Morgunblaðið - 04.05.1997, Blaðsíða 13

MORGUNBLAÐIÐ
SUNNUDAGUR 4. MAÍ 1997 B 13
MANNLIFSSTRAUMAR
MATARLIST/Er hvítlaukur allra meina bót?
Ástaijurt sem fykt er af!
fyrir því að stúlkur stunduðu ball-
ett. Fyrir 1950 höfðu ballerínur
verið kvenlega vaxnar eins og
kvenmenn almennt en eftir að Bal-
anchine skartaði tággrönnum dans-
meyjum sínum var tímabili kven-
legs vaxtarlags í ballett lokið. Þetta
útlit er enn við lýði í ballettheimin-
um og eru sjúkdómar eins og lystar-
stol ekki óalgengir meðal dansara.
Ballettverk Balanchine höfðu það
markmið að höfða til fegurðarskyns
áhorfenda. „Horfið á tónlistina og
hlustið á dansinn" var orðsending
í leikskrá frá Balanchine til áhorf-
enda. Hans æðsta takmark var að
gera tónlistina sýnilega með hreyf-
ingum. Hreyfingum sem höfðu eng-
an sérstakan boðskap fyrir utan
að vera fallegar. Túlkun og tilfinn-
ingar í ballett voru óþarfar í augum
Balanchine, hann var á móti ballett-
um sem sögðu sögu og túlkuðu til-
finningar. Dansarar undir stjórn
hans voru vélmenni án tilfinninga
sem hann gat stjórnað að vild. I
ballettum Balanchine var kven-
dansarinn ávallt aðalatriði og
tengdist hrifningu hans af hinum
„fullkomna“ líkama ballerínunnar.
Hlutverk hennar var að heilla
áhorfendur með liðleika sínum,
hraða og mýkt. Karldansarinn var
hinsvegar stoð og stytta kvendans-
arans á sviðinu, hans hlutverk var
að lyfta henni og snúa. Hrifning
Balanchine af kvendönsurum virð-
ist hafa náð út fyrir starfsvettvang
hans því af einkamálum hans er
það að segja að hann giftist fjórum
sinnum og voru konur hans allar
þekktar ballerínur.
í dag eru verk Balanchine sýnd
reglulega af rúmlega 200 dans-
flokkum um allan heim en alls
samdi hann 425 verk. Dansstíll
hans, það að útiloka tilfinningar
og túlkun, byggja á tækni og hraða
og leggja áherslu á þýðingarleysi
hreyfinganna er nú þekktur sem
nýklassískur stíll. Hann stýrði New
York City Ballet í 35 ár eða allt
til andláts síns árið 1983 og þjálf-
aði þar marga af þekktustu ballett-
dönsurum seinni tíma, þar á meðal
Helga Tómasson. Hinn bandaríski
stíll einkennist enn af því sem Bal-
anchine þótti einkenna bandarískt
samfélag á fjórða áratugnum þegar
hann kom þangað sem aðkomu-
maður, það er hraða og útlimalöng-
um líkömum. Ferill Balanchine sýn-
ir svo ekki verður um villst að
stundum getur það komið til góða
að vera útlendingur í ókunnugu
landi.
BRAGÐLAUKAR okkar eru alltaf
að þroskast eins og við sjálf (flest
a.m.k.). Börn sækja yfirleitt í það
sem sætara er, a.m.k. forðast þau
afgerandi súrt eða sterkt bragð
yfirleitt. Eftir því sem þau stækka
þroskast persónuleiki þeirra,
smekkur og þá samhliða því
bragðlaukarnir. Þessi endi bragð-
taugarinnar í tungunni er merki-
legt fyrirbæri. Ég get nefnt per-
sónuleg dæmi um þróun bragð-
lauka. Fyrir nokkrum árum var
mér fyrirmunað að drekka kaffi,
borða ólífur, drekka rauðvín, borða
þistilhjörtu, kræklinga og myglu-
ost svo eitthvað sé nefnt, en nú
þykir mér allt þetta herramanns-
matur.
Hvítlaukur er ein af þessum
fæðutegundum sem menn
virðast annað hvort elska eða
hata, þá yfirleitt lyktarinnar
vegna. Bragðlaukar íslendinga
virðast hafa
þroskast mjög á
undanförnum
árum því hvít-
laukur er óhemju
vinsæll hér á
landi, og er það
vel. Þessi um-
deilda planta á
rætur sínar að
rekja til Mið-Asíu þar sem hún
vex villt og hefur verið notuð sem
lækningajurt þar í gegnum tíðina.
