, lífverurn- ar teknar af miklu dýpi, bakteríur til dæmis á 1.000 metrum, og vinnslan á eftir er flókin. Ná þarf efnasamböndunum út, greina þau og kanna hugsanleg eituráhrif. Hægt er rækta sumar bakteríurn- ar, en annars er skortur á efni helsta hindrun þessara athugana. Hundrað kíló af bakteríum, svepp- um og kóröllum" gefa aðeins 2-10 milligrömm af lífrænu sameindun- um. Hingað til hefur verið leitað í hlýjan sjó, en Goffic fmnst mjög forvitnilegt hvað leynist á kaldari slóðum. Efni úr fiskifitu, sérstaklega há- karlalýsi, hafa líka verið hugðarefni Goffícs. Hann segir byggingu þeirra ekki eins flókna og smáefnanna og líkurnar góðar á virkni gegn bakter- íu- og sveppasýkingum, einkum með því að magna áhrif lyfja. Sam- eindum úr hákarlalýsi hafi verið blandað í sveppalyfið Amphotheric- ine B og virkni þess þannig aukin hundraðfalt. Þessar sameindir ættu einnig að geta unnið gegn Herpes-veirunni, að sögn Goffics, en þær eru ókomn- ar á markað í lyfjaformi. ¦ Þórunn Þórsdóttir Konur, áfengi og tíðahringurinn ÞÓTT áhrif áfengis séu mis- munandi eftir einstaklingum virðast þau öllu óútreiknanlegri hjá konum en körlum. Holl- ensk rannsókn bendir til að skýr- ingin sé af líf- fræðilegum toga og hormónar kvenna valdi mis- munandi áhrifum áfengis á konur eftir því hvenær í mánuðinum þær neyta veiganna. Fjórum dögum fyrir tíðir eru konur sagðar vanhæfari en ella til að fara með áfengi og um miðbik tíðahringsins þurfi þær meira magn alkóhóls til að finna á sér. Einn liður í könnun hollenskra rannsóknarmanna á hegðun fíkla bar yfirskriftinaí „Konur og áfengi". Rannsókn leiddi í ljós að á fjórða degi fyrir tíðir jókst áfengismagnið í blóðinu og náði hámarki um það leyti sem blæð- ingar hófust. Smám saman minnkaði magnið og varð minnst á tólfta til fimmta degi fyrir næstu blæðingar, en þá höfðu konur líka tilhneigingu til að drekka meira. Þessar niðurstöður um þátt tíðahringsins á áhrifum áfengis á líkamann ættu ekki að koma mjög á óvart því þegar hefur verið sýnt fram á að á meðgöngu minnkar hæfni líkamans til að losa sig við lyf þ.á.m. alkóhól. Vitað er að tíðahringurinn veldur því að áhrif ýmissa læknislyfja eru með öðrum hætti hjá konum en körlum. Til dæmis virðast vímuefni eins og valíum skiljast seinna út úr líkömum þeirra og skammtur, sem alla jafna ætti ekki að valda vímu orsakar siíkt ástand hjá sumum konum þegar þær hafa blæðingar. Ýmislegt rennir stoðum undir að niðurstöður rannsóknarinnar eigi við rök að styðjast.Talið er næsta víst að mikil áfengis- neysla hafi áhrif á tíðahringinn og vitað er að áfengissjúkar kon- ur eru oft ófrjóar. ¦ Heimild/The Independent.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.