Morgunblaðið - 20.12.1996, Blaðsíða 3

Morgunblaðið - 20.12.1996, Blaðsíða 3
h MORGUNBLAÐIÐ FÖSTUDAGUR 20. DESEMBER 1996 B 3 ¦>?l DAGLEGT LIF Morgunblaðið/Ásdís Ásgeirsdóttir ERU ævintýri holl lesning fyrir börnin? menntafræðinemi, sem er að vinna að BA-verkefni um myndabækur, telur að munur sé á því að segja börnum frá óhuggulegum atburðum í sögum en að sýna þeim þá í reynd með skreytimyndum eða í sjónvarpi. „Ég held að börn ímyndi sér aldrei meiri ógn eða hrylling en þau ráði við," segir hún. „Það er til dæmis allt annað að segja barni að úlfurinn hafí gleypt Rauðhettu, en að sýna það með mynd. Auk þess má benda á að frásögn af því þegar fólk eða verur eru gleyptar, hefur oft komið fyrir í sögum í gegnum árþúsundin og því hlýtur það að hafa einhverja aðra og dýpri merkingu, en bara þá bókstaflegu," segir hún. Engum œtti ad verða melnt af ævlntýrum Magnea Matthíasdóttir, rithöfund- ur og þýðandi barnaefnis fyrir Stöð 2 segist vera ævintýrafíkill og hafi alltaf verið hrifin af Grimmsævintýr- um. „Ég held að ég hafi ekki beðið neinn skaða af því að lesa þessi ævintýri," segir hún. „Það er fullt af hlutum sem eru óhollir fyrir börn, til dæm- is það að horfa á fréttir í sjónvarpinu, en engum ætti að verða meint af ævintýrum," segir hún og bætir því við, að þá gefi hún sér að foreldri eða einhver annar sé að lesa fyrir barnið. „Hins vegar er enginn að útskýra fyrir barninu það sem það er að horfa á í fréttum, bíómyndum eða annars staðar," segir hún. Magnea heldur því einnig fram að það sé mikilvægt fyrir sálarlíf allra að lesa ævintýri. „Það er hryll- ingur alls staðar í kringum okkur, ofbeldi og dauði eða hvað sem það nú er, en í ævintýrum er þetta viðráð- anlegt. Þetta er saga og bömin gera sér alveg grein fyrir því. Foreldri sendir til dæmis ekki dóttur sína eina út í skóg með nesti til ömmu, heldur er farið saman í bílnum með kaffi- poka. Ég held lika að börn viti að ævintýri eins og Rauðhetta og úlfur- inn endi vel. Það að hið góða sigri að lokum er sannfæring sem er nauð- Sum þessara ævintýra haf a líka mátt sæta ýmsum breyt- imjum í gegn- um tíðina. synleg fyrir okkur öll að hafa. Við gætum til dæmis ekki horft á bíó- myndir, þar sem fjöldamorðingi gengur laus, með jafnaðargeði nema af því að maður veit að þetta endar vel, hann næst og réttlætið sigrar að lokum," segir hún. Magnea segir einnig að ævintýri séu nauðsynleg fyrir hugmyndaflug barna og andlegan þroska. Eg sé því ekki af hverju ætti að nota einhverj- ar hreinsanir á þessum gömlu, traustu ævintýrum," segir hún. Bðrnln lifa ekkl í auglýsingahelml Magnea telur að menn hafí al- mennt mjög rangar hugmyndir um bernskuna; að hún sé eitthvert gós- enland þar sem allt sé gott, öruggt og fallegt. „Auðvitað viljum við búa til svona heim fyrir börnin okkar, en það er ekki í okkar valdi. Þau lifa ekki í neinum auglýsingaheimi, held- ur þurfa þau að takast á við ótal- margt á hverjum einasta degi. Við stjórnum því hins vegar ekki og höf- um ekki hugmynd um hvað fer fram þeirra á milli. Við sjáum þetta yfírleitt bara utan frá," segir hún. „Og hvað vitum við líka um það hvað börnum finnst ægilegt?" spyr hún. „Dóttur minni fannst til dæmis sag- an Palli var einn í heiminum alveg hræðileg og hágrét þegar hann vaknaði aleinn og yfirgefinn: Hún sá ekk- ert heillandi við það. Á hinn bóginn deplaði hún ekki auga þó úlfurinn gleypti bæði Rauðhettu og ömmu," segir Magnea. „Þá var mér einu