Nú er hvítlaukur ræktaður á sól-
ríkum stöðum víða um heim sök-
um gífurlegra vinsælda. Laukur
hvítlauksplöntunnar býr yfir
bakteríudrepandi eiginleika. Öll
laukplantan hefur mjög sterkan
og áleitan þef, en þó „ilmar“ lauk-
urinn sjálfur mest. Það er vafalít-
ið vegna hinnar stæku lyktar hvít-
lauksins sem hann hefur fengið á
sig stimpil kölska. Það er útbreidd
trú manna að hvítlauksplantan
sé vörn gegn hinu illa og að með
hvítlauk í lófanum geti maður
flæmt alla illa anda í burtu. Einn-
ig hefur því verið fleygt að norn-
ir misstu algerlega kynngikraft
sinn í návist hvítlauks, svo kraft-
mikill væri hann, að hann slægi
þeim við.
Í Ódysseifskviðu er að finna
frásögn þar sem hvítlaukur gegnir
lykkilhlutverki. Goðsagnapersón-
an Kirka, sem var dóttir Helíosar
sólguðs og var líklega ástargyðja
frekar en tunglgyðja eins og marg-
ir vilja meina, en er samt þekkt-
ust fyrir það að leggja ýmis ill
álög á menn, breytti skipsfélögug-
um Ódysseifs í svín, er þeir hugð-
ust stíga á land eyju hennar
Aeaeu. Ódysseifur sá við henni
þökk sé jurt einni sem Hermes
hafði fengið honum og nefnist
„moly“, en það er ein tegund hvít-
lauks. Hann gat einnig fengið
þessa harðsnúnu mey til að rifta
hinum hvimleiðu álögum af skips-
höfninni, og til að kóróna allt varð
hún ástfangin af Ódysseifi og hann
af henni hlýtur að vera því hann
gleymdi konu sinni og heittelskuðu
landi í heilt ár. Þannig fékk hvít-
laukurinn á sig ástaijurtarnafnið.
Hvítlaukurinnn lætur semsagt
gott eitt af sér leiða og því er vel
hægt að líta framhjá þeim (ó)þef
sem honum fylgir, miðað við alla
þá kosti sem hann býr yfir. En
er hægt að borða hvítlauk án þess
að þurfa að lykta „illa“ á eftir.
Steinselja er mjög gott ráð, að
tyggja lítið steinseljubúnt eftir að
hafa snætt hvítlauk virkar mjög
vel, nú og ef allir borðuðu hvítlauk
myndi enginn ergja sig yfír lykt-
inni! Ljós punktur við lyktina er
síðan e.t.v'. sá að með því að anga
af hvítlauk sleppur maður við að
hitta allt fólkið sem mann langar
ekki til að hitta, það heldur sig í
öruggum radíus frá lyktinni! Sem
dæmi um lækningarmátt hvít-
lauksins má nefna að það hefur
sýnt sig að hann hefur víkkandi
áhrif á smáæðar líkamans og er
mjög áhrifamikill gegn of háum
blóðþrýstingi. Það hefur einnig
verið sýnt fram á að hvítlaukssafi
lækkar blóðsykurinn hjá sykur-
sýkisjúklingum. Það er því engin
tilviljun að ítalir sem líklegast eru
mestu hvítlauksætur heims hafa
lægsta hlutfall hjartasjúkdómatil-
fella allra þjóða í Evrópu. Einnig
rennir það stoðum undir hollustu
hvítlauksins að í Mið-Asíu (þaðan
sem hvítlauksjurtin er ættuð) lifir
fólk að meðaltali lengur en nokk-
urs staðar í heiminum auk þess
sem krabbameinstíðni þar er
lægst. Hvítlaukurinn er almennt
mjög styrkjandi og nærandi; hann
er hressandi, vatnslosandi, bætir
meltinguna og heldur maganum í
fínu formi. Hann ku einnig skerpa
húðlitinn, og frábær sólvörn er að
smyija varir og andlit með hvít-
laukssafa, segir gamalt húsráð.
Hvítlaukurinn varðveitir líkamann
semsé að innan jafnt sem utan.
