Heimskringla - 14.08.1935, Blaðsíða 2

Heimskringla - 14.08.1935, Blaðsíða 2
2. SIÐA HEIMSKRINCLA WINNIPEG, 14. ÁGÚST, 1935 SAMTÖK OG SAMEIGN Arthur Brisbane, ritstjóra öld ungur í Bandaríkjunum, nefirim~áim oft haft fyrir nokkurskonar slagorð, að engir skildu fjár- mál til hlítar. Fjármálamenn Major Douglas lét ekki stað- ar numið við eintómar hugsan- ir og bollaleggingar, heldur tók hann af kappi að rita um, f jár- Ritgerðir hans birtust fyrst í "English Review" og síðar í vikublaðinu "The New Age" (Nýja Öldin), sem A. R. sjálfir væru þar meir að segja 0rage yar ritstjori við 0rage ntstjori gerðist samverkamaður úti á þekju yfir heila tekið! Sú skoðun mun líka vera all-al- menn, að fjármálin séu lítt skiljanleg, og fjármálamenn um leið látnir einir um hitu í þeim sökum. Einn fjármálagarpur er þó kominn til sögunnar, sem fjár- málamönnum segist ekki ein- göngu jafnsnjall, heldur mikið meiri. Nafn hans er C. H. Douglas og er hann enskur verkfræðingur. Er hann vana- lega nefndur Major Douglas; en majórs titilinn hlaut hann fyrir formennsku-starf við hin konunglegu loftvéla verkstæði á Indlandi. Við það starf var hann riðinn skömmu eftir alda- mótin. Hann er talinn að vera snjall verkfræðingur og glöggsýnn með afbrigðum. Starfsskeið hans á Indlandi færði honum heim sannin um það, að ýmsir fjármálahnútar væri þar illir þröskuldir í vegi. Hinn vanalegi gjaldeyrir, hvort umræðir gull eða silfur, hefði lítið að þýða í sambandi við hið iðnaðarlega, en "Credit" eða auðmagn væri aðalatriðið. Úr því tók Mjor Douglas að hugsa um fjármál af alvöru og stuðluðu þær bollaleggingar hans að lokum til nýs skilnings á fjármálum. Liggur næst við að halda að þá hafi ný vakningaralda verið að velta yfir heiminn! Við íslendingar minnumst þess, að um þær mundir var skáldið St. G. Stephansson að taka fjár- málin all-rösklega til bæna. Sérstaklega má benda á kvæðið "Kveld", er gert hefði Stephan að stórskáldi þó hann hefði ekk- ert annað ort. Enginn skálda- jöfur, fyr eða síðar, hefir kom- ið fýrir stórfenglegra efni í einu stefi, en Stephan þá gerir. Stefið hljóðar þannig: "Og þá sé eg opnast það eymdanna djúp, Þar erfiði liggur á knjám En iðjulaust fjársafn á féleysi elst Sem fúinn í Iifandi trjám, En hugstola mannfjöldans vitund og vild majórsins og >á árunum 1919 til 1922 reyndu þeir af ítrustu kröftum að koma hinu nýja fjármálafyrirkomulgai á fram- færi, er þá tók að birtast und- ir nafninu "Social Credit". Lít- ið varð þeim þó ágengt, því kreppan í heimsstyrjaldarlok gerði öllum nýmælum örðugt viðfangs. Lét Major Douglas þá á þrykk út ganga tvær bæk- ur: "Economic Democracy" (1920) og "Credit Power and Democracy" (1921). Tilraunir að koma "Social Credit" fyrir- komulaginu að á Englandi mis- hepnuðust þó algerlega, er þeim var hafnað af hinni brezku verkamannastjórn og biðu ó- sigur í neðri sal þingsins. Vert er eftirtektar að mál þetta, svo nýtt af nálinni og umsvifamikið, skyldi komast svo langt á laggir. Var að þakka skozkum iðnfélögum sem undir eins árið 1920 hófu að taka "Social Credit" fyrirkomu- lagið til umræðu og íhugunar. í skýrslu þeirra félaga birtist eftirfylgjandi staðhæfing: "Vér erum sannfærðir um að auðmagn bankanna (credits) er aðal undirstoð eða aðal atr- iðið í sambandi við alt sölu- verð; og að engin úrlausn sé möguleg, sem ekki færir slíkt auðmagn undir almennings um- ráð, er svo ákveður söluverð- ið." En er málinu í heild var framvísað til þáverandi verka- mannaflokks stjórnar, er setti nefnd til að rannsaka það, var því að lokum hafnað eins og á undan er sagt. Geta má þess að þungamiðjan í mótbárum nefndarmanna, var sú játning þeirra eða yfiriýsing, að yfir- leitt botnuðu þeír lítið í "starfs- málum praktiskra fjármála." Eigi uppgafst