Morgunblaðið - 31.07.1997, Blaðsíða 20

20 FIMMTUDAGUR 31. JÚLÍ 1997
MORGUNBLAÐIÐ
ERLEIMT
Umdeild einkavæðing Svjazinvest
Jeltsín sáttur
við söluna
Moskvu. Reuter.
BORÍS Jeltsín, forseti Rússlands,
var í gær sagður sáttur við hvemig
staðið var að sölu á fjórðungs hlut
í rússneska Qarskiptafyrirtækinu
Svjazinvest, sem hafði sætt harðri
gagnrýni fjölmiðla undir stjórn
áhrifamikilla fjármálamanna er
studdu Jeltsín í kosningabaráttunni
á liðnu ári.
Anatolí Tsjúbajs aðstoðarforsæt-
isráðherra skýrði Jeltsín frá sölunni
í gær og sagði að forsetinn væri
sannfærður um að farið hefði verið
að ströngustu reglum í þessari
mestu einkavæðingu'sem rússneska
stjómin hefur ráðist í til þessa.
Deilan varð til þess að áhrifamestu
fjölmiðlar Rússlands, sem em undir
stjóm nokkurra af stærstu bönkum
landsins, gerðu harða hríð að um-
bótasinnum í stjórninni.
„Einkavæðingunni lýkur ekki
með þessum samningi," sagði
Tsjúbajs og bætti við að ráðgert
væri að einkavæða nokkur stórfýr-
irtæki, m.a. olíufyrirtæki, síðar á
árinu.
Jafnvirði helmings
launaskuidanna
Deilan um Svjazinvest blossaði
upp á föstudag þegar fallist var á
tilboð nokkurra fyrirtækja sem
tengjast Uneximbank, þriðja
stærsta banka iandsins, sem er
undir stjórn Vladímírs Potaníns,
fyrrverandi aðstoðarforsætisráð-
herra. Fyrirtækin voru í samvinnu
við nokkra erlenda fjárfesta, m.a.
Deutsche Morgan Grenfell, banda-
ríska auðkýfínginn George Soros
og bandaríska fjárfestingarfyrir-
tækið Morgan Stanley Asset
Management.
Tsjúbajs sagði að tilboð fyrir-
tækjanna hefði verið mun hærra
en tilboð keppinautanna og sölu-
verðið myndi duga til að greiða
helming allra launaskulda ríkisins.
Reuter
TYRKNESKT fjölmiðlafólk mótmælti í gær meðferð lögreglunn-
ar á fimm blaðamönnum, sem fluttir voru á sjúkrahús eftir
barsmíðar lögreglumanna þegar heittrúarmenn mótmæltu
menntastefnu stjórnvaida á þriðjudag.
Tyrkneska stjómin held-
ur fast við umbótaáform
Ankara. Reuter.
MESUT Yilmaz, forsætisráðherra
Tyrklands, sagði í gær að hann
myndi ekki láta undan þrýstingi trú-
aðra múslima og láta af áformum
um breytingar á menntakerfí lands-
ins. Deilur hafa risið milli veraldlega
sinnaðra múslima og heittrúaðra,
um menntun, byggða á trúarlegum
forsendum, og eru heittrúaðir and-
vígir þeim áformum Yilmaz, sem er
veraldlega sinnaður, að minnka trú-
arlega menntun í landinu.
í fyrradag efndi fjöldi trúaðra
múslima til mótmælaaðgerða í Ank-
ara, höfuðborg Tyrklands, gegn fyr-
irætlunum stjórnarinnar um að loka
framhaldsskólum þar sem kennt er
á trúarlegum grunni. Lögregla beitti
hundum, vatnsbyssum og kylfum til
þess að brjóta mótmælaaðgerðirnar
á bak aftur.
Yilmaz sagði í gær að harkalegar
aðgerðir trúaðra myndu ekki skila
árangri. „Þeim skjátlastef þeirhalda
að þeir geti hrætt stjórn lýðveldisins
með mótmælum á götum úti, hótun-
um og kúgun,“ sagði hann á frétta-
mannafundi í gær. Hann sagði enn-
fremur að stjómin væri staðráðin í
að standa við þær umbótaáætlanir
sem gerðar hefðu verið.