Þess þarf að gæta þegar hvít-
laukur er notaður í matseld að
steikja hann ekki við háan hita,
hann brúnast t.a.m. mun fyrr en
venjulegur laukur og ef hann
brúnast um of er hann óætur og
þá verður lyktin fyrst vond. Það
er því farsælast að setja hvítlauk-
inn út í réttinn í lok eldunar-
tímans, sérstaklega ef um steikta
rétti er að ræða. Hvítlaukurinn
mildast mjög við steikingu, og af
honum er ekki þetta skarpa bragð
eins og þegar hann er borðaður
ferskur, en hann er einnig ljúf-
fengur þannig, t.d. pressaður ofan
á brauð. Alltaf þegar keyptur er
hvítlaukur skal gæta þess að hann
sé ekki byrjaður að þorna upp og
sé ekki mislitur eða hnjaskaður á
neinn hátt. Einnig skal varast að
kaupa hvítlauk sem byrjaður er
að spíra. Best er að geyma hvít-
laukinn á köldum, dimmum stað
einan og sér þar sem loft leikur
um hann, t.d. í lítilli bastkörfu
með loki. Það mun vita á gott
dreymi mann að hvítlaukur sé til
á heimilinu! Eins held ég það geti
ekki vitað á annað en gott að eiga
alltaf hvítlauk og borða nóg af
honum jafnt ferskum sem steikt-
um eða soðnum.
Hvítlaukshósta-
mixtúra
__________1 hvitlouksrif_______
2 msk hunang eða síróp
Meijið hvítlaukinn út í hunangið
eða sírópið og takið inn eina msk
tvisvar á dag.
Hér er ein uppskrift sem hress-
ir upp á langþreyttar kartöflur.
________2 heilir hvítlaukqr____
60 gr smjör
500 gr kartöflumús
rjóma og/eða smjörslettg
__________salt og pipgr________
2 msk hökkuð steinselja
Sjóðið hvítlaukana í 2 mín og
þurrkið þá síðan, kælið og afhýð-
ið. Bræðið smjörið og steikið hvít-
laukana við vægan hita, þar til
þeir eru orðnir mjúkir, en látið þá
ekki brúnast. Síið safann frá og
hellið hvítlaukssmjörinu út í kart-
öflumúsina. Hrærið vel og hellið
því næst rjómanum, smörslettu,
kryddi og steinseljunni út í. Hitið
upp á ný og berið fram.
eftir Álfheiði Hönnu
Friðriksdóttur
hafi ævinnar eyða dýr mestri orku
í vöxt og þroskun. Eftir kynþrosk-
un hins vegar er mikilli orku og
fyrirhöfn eytt í tilhugalíf og æxl-
un. Á hvaða þróunar- og stærðar-
stigi er ákjósanlegast fyrir ein-
staklinginn að breyta um hátt-
erni? Rétt ákvörðun hefur afger-
andi áhrif á heildarafkomu, þ.e.
fjölgunarmátt tegundarinnar. Nið-
urstöður þessara nýju rannsókna
koma til með að varpa nýju ljósi
á þá þætti sem leiða til hagkvæmr-
ar orkudreifingar dýranna.
Líkan Kozlowskis og Weinars
getur ekki gefið skýringu á stærð-
fræðilegri dreifingu veldisvísanna.
Um hana verða þeir að gera
ákveðnar áætlanir. Með því að
gera ráð fyrir svokallaðri normal-
dreifingu komust vísindamennirnir
að áhugaverðum niðurstöðum.
Þeim tókst að skýra ákveðin hlut-
fallatengsl á milli fjölda spendýra-
tegunda af ákveðinni líkamsstærð.
Með því að taka fjölda tegunda
sem fall af logaritmanum af lík-
amsþyngd fundu þeir dreifingu
sem er mjög svipuð þeirri dreifingu
sem greinst hefur með beinum
athugunum. Dreifingin er misvæg,
þannig að fleiri tegundir hafa
þyngd sem er minni en meðal-
þyngd athugaðra dýra. Viðleitni
til að skýra upphaf þessarar dreif-
ingar hafði hingað til verið árang-
urslaus. Jafnvel þótt rannsóknirn-
ar gerðu ekki meira en skýra til-
komu þessarar dreifingar væru
niðurstöður þeirra mjög áhuga-
verðar.
Við eigum afmæli um þessar
mundir og bjóðum því
20%
afslátt af öllum húsgögnum verslunarinnar
Síðasti
dagur
Opid í dag
frá kl .14.00 -17.00
\faflwsgögn hoffu mti árafaS
verið leiðandi verslun með húsgögn þar sem verð, ending
og gæöi hafa farið saman. í tilefni af 35 ára afmæli okkar
bjóðum við nú gott úrval af borðstofusettum, sófasettum,
hornsófum, hvíldarstólum, rúmum og mörgu fleira á
ótrúlegu verði!
Troðfull búð
af nýjum vörum!
Hjá okkur eru Visa- og
Euro-raðsamningar
ávtsun á
usgoqn
Ármúla 8 - 108 Reykjavík

_