Major Douglas að svo komnu, heldur hélt á- fram að ræða og fita mál sitt af kappi. Hélt hann víðsvegar ifyrirlestra um "Social Credit" og ritaði í blöð og tímarit. Framúrskarandi dugnað sýndi hann við bókaútgáfur, því enn unum 1922 og 1924: "The Con- trol and Distribution og Pro- duction" og bók um "Social Credit." Öflugt fylgi hlaut Major Douglas á Englandi, og er sagt, að margar þúsundir málsmet- andi manna hafi slegist í lið með honum. Hrinti það fylgi af stokkum félagslegum sam- tökum. Blöð Englands sögðu einu sinni frá "hungur-herferð" til Lundúnaborgar, áf hálfu "Social Credit" sinna. Skrýdd- ust félagsmenn þeir "grænum skyrtum" og voru hinir vígaleg- ustu á velli, þó alt færi fram vel og skipulega. Ókunnugt er undirrituðum um árangur þess leiðangurs til höfuðborgar Eng- lands, en sknjanlegt a. m. k. að það hafi verið all-sláandi auglýsing fyrir málstað félags- manna. Segja má með sanni, um Major Douglas, að hann haf^ "fært út kvíar," því að á síð- ari árum hefir "Social Credit" hreyfingin borist til annara landa. Til Skotlands var hann fenginn til þess að gera "upp- ir verið hægfara í Canada, engu ist. Enda þótt Major Dauglas fari eigi fram á afnám auð- valdsins, eins og svo margar umbótahreyfingar nú á dögum, fari eigi fram á þjóðeign banka eða gagngera breytingu á nú- verandi bankaskipun, þá er eigi við öðru að búast, en hið við- tekna auðvald gerist honum mótsnúið. Konungar og keis- arar vilja helzt vera einráðir í löndum sínum! Núverandi bændastjórn í Al- bertafylki hefir gengið einna lengst í að auglýsa "Social Credit" fyrirkomulagið í Can- ada, án þess þó að samþykkja það eða veita því fylgi. Réði stjórn sú Major Douglas til sín fyrir tveimur árum síðan, til þess að leggja skýrslu um fyrir- komulag sitt fyrir fylkisþingið. Eigi gekk þó neitt eða rak í Alberta, því að bændasinnar daufheyrðust við öllu áð lok- um. Var hann þó ráðinn til Alberta aftur af sömu stjórn í vor sem leið, en árangurs- laust sem fyr. Þessi umrædda hreyfing hef- Er vilt um og stjórnað af fám." gaf hann út tvær bækur, á ár- kast" af sínu nýja fjármála- fyrirkomulagi, er birtist í blað- inu "Glasgow Evening Times." Vakti það almennar umræður í stórum stíl. Major Douglas hefir ekki viljað gera hreyfingu sína að þrætuepli Pólitízkra flokka, því hér ræði um f jármálalegt skipu- lag er allir pólitízkir flokkar ættu að geta stutt í sameiningu. Aðal atriðið sé að útbreiða þekkingu með félagslagum sam- tökum. Félög af því tæi hafa verið stofnuð í Suður Afríku og eru óðum að stofnsetjast um allan hinn enskumælandi heim. í Nýja Sjálandi brauzt þessi hreyfing samt inn á stjórn- málasviðið. Voru sextán "Social Credit" meðlimir kosnir þar til þings, undir forystu Capt. Rush- worth. Major Douglas heim- sótti Nýja Sjáland í desember- mánuði, árið 1933. í Ástralíu hafa um ,þúsund "Douglas Credit" félög verið stofnuð, er telja um 100,000 meðlimi. Við ríkisháskólann í Sydney hefir ein af bókum maj- órsins, "Economic Democracy," verið valin sem kenslubók. Hreyfingu þessari er að vaxa magn í Bandaríkjunum. Hætt ifum™ sviðum en Major Doug síður en í Bandaríkjunum, en virðist þó vera að smá riðja sér til rúms. Félög hafa verið stofnuð hér og þar, sem sér- staklega virðast öflug í British Columbia fylki. Vikublað er þa,r utgefið í þágu hreyfingar- innar, sem náð hefir töluverðri útbreiðslu. Ritstjóri: W. A. Tutte. Maður er nefndur William Aberhart og er hann háskóla- stjóri í Calgaryborg í Alberta- fylki. Hann gerðist öflugur stuðningsmaður Douglasar fyr- ir tveimur árum síðan og hefir barist kappsamlega með hreyf- ingu hans bæði í ræðu og riti. Síðastliðinn vetur hófst Aber- hart þessi til handa og stofn- aði Pólitízkan flokk, er sækir um stjórnarvöldin við næstu fylkiskosningar. Er