Morgunblaðið - 20.09.1998, Blaðsíða 6

Morgunblaðið - 20.09.1998, Blaðsíða 6
6 B SUNNUDAGUR 20. SEPTEMBER1998 + MORGUNBLAÐIÐ A hj ar a veraldar Lífið á Svalbarða er með dálítið óvenjuleg- um blæ, enda er byggðin þar sú nyrsta í heimi. Vera manna á 78. breiddargráðu er enda ögrun við náttúruöflin og ekki þrauta- laus þótt mörgum líði þar vel. Urður Gunn- arsdóttir kom þangað norðureftir þegar miðnætursólin var nýlega sest, í fyrsta __________sinn í fjóra mánuði.__________ ASVALBARÐA er nótt í tvo mánuði og samfelldur dagur fjórðung úr ári. Þar vafra ís- birnir um í næsta nágrenni byggðarinnar, vélsleðar eru fleiri en íbúarnir og þeir síðarnefndu fá klippikort til að tryggja að þeir kaupi ekki meira en nemi mánaðarlegum áfengisskammti. Raunar er varla rétt að tala um íbúa, því á Svalbarða á enginn lögheimili, fólkið þar er gestir, til skamms tíma í senn, þótt margir hafi tengst staðnum órjúfanlegum böndum og vilji helst bera beinin þar. Áþreifanlegasta dæmið um það er Anna Johansen, sem orðin er 75 ára og á að vera löngu farin til fastalands- ins. Þá eru þeir æ fleiri sem vilja hafa áhrif á samfélagið á Svalbarða og kröfur um sveitarstjórnarkosningar þar verða æ háværari. Svalbarði er nær Norðurpólnum en Ósló, en heyrir engu að síður undir stjórnvöld í höfuðborginni, „niðri í Noregi" eins og margir íbúar Sval- barða segja. Raunar fær maður það á tilfinninguna að þrátt fyrir að Sval- barði teljist norskur og íbúarnir séu flestir Norðmenn, leiki dálítill efi á því hversu norskar þessar veðurbörðu eyjar séu. Enda minna þær mest á frostkalt fríríki, þar sem gilda önnur lög og aðrar reglur en heimafyrir. Skattur er 14% á einstaklinga en 20% á fyrirtæki. Þá er hægt að kaupa toll- frjálst áfengi, tóbak og fatnað en mat- ur er hins vegar dýr. Kröfur um aukin réttindi Enginn á lögheimili á Svalbarða og í kosningum greiða menn atkvæði til sveitarfélagsins á meginlandinu. Hins vegar hefur verið kosið til svokallaðs Svalbarðsráðs á tveggja ára fresti frá árinu 1971. I því eiga sæti fulltrúar íbúa og er kosningin pólitísk. Valdsvið ráðsins er nær ekkert, það hefur heim- ild til að gefa út leyfi tíl leigubílaakst- urs, og þar með eru bein völd þess upptalin, segir Turid Telebond, ráð- gjafi hjá Atvinnuþróunarfélagi Sval- barða. Að öðru leyti er ráðið einungis ráðgefandi, en æ háværari raddir eru um að auka völd þess og það starfi líkt og sveitarstjórnir í Noregi. Innan ráðsins vilja fulltrúar Verka- mannaflokksins og Hægriflokksins, sem eru þriðjungur, að ráðið verði full- gild sveitarstjórn, en aðrir, flestir af lista óflokksbundinna, vilja takmarka völd ráðsins. „Réttindum fylgja skyld- ur og útgjöld og ekki eru allir reiðu- búnir til að taka slíkt á sig," segir Tele- bond en hún segist enga trú hafa á því að Svalbarði verði nokkurn tíma full- gilt sveitarfélag. Hún ætti að vita hvað hún er að tala um, hefur búið á Sval- barða með hléum frá árinu 1971. Þá eru lögfræðingar ekki sammála um hvort slíkt myndi brjóta í bága við Svalbarðasamninginn frá 1925. Með riffil um öxl Allt er með dálítið öðrum blæ í Longyearbyen en maður á að venjast. Ungur maður þrammar með riffil um öxl á leið heim úr helgarinnkaupun- um, þó tæplega hlaðinn, því það er bannað í íbúðabyggð. Nær allir íbú- anna eiga vopn og verða að geta notað þau ef stærsta og grimmasta rándýr jarðar, ísbjörninn, skyldi verða á vegi þeirra. ísbirnir eru alfriðaðir en skjóta má þá í nauðvörn og það sem af er ári hafa fímm dýr verið felld. Annars eru ungar konur með börn og háskólanemar algengasta sjónin á götum úti. Atvinnuleysi er óþekkt á Svalbarða, þangað kemur enginn til dvalar nema hann eigi erindi enda hætt við að líf í aðgerðarleysi á frer- anum gæti reynst sálartötrinu erfitt. Um 90% húsnæðis á Svalbarða eru í eigu ríkisins og fá starfsmenn hins op- inbera ókeypis húsnæði. Starfsmenn einkafyrirtækja borga hins vegar fullt verð, sem þó er lægra en á fastaland- inu. Húsin eru öll úr timbri og byggð á stólpum sem ná 4-5 metra ofan í sífrerann. Á Svalbarða gildir sú regla, sem á sér rætur í kolanámuvinnsl- unni, að enginn fer nokkurs staðar inn á útiskóm, og víðast hvar eru gesta- inniskór í anddyrum stofnana. Stór hluti friðaður Veðurfar er óvenju þurrt. Úrkoma er sáralítil á Svalbarða, rakinn kemur að mestu úr jörðu. Nær allar ár eru jökulár og mikil leðja í vatninu og því þarf að hreinsa allt drykkjarvatn. Hraustlega