sinni sagt frá frá lítilli stelpu sem var að horfa á litla sæta teiknimynd, sem hún grét og grét yfir. Þegar nánar var að gáð kom í Ijós að hún var að gráta yfir því að það var tekin taska eða nesti af persónunni á barnaheimil- inu. Þetta var hryllilegt í hennar huga, því það var eitthvað sem hún gat heimfært upp á aðstæður sem hún þekkti eða gat ímyndað sér hvernig væru. En úlfur og skógarhöggsmaður í skógi, það er svo fjarlægt," segir hún að síðustu. ¦ Væn vörn handa konum með börn á brjósti LOKIÐ er íslenskri rannsókn á nýrri mínípillu sem ætlað er að koma i veg fyrir getnað. Áttatíu og þrjár konur með börn á brjósti voru viðföngin í rannsókninni, en Ragnheiður Ingi- björg Bjarnadóttir læknir á kvenna- deild Landspítalans sá um fram- kvæmdina ásamt Helgu Gottfreðs- dóttur, ljósmóður og Reyni Tómasi Geirssyni prófessor kvennadeildar. Venjuleg samsett pilla inniheldur bæði östrógen og gestagen og er ekki talin heppileg fyrir konur með börn á brjósti vegna þess að östrógen bæði minnkar magn bijóstamjólkur og skilst út í hana. Þyngdin mæld fyrir og eftir brjóstagjðf Nýja mínípillan hefur hinsvegar þann eiginleika umfram venjulegar pillur að innihalda aðeins gestagen hormón. Ein slík pillutegund er á markaðn- um en pillan sem prófuð var nú inniheldur nýrra gestagen eða eins og er í nýjum sam- settum pillum og heitir fullu nafni desogestrel. Hormónið í nýju pillunum er í helmingi minna magni en í samsettu pillunum, eða 75 míkrógrömm í stað 150. Ragnheiður segir hér því ekki nýtt lyf á ferðinni heldur vel þekkt, gefið eitt sér og í minna magni en áður, og hef- ur það verið rannsakað mikið í Hollandi og fleiri löndum hjá konum sem eru ekki með börn á brjósti. Niðurstöðurnar þar voru að nýja pill- an er áhrifameiri heldur en gömlu mínfpillurnar, sem aðeins gerir slím- tappann í leghálsinum seigari, en þessi pilla hefur þá viðbótarverkan að hemja egglos. Framleiðandi pillunnar í rannsókn- inni sem Ragnheiður Ingibjörg stjórnaði er hollenskur og heitir fyrir- tækið Organon. Það hafði áhuga á að hér á landi yrði gengið úr skugga um hvort öruggt væri að lyfið hefði engin neikvæð áhrif á brjóstamjólk, frekar en eldri mínípillur. Ástæðan var sú, að brjóstagjöf er hér algeng og að íslenskar konur hafa börnin lengur á brjósti en aðrar kynsystur Ragnheiður I. Bjarnadóttir. Morgunblaðið/Kristinn STÚLKA sem var með í rannsókninni. þeirra í Evrópu. Kvennadeild Landsp- ítalans tók svo verkefnið að sér. Rannsóknin byrjaði haustið 1993 með því að sængurkonum, sem höfðu áður verið með börn á brjósti, var boðið að vera með og urðu þær 83 á endanum. 42 konur völdu nýju pill- una og 41 lykkju svo hægt væri að bera hópana saman. „Konurnar komu svo með barnið i skoðun áður en þær byrjuðu á getnaðarvörninni," segir Ragnheiður „og fengum við hjá þeim mjólkursýni til að kanna efna- samsetninguna. Þær vigtuðu einnig börnin fyrir og eftir gjöf til að hægt væri að meta magn brjóstamjólkur- innar." Hver kona var í sjö mánuði í þessari rannsókn og komu þær reglulega í skoðun. „Til viðbótar þessu buðu tíu konur sem voru á pillunni sig fram," segir Ragnheiður, „til að hægt væri að athuga niðurbrot efnisins og hversu mikið mældist í blóðinu og mjólkinni. Þær lögðust tvívegis inn á deildina í tæpan sólarhring með bömunum vegna þessa. Við fengum hjá þeim mjólkursýni eftir hverja brjóstagjöf og blóðsýni með ákveðnu millibili." Engln áhrlf á brjðstamjólklna og engln