Yilmaz tók við embætti forsætis-
ráðherra í júní, eftir að forveri hans,
Necmettin Erbakan, lét af völdum
vegna þrýstings frá hermálayfírvöld-
um. Erbakan var trúaður múslimi,
en yfirmenn hersins veraldlega sinn-
aðir. Áætlanir Yilmaz um breytingar
á menntamálum hljóða m.a. upp á
að lengja skyldunám, byggt á verald-
legum forsendum, í átta ár, en nú
er það fimm. Þessi breyting myndi
í raun hafa þau áhrif að margir
skólar, sem byggja á trúarforsend-
um, yrðu að hætta starfsemi. Á
næstu vikum mun þingið greiða at-
kvæði um stjórnarfrumvarp um
breytingarnar.
Yilmaz sakaði í gær Erbakan og
stjómmálaflokk hans, Velferðar-
flokkinn, um að hafa viljað vernda
skóla, sem kenna á trúarforsendum,
til þess að ala upp stuðningsmenn
fyrir Velferðarflokkinn.
Alsírskir öfgamenn
fremja fiöldamorð
Kosningar
í skugga
voðaverka
París. Reuter.
LIAMINE Zeroual, forseti Alsírs, hét
því í ræðu á þjóðþingi landsins í gær
að alls skyldi freistað til að tryggja
frjálsar og sanngjarnar kosningar
til sveitarstjórna í landinu í október,
svo að styrkja megi lýðræðið í sessi
og binda enda á óstöðugleikann, sem
einkennt hefur alsírskt þjóðlíf að
undanfömu.
í kosningunum gefst Alsírbúum
kostur á að velja fulltrúa sína í
stjórnir 48 borga og um 1.500
smærri bæja. Nýju sveitarstjórnirn-
ar, einkum í þorpum og einangruð-
um byggðarlögum, munu standa
frammi fyrir því vandasama verkefni
að bregðast við og veijast morðum
öfgamanna á saklausum íbúum af-
skekktari byggðarlaga.
I fyrradag banaði sprengja tveim-
ur ungum stúlkum í þorpi skammt
suður af Algeirsborg. í héruðunum
Larba og Meda voru um 70 þorpsbú-
ar myrtir í upphafi vikunnar, í hefnd-
arskyni fyrir þá rúmlega þijú hund-
ruð uppreisnarmenn úr röðum músl-
ima sem öryggissveitir stjórnarhers-
ins hafa fellt frá því um miðjan
mánuðinn.
Um 170 óbreyttir borgarar hafa
verið myrtir í þessum héruðum á
undanfömum vikum. Allt að 60.000
manns hafa hlotið ofbeldisfullan
dauðdaga í Alsír frá því stjómvöld
stöðvuðu þingkosningar á árinu
1992, þar sem stefndi í sigur flokks
heittrúarmanna.
ESB kvartar undan
viðskiptahindrunum
Breska stjórnin kynnir
umdeildar áætlanir um
innheimtu skólagjalda
London. The Daily Telegraph.
BRESKA stjómin kynnti í síðustu
viku áætlanir um breytingar á fjár-
mögnun háskólanáms. Framfærslu-
styrkir til nemenda verða lagðir nið-
ur og hafin innheimta skólagjalda,
er geta numið allt að eitt þúsund
sterlingspundum á ári, eða sem svar-
ar eitt hundrað þúsund íslenskum
krónum.
Breskir fréttaskýrendur segja að
breytingarnar, sem koma eiga til
framkvæmda í október á næsta ári,
þýði í raun að grundvallarhugmynd-
in um ókeypis háskólanám fyrir alla
sé lögð til hliðar. David Blunkett,
menntamálaráðherra ríkisstjórnar
Verkamannaflokksins, sagði á þingi
að kreppa væri í menntakerfinu og
að ríkisstjórnin hefði tekið á þeim
mikla vanda sem kostnaður við há-
skólanám væri.
