Heimskringla - 05.04.1939, Blaðsíða 1

Heimskringla - 05.04.1939, Blaðsíða 1
LHI. ÁRGANGUR WINNIPEG, MIÐVIKUDAGINN, 5. APRÍL 1939 NÚMER 27. HELZTU FRETTIR Chamberlain lofar smærri þjóðum Evrópu vernd Á brezka þinginu lýsti Neville Chamberlain, forsætisráðherra, því yfir s. 1. föstudag, að Bret- land og Frakkiand hefðu he.itið Póllandi að vernda sjálfstæði þess með her fyrir Hitler, ef á þyrfti að halda. Var boðskap hans fagnað af þingheimi, jafnt andstæðingum stjórnarinnar sem öðrum. Hann gat þe&s að Bretland væri með þessu að brjóta þá reglu sem það hefði fylgt frá öndverðu með að lofa engri sér- stakri þjoð austan Rínarfljóto vernd, en vegna ófriðarhættunn- ar í Evrópu, bryti nauðsyn lög. Um miðja s. 1. viku hafði her Hitlers verið að nálgast landa- mæri Póllands. Var ekki annað sýnna, en að Pólland ætti að sæta sömu kjörum og Tékkó- slóvakía. Eftir yfirlýsingu Chamberlains, létu þýzk blöð sem herinn hefði aðeins átt að ögra Pólverjum svo að þeir færu ekki að beita sér á móti Hitler í 'málinu út af Danzig og "pólska anddyrinu" (The Polish Corri- dor), en vestlægu þjóðirnar vildu sjáanlega ekki eiga neitt undir því. Yfirlýsing Chamberlains engdi Hitler mjög til reiði, sem við var að búast. Voru blöð Þýzka- lands full af skömmum í garð Breta eftir að þeim barst frétt- in um afstöðu þeirra. Hitler svaraði svo yfirlýsíng- unni s. 1. laugardag með ræðu sem ráðgert var að útvarpa, en sem hætt var við vegna þess að Þjóðverjum mun ekki hafa þótt ráðlegt að láta aðrar þjóðir heyra hana. En fréttir af henni voru símaðar út um heim síðar. Hitler hélt ræðuna í Wilhelms- haven að 50,000 manns viðstödd- um. Hann var í húsi gerðu úr skotheldu gleri meðan hann flutti ræðuna, að því er frétt- irnar sögðu vegna þess, að hann var kvefaður. Áheyrendum sínum sagði Hitl- er, að ef Bretar ætluðu sér að ráðast á Þýzkaland, hikaði hann ekki við að segja upp sjóflota- samnjngunum við þá. Hann sagðist hafa litið svo á þann samning, að Bretar væru með honum að sýna vilja sinn í því, að stofna til ævarandi friðar við Þýzkaland. En væri það ekki ósk þeirra, stæði ekki á sér að láta vopnin nú þegar skera úr málum. Þýzkaland sagði hann ekki bíða eftir því, að hringur óvina þjóða væri sleginn um það í þetta sinn. Eins og hann hefði rifið Versalasamningana í agnir, e^ns ætlaði hann að slíta hring- inn sundur. Og þjóð sína æsti hann til varnar móti öllu árás- ar-illþýði. En hvað sem hann tekur sér nú næst fyrir hendur, hefir hann kallað hermennina heim frá landamærum Póllands. í gær fór hann til ijallabústaðar síns í Berchtesgaden til að taka sér tveggja vikna hvíld. f lok þessa mánaðar er afmæli hans og ætlar hann þá að vera kominn til Ber- línar. Vernd Breta nær til fleiri landa en Póllands. Chamber- lain hefir nefnt Rúmaníu, Tyrk- land, Yugoslavíu, Danmörku og ísland á meðal þeirra landa, er hann heitir hernaðarfulltingi, ef Þjóðverjar hafi sig í frammi. útlit er fyrir að flestar þjóð- irnar umhverfis Þýzkaland séu fúsar til að taka höndum saman við Breta og Frakka um að aftra því, að Hitler færi meira út kví- arnar. Hvort Rússar eru með í þeim hring, er enn óvíst, vegna óvildar Póllands til þeirra. Pól- land tilheyrði að mestu Rúss- landi áður og þeir óttast það ennþá, þó ólíkt sé þar nú flest því sem áður var. En Bretar eru að vingast aftur við Rússland. Og sjálft fýsir það í að vera með í því að stöðva Hitler. Á .Englandi mælist þessi stefna Chamberlains vel