varð ðlétt Niðurstöðurnar voru að enginn munur var á magni brjóstamjólkur hjá konunum á pillunni annarsvegar og konunum á lykkjunni hinsvegar. Enginn marktækur munur var heldur á samsetningu mjólkurinnar. „Lyfíð fannst í móðurmjólkinni í mjög Iitlu magni," segir Ragnheiður, „eða 1,5% af því sem tekið var inn, sem er svipað og hefur komið fram í erlendum rannsóknum á eldri mínípill- um." Lengd, þyngd og höfuð- mál bamanna var mælt í hverri komu á kvennadeild- ina og enginn marktækur munur kom fram á milli hóp- anna. „Eini munurinn sem fram kom var að aðeins meira var um aukaverkanir hjá konum á pillunni, eins og blæðingaóregla og höfuð- verkur," segir hún. Niðurstöður komu ekki á óvart en rannsóknin þótti takast sér- lega vel vegna þess að það kostar átak að vera með 83 konur í lang- tímarannsókn. Ragnheiður þakkar það hversu jákvæðar konumar voru en þær þurftu að leggja heilmikið á sig til að rannsóknin gæti heppnast sem best. „Þær héldu líka dagbók um hugsanlegar aukaverkanir." íslenska rannsóknin var lokastig rannsókna á þessari mínípillu og verður hún nú markaðssett á næsta ári. Hún er talin nánast 100% örugg fyrir konur með böm á brjósti sé hún tekin rétt, en ekki má skeika nema þremur tímum í reglulegri inntöku. Engin kvennanna varð þunguð á meðan á rannsókn stóð. B Gunnar Hersveinn að skapi SF að gjöf frá B^ móðursystur y sinni. Haiin gerði könnun meðal háskóla- nema á því hvaða gjafir þeir hefðu feng- ið á jólunum, frá hverjum gjafirn- ar hefðu verið og hve tnikið þiggj- endurnir mátu hverja gjöf ef þeir tóku ekki tillit til þeirrar væntumþykju sem þær endurspegla. Hann kannaði sérstak- lega hvaða gjöfum var skipt og hve mikið þiggj- endur hefðu verið tilbúnir að borga fyrir gjafirnar ef þeir hefðu þurft að greiða þær úr eigin vasa. Niðurstöðurnar sýndu að því fjarskyldari sem gefandinn var, þeim mun verr nýttust gjafir hans. Þær gjafir sem nýttust best komu frá mökum þiggjenda og gjafir frá v iiiuin, foreldrum og systkinum nýttust einnig vel. Yfirleitt nýttust gjafir betur ef litill aldursmunur var á gefanda °S þiggjanda. Það var líka greini- legt að fjarskyldir ættíngjar gerðu sér grein fyrir því að þeir áttu erfitt með að meta hvað myndi nýtast þiggjandanum best og al- gengt var að þeir gæfu peninga. Svipuð virðist vera raunin á I s- landi eins og sést á þvi að algengt er að fjarskyldir ættingjar gefi peninga í fermingargjafir í stað þess að reyna af veikum mætti að komast að því hvað fellur í kramið hjá unglingunum á hverjum tíma. Waldfogel reyndi að meta hve miklum verðmætum væri sóað vegna þess að gjafir væru þiggj- anda minna virði en gefandi greiddi fyrir þær. Komst hann að þeirri niðurstöðu að umtalsverður hluti færi í súginn eða um fimmt- ungur þess sem varið er í jólagjaf- ir vestra. Svipuð lögmál gilda væntanlega um gjafir sem gefnar eru af öðru iilefni svo sem við fermingar, afmæli og á hátíðum annarra trúfélaga. Heildarupp- hæðin sem fer í súginn við gjafir er því afar há. Waldfogel gerir enga tilraun til að koma með lausnir til úrbóta. Það væri vissulega hægt að koma í veg fyrir sóun ef allir gæfu pen- inga. Vart þætti nú samt til bóta að undir jólatrénu væru bara umslög með ávísunum svo að sennilega verða hér ekki breyting- ar á. Prófessor Waldf ogel gerir alltjent ráð fyrir að fá enn eitt bindi frá sinni ástkæru móðursyst- ur í ár. ¦ Gylfí Magnússon

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.