Réttlætti hann fyrirhugaðar að-
gerðir stjórnarinnar með því, að
háskólamenntað fólk ætti kost á
betur launuðum störfum en aðrir.
Stephen Dorrell, talsmaður íhalds-
flokksins í menntamálum, sakaði
ráðherrann um „hentistefnu",
„ómerkilegheit" og að fara „rænandi
og ruplandi" um peningaveski lág-
tekjufólks.
Nemendur greiði
fjórðung skólagjalda
Rannsóknarnefnd um framhalds-
menntun, undir forsæti sir Rons
Dearings, skilaði skýrslu í síðustu
viku og eru tillögur stjómarinnar
að nokkru byggðar á henni. Meðal
þeirra tillagna sem stjórnin hyggst
fara eftir, er að nemendur greiði
sjálfir fjórðung skólagjalda, en þau
nema alls um 400 þúsund íslenskum
krónum á ári. Með þessu á að koma
í veg fyrir fjárskort hjá háskólum,
sem skólayfirvöld segja að geti num-
ið allt að þrjú hundruð milljörðum
króna árið 2000. í skýrslu nefndar-
innar er þó tekið fram, að þetta
muni ekki verða skólunum næg
tekjulind.
Það verða þó einungis nemendur
sem koma frá fjölskyldum með árs-
tekjur yfir 3,4 milljónum króna sem
þurfa að greiða fjórðung gjaldanna.
Þeir nemendur, sem koma úr fjöl-
skyldum með árstekjur undir 1,6
milljónum, munu ekki þurfa að
greiða neitt, og greiðslur þeirra, sem
hafa tekjur þarna á milli, fara stig-
lækkandi eftir því sem tekjurnar eru
lægri. Nemendur úr röðum lágtekju-
fólks þurfa hins vegar að endur-
greiða framfærslulánin með svipuð-
um hætti og aðrir.
Framfærslulán til 20 ára
í stað framfærslustyrkja, sem
lagðir verða niður á næsta ári, verða
framhaldsnemendum boðin lán til
að standa straum af framfærslu
sinni og skólagjöldum, allt að 250
þúsund krónum á ári. Þessi fyrirætl-
an stjórnvalda er í andstöðu við til-
lögur nefndarinnar. Lánin eiga að
verða á hagkvæmum kjörum og
endurgreiðast annaðhvort gegnum
almannatryggingakerfið eða með
hækkuðum tekjuskatti. Endur-
greiðslum lánanna verður dreift á
allt að 20 ára tímabil, í stað sjö ára
nú, og hefjast þær þegar ákveðnu
tekjumarki er náð. Reiknað er með
að skuld nemenda verði að meðal-
tali sem svarar rúmlega einni milljón
íslenskra króna, eftir þriggja ára
nám. Þar að auki býðst nemendum,
sem eiga við „sérstaklega erfiðar"
aðstæður 25 þúsund króna lán ár-
lega.
Fréttaskýrendur reikna út, að
þriggja ára nám muni að líkindum
kosta nemanda utan höfuðborgar-
innar sem svarar einni milljón ís-
lenskra króna, en sá sem stundar
nám í London má reikna með að
kostnaðurinn verði um það bil 1,2
milljónir. Þá hafa stjórnvöld lofað
að tekið verði tillit til þess, að í
Skotlandi tekur nám oft fjögur ár í
stað þriggja.
„Skammast sín“ fyrir
tillögurnar
Ken Livingstone, þingmaður
Verkamannaflokksins, sagði á mót-
mælafundi nemenda gegn áætlunum
stjórnarinnar, að flestir þingmanna
Verkamannaflokksins hefðu notið
ókeypis menntunar og ættu því ekki
að „kippa fótunum undan“ næstu
kynslóð nemenda. Fyrrum mennta-
málaráðherra Verkamannaflokks-
ins, Glenmara lávarður, sagði í lá-
varðadeild þingsins að hann
„skammaðist sín“ fyrir tillögur
stjórnarinnar.