flokkur sá svo öflugur orðinn, að margir spá að aðal kosningabardaginn verði á milli hans og bænda- flokksins, sem setið hefir við völd í Alberta í síðastliðinn 14 ár. Byggir Aberhart stefnu- skrá flokks síns á "Social Credit" ' fyrirkomulaginu, en virðist fara ögn lengra hér og þar og vera öllu stórtækari á Alberta Þeir gömlu æ þrungnir af gamalli þrá, nú gleðjast á minninga-stundu. Því Ijúfverðar minningar Alberta á þeim ánægju og lífsheill hér fundu. Hver pabbi og mamma er Alberta ól nú yngjast við minninga-kransinn. Og una sízt lengi mun afi í stól, þá amma er stigin í dansinn! Hver þjóðhátíð, minningum hugljúfu háð, vill hugsjónir framtíðar tryggja. Og hugsun hvers íslendings þá hefir þráð á þjóðlegum stofngrunni byggja. Og landnám í Alberta óskastund var þeim ótrauðu víkinga sonum. Hver dagsönn er áfram til dáðþroska bar í draumsýnum fegri og vonum. Hið liðna á geisla er glæða hvern hug: Er grænkuðu skógar á vori, og blómstrandi óbygðin efldi þinn dug, gaf orku í sérhverju spori. Og þeir sem að kvatt höfðu kaldari lönd nú kættust á vorsviðum hlýrri. En þá héldust frelsi og framsókn í hönd á fósturströnd ungri og nýrri. Vér helgum því landnámi hátíðabrag, vor hjörtu við minningar kætast. Við frumsporin stigin, vér dáum þann dag, er draumar og hugsjónir rætast. Ef þátíðin frumprýði raskaði ranns, með rekum og öxum og plógum. Mun framtíðin, Alberta, knýta þér krans úr kjarrviði fögrum og skógum. O. T. Johnson 4. ágúst, 1935. Edmonton, Alberta. og þjóðar. Bækur Douglasar brjóta fjármálaskipulagið til mergjar og varpa ljósi á margt, sem áður hefir verið alþjóð hulið. Edmonton/ Alta. O. T. Johnson. ÚTDRÁTTUR ÚR FUNDARGERNINGUM á þrettánda ársþingi hins sam- einaðia kirkjufélags fslendinga í Vesturheimi. las. Til dæmis tiltekur stefnu r skrá þessi upphæð þeirra mán er þó við að þar verði hún auðvaldið stofnsett á þeim grunni er óhagganlegur virð- r (mA W*£z> 1 ***** óö\i vítv^ aðarlegu "hlutgjalda" (divi- dends) ér greiðast eiga til allra atkvæðisbærra einstaklinga, í fylkinu. Samkvæmt þessu fyr- irkomulagi á sér þannig stað hluttaka almennings í af urðum j af verzlunarlegum viðskiftum; landsins. Eðlilega berjast hin- | ir gömlu pólitízku flokkar öfl- j uglega á móti þessu öllu, segja það allt í bága við stjórnarskrá landsins og í alla staði "óalandi og óferjandi." En flokkur Ab- erharts fer sínu fram og þing- ' mannsefni hans sækja í öllum kjördæmum fylkisins. "Social Credit" er örðugt að þýða á íslenzku, svo skiljanlegt' sé. Venjulega er orðið "credit" látið þýða "lán-traust." En þýð- J ing þess orðs er þó víðtækari í viðskifta og verzlunarlegum skilningi. Getur þá þýtt "eigna- magn eða auðmagn" — magn neytendans til að afla sér lífs- í nauðsynja og annars, eíns magn er skapast víð framleiðslu þess er þjóðin þarf með. En ætíð er "magn" það háð virð- ' ing eða settu verðmæti þeirra ! háu og stóru í fjármálasessi! Hinni umsvifamiklu hréyf- ingu Major Douglas veröur eigi rækilega lýst í stuttri blaða- grein. Aðal kjarni þess nýja fjármála fyrirkomulags er sá: | að styrkja neytendur engu síð- j ur en framleiðendur; að alþýðu hvers lands veitist nægilegur kaupeyrir til þess að afla sér allra lífsnauðsynja; nægilegur ^ gjaldeyrir sé í veltu til þess að viðhalda allri framleiðslu og tryggja lííleg viðskifti; slíkt sé grundvallaratriði atvinnumála og á því byggist velferð lands Framh. Skýrsla ungmennafélags- inefndar var lesin af ungfrú Elsie Pétursson. Skýrt var frá að ungmenna- félag með 60 meðlimum hefði verið stofnað á síðastliðnu ári í sambandi við Sambandssöfnuð í WinniPeg, og að starf félagsins hefði gengið vel. Nefndarskýrsl- an var samþykt. í milliþinga- nefnd til að annast ungmenna- félagsmálin voru kosin: Ólafía Melan Margrét Pétursson