blæs um eyjarskeggja og vísindamennirnir segja að loftmeng- unin hafí náð svona langt norður, þótt loftið virðist hreint og tært. Engin tré er að fmna á eyjunum en um 170 plöntutegundir og er stærstur hluti Svalbarða friðaður. Bannað er að hrófla við nokkru nema þeim fáeinu ANNE Kristin Jacobsen Morgunbiaðið/uc hefur búið á Svalbaröa í tæp fjögur ár. Maðurinn hennar er kolanámamaður og sjálf er hún dagmamma. Segir það þægilegt starf þegar hún sé með tvö lítil börn og erfitt að fá pössun fyrir þau bæði. Maöurinn hennar er fæddur á Svalbarða, þar sem faðir hans var kolanámu- maður og foreldrar hennar bjuggu þar um skeið áður en hún fæddist. Fleiri úr fjölskyldunni hafa starfað þar og því þótti henni tilhugsunin um að flytjast norður á hjara veraldar hreint ekki sem verst. „Kostirnir eru aðallega þeir að þetta er lítið samfélag og mikill samgangur á milli fólks. Hér hefur maður allt sem þarf; verslanir, skóla, bíó og veitingastaði. Hér er mikið af ungu fólki, og margir sem ég kannast við frá Norður-Noregi þar sem ég er fædd og uppalin. Við segjumst bara ætla að vera hérna í nokkur ár en það vill dragast, því hér er gott að vera. Ég viðurkenni þó að þegar myrkrið er sem svartast hefur komið fyrir að ég spyrji sjálfa mig hvað ég sé eiginlega að gera hér?" SVALBARÐI '.NýjaÁlasund r Spitsþérgen ^Tl_ J •Byramiden Karlq^S ár&r^y Barentsey Forland W^Longyearbyen t m Barentsburg *§ ? Þjóðgarðar I I Náttúruverndarsvæði I I Gróðurfriðunarsvæði ^2 Fuglaverndarsvæði « í \ open Anna Johansen elsti íbúinn á Svalbarða Verður erfitt að kveðja ÍSKALÐAR STAÐREYNDIR Stærð: 62.679 ferkílómetrar á um 90 eyjum. Stærst er Spitzbergen, þá Norðausturlandið, Edgeey og Barentsey. Staðsetning: Á 74-81 gráðu norð- lægrar breiddar, nyrsta byggð [ heimi. Loftslag: Vegna golfstraumsins er gerlegt að búa á Svalbarða. ís þekur um 60% lands, gróður um 6%. Sífreri 150-200 m niður í jörð, efstu 2 metramir þiðna aö sumarlagi. Meðalhiti á sumrin 6°, á veturna- 12°. Sólin sest ekki frá 19. apríl til 23. ágúst. Ekki skfmar af degi frá 14. nóvember til 29. janúar. Gróður og dýralíf: 165 gróðurteg- undir en engin tré. 163 fuglategund- ir, og að auki ísbirnir, hreindýr, heimskautarefir, selir og rostungar. íbúar: í Longyearbyen búa um 1.200 manns, 800 í Barentsburg, 30 í Nýja Álasundi, 11 á Bjarnarey, 11 í Hornsund, 4 á Hopen og einn á (s- firði. Ferðamenn: Um 18.000 á ári og annað eins með skemmtiferðaskip- um. ANNA Johansen, elsti fbúinn á Svalbarða. ANNA Johansen á orðið erfitt með gang, enda er hún orðin 75 ára. Anna lét af störfum vegna aldurs fyrir níu árum og ætti með réttu að vera löngu flutt frá Sval- barða. En þessi kaldranalegi staður heldur fast í Önnu, sem þrjóskast við, þrátt fyrir óskir yf- irvalda á Svalbarða. „En nú fer að koma að því. Þetta verður lík- lega síðasti veturinn minn hér, svo flyt ég í húsið mitt í Br0nn0ysund," segir Anna. Hún er lífsglöð kona og stdr- hrifin af því að fá gest frá ís- landi en þar á hún ættingja, auk þess sem henni finnst landið fal- legt. Rétt eins og Svalbarði. „Ég væri milljónamæringur ef nátt- úrufegurðin hér væri mæld í peningum," segir Anna og kveðst halda sig við köldu svæð- in; Svalbarða, Island og Norður- Noreg. Hún býr í litlu herbergi í húsi sem eitt hótejanna í Longyear- byen á. Auk Önnu býr sextug þýsk kona, Freia Reutersward, sem einnig er komin á eftirlaun, í húsinu, svo og ferðamenn, sem Önnu þykja líflegur félagsskap- ur. Anna kom til Svalbarða árið 1981 til að vinna við hjúkrun á sjúkrahúsinu og gerði samning til fimm ára. Hún framlengdi samninginn og vann fram til árs- ins 1989 þegar hún fór á eftir- laun. Hún segist hafa ferðast mikið um eyna fyrstu árin á snjósleða en nú fer hún lítið út úr húsi, nema í leigubfl, því leið- in í matvöruverslanir, banka og pósthús er löng. Auk Önnu og Freiu eru tveir karlar á Svalbarða komnir á eft- irlaun en þeir eru kvæntir yngri konum, sem enn eru útivinnandi. Anna segir að sér finnist samfé- lagið í Longyearbyen einstakt og gott að búa þar sem flestir íbú- anna gætu verið börn og barna- börn Önnu. „Það er alltaf verið að spyrja mig hvernig sé að vera ellilífeyrisþegi hér og ég svara því jafnan til að það er frábært að búa hér, allir eru svo hjálpsamir. Það er vissulega erfitt að dvejja á Svalbarða er árin færast yfir en það er ekki síður erfitt annars -r

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.