Tony Blair forsætisráðherra sagði
hins vegar að breytingamar myndu
koma þjóðinni vel, þegar til lengri
tíma væri litið og að stjómin myndi
ekki skorast undan því að taka nauð-
synlegar ákvarðanir. Nefnd skóla-
manna lýsti tillögunum sem „djörf-
um“ og „nauðsynlegu skrefi til að
viðhalda gæðum kennslu og náms“.
Landssamband breskra námsmanna
minnti hins vegar á, að sú „martröð"
gæti orðið að veruleika, að nemendur
frá fátækum fjölskyldum myndu
fresta því að hefja háskólanám vegna
aukins skuldabagga sem því fylgdi.
EVROPA^
Brussel. Reuter.
TOLLAR, ákvæði um að „kaupa
amerískt" og tilhneiging Bandaríkj-
anna til að þröngva eigin reglum
upp á útlendinga spilla samskiptum
Evrópusambandsins og Bandaríkj-
anna í viðskiptamálum, þrátt fyrir
að tekizt hafi að þoka heimsviðskipt-
um í frjálsræðisátt. Þetta er mat
framkvæmdastjórnar ESB í árlegri
skýrslu hennar um viðskiptahindran-
ir í Bandaríkjunum.
í skýrslunni er vitnað til „ógeð-
felldrar þróunar", sem felist í því
að einstök ríki Bandaríkjanna leggi
hömlur á erlend fyrirtæki, sem eigi
viðskipti við erlend ríki með vafa-
saman orðstír í mannréttindamálum.
Sérstaklega er fjallað um lög rík-
isins Massachusetts, sem banna fyr-
irtækjum, sem eiga viðskipti við
Búrma, að taka þátt í opinberum
útboðum ríkisstjórnarinnar. „Burt-
séð frá beinu lögmæti slíkra aðgerða
er Ijóst að þær trufla eðlileg við-
skiptatengsl á alþjóðlegum vett-
vangi," segir í skýrslunni.
Skýrsluhöfundar segja að vissu-
lega hafi margt áunnizt. Atlants-
hafsstefnuskráin, sem samþykkt var
fyrir tveimur árum, hafi mjög stuðl-
að að því að heimsviðskipti færðust
til frjálsræðisáttar. Þá hafi Banda-
ríkjamenn opnað markað sinn í
auknum mæli fyrir þjónustu sér-
fræðifyrirtækja og árangur hafí
náðst í viðræðum um hugverkarétt.
Engu að síður er skýrslan aðallega
langur listi kvartana, einkum vegna
bandarískra laga, sem leggja hömlur
á ríkisborgara annarra ríkja, eigi
þeir viðskipti við ákveðin ríki sem
Bandaríkin hafa átt í útistöðum við.
Þar ber hæst Helms-Burton-lögin
um Kúbu og D’Amato-lögin um
Líbýu og íran.
Skýrsluhöfundar segja að auk
aðgerða alríkisstjórnarinnar færist í
vöxt að einstök ríki setji lög, sem
hvetji opinbera aðila til að kaupa
bandarískar vörur fremur en að leita
út fyrir landsteinana eftir útboðum.
Þá bendir ESB á að enn séu veru-
legir tollar í Bandaríkjunum á vefn-
aðarvöru, skóm, leðurvörum, skart-
gripum, leir- og glervöru.
Austurríki fyrir dóm
vegna vegatolla
Brussel. Reuter.
FRAMKVÆMDASTJÓRN ESB
hefur ákveðið að draga Austurríki
fyrir Evrópudómstólinn vegna
hækkunar á vegatollum á hrað-
brautinni um Brenner-skarð.
Umferð bíla frá öðrum ríkjum
ESB um austurrísku Alpana hefur
verið mörgum Austurríkismönnum
þyrnir í augum, ekki sízt vegna
mengunar. Austurrísk stjórnvöld
segja tollana nauðsynlega til að
beina umferð heimamanna á fá-
farnari vegi og til að greiða kostn-
að, sem fellur til vegna viðhalds á
vegakerfinu og vegna mengunar.
Framkvæmdastjórnin telur hins
vegar að mismunun gagnvart öðr-
um ESB-ríkjum felist í tollunum og
að þeir hafi ekkert með umhverfis-
vernd að gera.