Gísli Borgfjörð Helga Árnason Margrét Stevens Finnbogi Jónsson Næst var lögð fram skýrsla yfirskoðunarmanna og skýrsla fjármálanefndar. Skýrsla yfir- skoðunarmanna var samþykt athugasemdalaust. Fjármálanefndin lagði til að stjórnarnefnd félagsins sé falið að gera fullnaðar reikningsskil milli félagsins og Sambands- safnaðar í Winnipeg, að nefnd- inni sé heimilað að veita fé úr sjóði til útbreiðslumála þeirra, sem nefndinni þykja nauðsyn- leg, og sömuleiðis til styrktar guðfræðisnemum innan félags- ins; að stofnaður sé útvarps- sjóður, og að hver söfnuður, sem félaginu tilheyrir, sé beðin að taka samskot við eina guðs- þjónustu á árinu til styrktar sjóðnum. Nokkrar umræður urðu um þriðju tillöguna. J. B. Skapta- son talaði um aukakostnað við útvarpið. P. S. Pálsson benti á, að það hefði ekki alllítinn kostnað í för með sér, ef félagið ætti eitt að sjá um allan kostn- aðinn. Taldi hann æskilegt, að guðsþónustum yrði. útvarpað frá Sambandskirkjunni í Win- nipeg að minsta kosti fjórum sinnum á ári, en að á síðast- Iiðnu ári hefði félagið tæplega getað staðist kostnaðinn af út- varpinu, ef ekki hefðu borist gjafir í útvarpssjóðinn frá ein- staklingum. Sveinn Thorvald- son sagði að félagið þyrfti að fá fyllri upplýsingar um alt þetta mál og kostnað við það, þar sem útvarpið gerði mikið gagn, þar sem svo hagaði til að Jfólk ætti ómögulegt með að sækja guðsþjónustur. J. ó. Björnsson sagði, að þar sem prestlaust væri, þætti fólki yfir- leitt vænt um að fá útvarps- guðþjónustur af og til. Tvær af messum þeim, sem útvarpað hefði verið frá Sambandskirkj- unni í Winnipeg árið sem leið, sagði hann að hefðu heyrst á- gætlega í Wynyard, en ein als ekki. Kvaðst hann telja víst, að margir yrðu fúsir til að leggja fram nokkuð til þess að stand- ast kostnað af útvarpinu. Að þessum umræðum loknum var nefndarskýrslan samþykt og J. B. Skaptasyni var falið að semja við CKY fyrir hönd fé- jlagsins viðvíkjandi útvarpinu. Þá voru næst bornar fram ritaðar og munnlegar skýrslur frá söfnuðunum, sem í félaginu eru: Jóhann Sæmundsson fyrir Árborgar söfnuð, Björn Björns- son fyrir Lundar söfnuð, J. B. Skaptason fyrir Winnipeg söfn- uð, Matthildur Friðrikson fyrir Dafoe söfnuð, Rögnv. Pétursson fyrir Piney söfnuð, Sv. Thor- valdson fyrir söfnuðina í Nýja íslandi, að Árborgar söfnuði undanteknum, Guðm. Árnason fyrir Oak Point söfn. og gat einnig um aðra staði, þar sem hann flytur guðsþjónustur. Sveinn Thorvaldson talaði um að nauðsynlegt væri, að allir söfnuðir sendu ritara félagsins sem greinilegastar skýrslur k hverju ári. Dr. Rögnvaldur Pétursson lagði til, að þingið léti í ljós á viðeigandi hátt ánægju sína yfir því að hafa sem gest dr. Thor- berg Thorvaldson, prófessor við Saskatchewan háskólann, og þakkaði honum um leið fyrir fylgi hans og starf á liðnum ár- um. Tillagan var samþykt með því að allir viðstaddir risu úr sætum sínum. Dr. Thorb. Thorvaldson bað sér þá hljóðs. Lýsti hann á- nægju sinni yfir því að geta verið viðstaddur á þessu þingi, og sagðist vona, að unt yrði að heyra framvegis í Saskatoon guðsþjónustur þær, sem útvarp- að yrði frá Sambandskirkjunni í Winnipeg. Fundi var frestað til klukkan tíu árdegis næsta dag. Klukkan sjö að kvöldi flutti séra Jakob Jónsson erindi, sem hann nefndi "Skriftir og sál- grenslan". Gerði hann mjög Ijósa grein fyrir sálgrenslan (psycho-analysis) á sviði lækn- isfræðinnar og sálarfræðinnar og talaði einnig um notkun hennar á trúmálasviðum. Var erindið í alla staði hið fróðleg- asta og vel flutt, og birtist það væntanlega á prenti áður en langt um líður.

x

Heimskringla

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Heimskringla
https://timarit.is/publication/129

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.