Ný tíðindi - 28.06.1852, Blaðsíða 5

Ný tíðindi - 28.06.1852, Blaðsíða 5
57 Grasbrestur kemur annaðhvort af því, að gras- veginn skortir gróðrarefni handa grösunum; eða gróðrarefhin, þó þau sjeu nógu mikil, eru ekki svo ásigkomin, eða ekki svo sam- blönduð sín á niilli, að grösin geti haft not afþeim. Grösunum er svo varið, að þau þurfa mörg gróðrarefni; en eru ólík í þvi, hvað mik- ið þau þurfa af hverju eíni fyrir sig, og það svo, að eitt grasið sprettur upp á það bezta, þar sem annað getur ekki gróið. Allstaðar út um hagann breytist graslagið eptir landslaginu, og það sýnir Jjósast, að landslagið, eða jarð- efnin ráði graslaginu. Menn rannsaka því þrennt í jarðveginum : fyrst, hvert jarðveginn vanti ekki neitt af gróðrarefnum; í öðru lagi, hvert ásigkomulag efnanna sje grösunum samboðið; og í þriðja lagi, hvert hæfilega mikið sje af hverju efni fyrir sig. Eptir þessu hljóta menn, að haga sjer þegar á að rækta jörðina, einkum með áburðinn; því ann- ars er við því búið, að ekki yrði hitt á, að bera þann áburð á, sem jarðveginn vantar, ellegar það verði borið á sem annaðhvort spillir, eða er gagnslaust. Um þetta ber raun vitni þar, sem ein áburftartegund er borin á og ekkert sprettur undan henni, en þegar sami áburftur var borinn á annarstaftar sprettur ágæta vel; og sú jörft, sem ekkert sprettur undán ein- um áburði, sprettur ákaflega undan öftrum. Af þessu er auðsætt, að menn hljóta að þekkja jarðveginn til aft geta hagaft áburðinum eptir jarðefnunum og grastegundunum, ef vel á að fara. En þetta kennir jarðyrkjufræðin. Hún kennir að jarðvegurinn er ólíkur að efnunum til: sýnir að hann vantar sum efni; að hann hef- ur ofmikið af sumum efnum og oflítið af sum- um. Efnafræðin kennir mönnum, að þekkja eðli áburðarins, og veljaþann áburft, sem bezt á við hvern jarðveg og hverja grastegund, sem menn þurfa að rækta; og hún kenuir líka, hvernig með áburðinn skuli fara svo hann geti orftið grösunum og jarðveginum að sem beztum notum. Að endingu kennir efnafræð- in, að velja grösin eptir jarðveginum; eptir áburftinum; og eptir fófturmagni þeirra fyrir menn og skepnur. En undir eins og efnafræð- in veitir mðnnum þekkingu til að afla sjer fullkomins og varanlegs grófta af jörðinni, kennir hún þeim líka ráð til, að nota haiin, sem haganlegast bæði til fæðis og klæðis. Af því Islendinga vantar þekkingu þá sem nú var um getið, fara þeir á mis við þann hagnaft, sem hún getur veitt, og þá framför sem henni fylgir; en af þeirri framför og kunnáttu flýtur góð og varanleg frjófsemi jarðarinnar. En ef þaft er ekki ofhermt, að rækt og áburftur eíli gróður jarðarinnar, þá er óhætt að fullyrða, að þaft getur hvergi orftið aft þriftjungs notum ef efnafræðin eða jarð- yrkjufræðin er vanrækt; því eitt er það að bónd- inn spillir fyrir sjer ógryimi af áburði á hverju ári: haugarnir brenna nærri því til ösku og allur kraptbezti áburðurinn leysist upp og rýkur upp í loptið, og úr sumum rennur það, sem mest gróðrarniagn er í; áburðuriim Iiggur líftlangan veturinn á túnunum, og fýk- ur, efta loptið leysir hann upp. Jetta kcmur allt af illri meðferð og vankunnáttu. (Fruiiihnliliö síöur). Hraunyerðishrepps framskurðarfjelag. Vorið 1845 gjörðu allir búandi menn í Hraungerðishrepp fjelag með sjer, er þeir nefndu ofanrituðu nafni, með löguin þeim, er þeir urftu ásáttir um. Völdu þeir úr flokki sínum forseta fjelagsins, aukaforseta og fjóra aðstoðarmenn. Tilgangur fjelagsins var með framskurðum og fyrirhleðslum (vatnagöiðum) að afstýra þeim hinum niikla vatiisyfirgangi, sem öll mýrarsvæði sveitarinnar eru undir- orpin í rosaárum. En af mýrunum er þaft sem flest allir sveitarbúar eiga að taka allaii heyskap sinn utantúns, og hafa fjenaðarbeit sína. Jótti því öllum vatnsaginn vera sveit- inni eitthvert liið mesta bjargræðistjón, og þess vegna hlyti bót á því að ganga fyrir öllum öftrum jarðabótum þar. — Var þaft í lög leitt hjá fjelaginu að á ári hverju skyldi hver búandi maður vinna' citt dagsverk að verki þessu fyrir sig og hvert verkfært karl- mannshjú sitt f'rá 18 til 60 ára aldurs. Skyliii þetta dagsverk unnið á þeim stað og tíma, er fjelagsstjórnin á kvæði, og undir leiftsögn hennar. Enginn skyidi ganga úr fjelaginu, á meftan hann væri búsettur í sveitinni, fyr en ætlunarverki þess væri lokift. (Hafa og jafnan síftan allir gengið í fjelagið, sem íluttst hafa inn í sveitina búf'erlum). En þegar ætl- unarverki fjelagsins væri lokið, þá var það

x

Ný tíðindi

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ný tíðindi
https://timarit.is/publication/77

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.