Morgunblaðið - 15.03.1998, Blaðsíða 17

MORGUNBLAÐIÐ
Sandöy er þekktur fyrir rann-
sóknir sínar á norskum mállýskum,
norsku talmáli, skyldleika vestur-
norrænna mála og norskri, ís-
lenskri og færeyskri málstefnu.
Hefur hann ritað bækur um þessi
efni auk greina í blöðum og tíma-
ritum.
Veturinn 1970-71 var hann við
nám hér á íslandi og lærði þá ís-
lensku svo vel að hann talar hana
reiprennandi, er með lítinn hreim
og gerir fáar villur eins og kannski
má gera ráð fyrir hjá málvísinda-
manni. Einnig hefur hann dvalist í
Færeyjum og þekkir vel til þar.
Sandöy er mikill stuðningsmað-
ur nýnorsku sem var búin til á lið-
inni öld með það í huga að efla
þjóðarvitund Norðmanna.
Nýnorskunni var því stefnt gegn
bókmálinu sem embættismenn og
heldra fólk notaði en hefur ekki
náð að verða tunga allra lands-
manna. 20% Norðmanna nota hana
nú sem ritmál í stað bókmálsins, að
sögn Sandöy. Talmálið er sem fyrr
einfaldlega sú mállýska sem notuð
er á hverjum stað eða landssvæði.
Athyglisvert er að Norðmenn
sletta með öðrum hætti en t.d.
Danir sem nær undantekninga-
laust taka enska orðið óbreytt inn í
málið. Frændur þeirra í Noregi
bæta oft við eigin málfræðiending-
um, segja t.d. job (starf), í fleirtölu
jobber. Danir segja jobs, nota
ensku fleirtöluna.
„Viðbrögðin voru öflug við tillög-
unni um að laga ritháttinn á 60
enskum orðum að norskunni. Það
hafa aldrei verið jafn margir
fréttamenn á ársfundi norsku mál-
nefndarinnar og fyrir tveim árum
þegar við ræddum málið. Nokkrir
komu frá öðrum löndum, Hollandi,
Kanada, Svíþjóð og Danmörku.
Margir voru neikvæðir. Gerðir
voru útvarpsþættir um hugmynd-
ina, birtar um 500 blaðagreinar
vegna málsins.
Flestar þeirra voru á móti til-
lögunni. Fólki fannst erfitt og
skrítið að hugsa sér að læra að
stafsetja orðið með öðrum hætti á
norsku en gert er í upprunalega
málinu, ensku. Þá yrði fólk að
kunna að skrifa sama orðið á tvo
vegu. En við teljum að miklu
skipti að ritunin og framburður
orðanna falli sem best að málkerfi
norskunnar, sé ekki eins og að-
skotahlutur og geti þannig ruglað
málkenndina smám saman í sam-
vinnu við aðrar slettur.
Þið íslendingar smíðið ný orð en
notið líka orð af erlendum stofni,
talið um bíla, flensu, en hafið lagað
þau að málkerfinu. í Noregi verð-
um við á hinn bóginn miklu oftar að
nota slík orð, sætta okkur við að
stofninn sé erlendur, jafnvel þegar
við ráðleggjum annað en enska
orðið. Við viljum t.d. að
airconditioning sé kallað klimaan-
legg. Klima er auðvitað af erlend-
um uppruna en hefur verið notað í
nokkrar kynslóðir og er borið fram
á norsku.
Það er þess vegna ekkert fram-
burðarvandamál tengt því en öðru
gegnir um orð eins og aircondition-
ing eða barbecue. Þau hlíta engum
norskum framburðarreglum og
lagast ekki að málkerfinu.
Áhrif þýskunnar
Reyndar er mjög mikið af orða-
forða norskunnar af erlendum upp-
runa, sé farið nógu langt aftur í
tímann. Um 30% t.d. úr þýsku frá
því að Þjóðverjar voru umsvifa-
miklir í Björgvin og víðar í landinu
fyrr á öldum. En þýsku orðin hafa
lagað sig að kerfinu. Ensku orðin
eru miklu fæm en við erum að
verða tvítyngd þjóð, svo margir
kunna ensku og áhrifin því mjög
öflug. Oft er notuð enska á fundum
og greinar skrifaðar á ensku.
Enskan gæti því stofnað norsk-
unni í hættu í framtíðinni, sama
gæti gerst með íslenskuna. Það
týnast um 100 tungumál í heimin-
um á hverju ári.“
Námskeið fyrir aðstandendur
alkóhólista og aðra meðvirka
hefst þann 17. mars nk. í
Jógastöðinni Heimsljósi.
• Á námskeiðinu verður fræðsla um
samskipti, tilfinningar, mörk og varnir.
• Fyrirlestrar, hópvinna, hugleiðsla,
s amskiptaæfingar.
Nánari upplýsingar veitir Ragnheiður Óladóttir
í símum 897 7225 og 552 4428.
23.-27. mars. kl. 9-13.
Þetta námskeið er ætlað þeim sem vinna við umbrot
og hönnun timarita.
Það sem tekið er fyrir á námskeiðinu er meðal annars:
Grunnform tímarita, myndir og myndskurður.
Textafletir og samspil þeirra með myndum.
Litameðferð og verklegar æfingar I þessum þáttum og fleirum.
Námskeiðið er 20 klukkustundir.
Prenttæknistofnunar
Skráningar á námskeið eru í síma 562 0720
Tölvuskóli
SUNNUDAGUR 8. MARZ 1998 B l'F
Flugleiðir efna til námskeiðs fyrir fólk
sem vill takast á við flugfælni. Slfk
námskeiö eru yfirleitt haldin á vegum
flugfélaga f löndum í kringum okkur.
Þessi námskeið hafa flest svipaða
uppbyggingu þar sem kenndar eru
aðferðir til að vinna bug á kvíða og
fælni, fræðsla er um þætti sem tengjast
flugvélinni og fluginu sjálfu og farið er
í skoðunarferðir um flugvöil.
Námskeiðinu lýkur með flugferð til
einhvers af áfangastöðum Flugleiða
erlendis til að láta reyna á áhrifln.
Leiðbeinendur eru Álfheiður
Steinþórsdóttir sálfræðingur
og Páll Stefánsson flugstjóri.
Verð er 30.000 kr. (allt innifalið).
Námskeiðið hefst 31. mars n.k. og fer
skráning fram í starfsþróunardeild í
síma 50 50 173 eða SO 50 152.
FLUGLEIDIR
Traustur íslenskur feriafélagi Á
Heilsárs orlofshús
Starfsmannafélög og einstaklingar, sem
áhuga hafa á aö eignast gullfallegan og
vandaöan heilsársbústað með öllum hugsan-
legum þægindum. Hitaveita, rafmagn, kalt
vatn, heitur pottur og í verönd. Bústaðurinn
stendur á besta stað á Suðurlandi í kjarrivöxnu
landi. Fjarlægð frá Reykjavík ca 120 km.
Upplýsingar gefur:
Heimir Guðmundsson, byggingarmeistari,
Þorlákshöfn,
sími 892 3742.
Verðurþú
flðeins 1% leikskóla
kennara er karlar og
því vantar sárlega
karlkynsímyndir fyrir
kynslóðir næstu
aldar til að gefa rétta
mynd af kynjamynstri
þjóðfélagsins. Nær
helmingur lands-
manna er jú karlar!
ímynd
V. '
f .