fyrir. Allir þingflokkarnir lofa honum nú stuðninga. Arthur Green- wood, Winston Churchill, Lloyd George og aðrir höfuð-andstæð- ingar hans, heita IChamberlain nú stuðningi sínum. Og Anthony Eden hefir gengið svo langt, að taka tillögu sína um samsteypu- stjórn og herskildu mannafla og auðs til baka. Haf a þeir 33 aðr- ir er þá tillögu studdu allir farið að dæmi Edens. Chamberlain virðist nú ráðin í því, áð reyna að halda Evrópu í skefjum með hörðu, úr því það ekki fékkst með góðu, eða með Munich-samningunum. ' 60 centa hveiti Stjórnarfrumvarp hefir verið borið upp í Ottawa-þinginu um ákvæðisverð á hveiti. f því er gert ráð fyrir 60 centa verði á bezta hveiti (No. 1 Northern) í Ft. William. Þegar burðargjald, kornhlöðu- verð o. fl. er greitt, verður hlut- ur bóndans t. d. í Saskatchewan ekki mikið yfir 30 cents á fyrsta flokks eða bezta hveiti, sem hér vex, sem yfirleitt er sjaldnast um að ræða. Ef að King-stjórnin hefir ver- ið að leita einhverra ráða til að steypa búnaði landsins í stað þess að bjarga honum, hef ir hún áreiðanlega fundið það með þessu ákvæðisverði á hveiti. Ætli King-stjórnin hafi fund- ist bóndinn^ svo vel haldinn af 80 centa Verðinu s. 1. ár, að hann mætti nú vel við því, að kaup- geta hans væri lækkuð um 45 til 50 miljón dollara, eins og gert er með þessari lækkun ákvæðis- verðsins? Svar stjórnarinnar við þessu verður auðvitað það, að hún hafi ekki fé til að veita búnaðinum þessa vernd. Hafi stjórnin ekki ráð á þessu, getur hún þá gert annað. Féð sem vesturfylkin greiddu í toll á iðnaðarvöru sem þau keyptu í Austurfylkjunum á s. 1. ári, nam 58 imiljón dölum. Hvað gæti stjórnin sanngjarnara gert en að jafna þarna reikninginn með því að veita ekki verksmiðjuiðn- aðinum þessa tollvernd. Hvers- vegna þarf sá iðnaður eilífrar verndar við á kostnað vestur- fylkjanna, án þess að þeim sé að nokkru leyti bættur upp skað- inn austan að, eða af landinu í heild sinni, eins og með ákvæðis- verði á hveiti? Landbúnaður- inn þarf að borga sig alveg eins og verksmiðjureksturinn, ef hann á að geta haldið áfram. Og fari hann á vonarvöl og þær 2'í miljón manna, sem beint og ó- beint lifa af honum, verður landinu í héild sinni einnig hætt. Frá því að verksmiðju-iðnað- ur hófst hér, hefir hann verið verndaður með tollum svo háum að numið hefir alt að 70%, sam- Stýrir söng í Auditorium 26 Apríl leysið kemur æði vel í stað henn- ar. Iraq RAGNAR H. RAGNAR Píanó-kennari og söngstjóri R. H. Ragnar stjórnar söng Karlakórs íslendinga í Winnipeg í sönghöllinni í Audi- torium 26 apríl n. k. Til söngs þessa efnir Karlakórinn í tilefni af 10 ára starfs-afmæli sínu. kvæmt skýrslu konunglegu nefndarinnar, sem um árið rann- sakaði ullarverksmiðjuiðnað þessa lands. Með þessu getur stjórnin bætt hag búnaðarins í vesturlandinu, ef hún kærir sig nokkuð um það. En er svo mikill hörgull á pen- ingum í landinu, sem stjórnin lætur? Hún telur ekkert eftir sér að greiða 60 miljón dali til hermála. Og rentur af skuldum hennar nema 145 miljón dölum, sem aldrei stendur á að borga. Og iðnaðarstofnanir landsins, sem stjórnin heldur verndar- hendi sinni yfir greiddu 313 miljónir í ágóða af hlutafé sínu s. 1. ár. Þá skýra bankarnir frá því, að 1% biljón dala ($1,500,- 000,000) liggi ónotaðir í hirzlum þeirra. Það virðist ekki mikil þurð á peningum. Hvað kostar að framleiða hveiti? Eftir útreikningi Mr. Hope, prófessors við akuryrkju- deild háskólans í Saskatchewan kostar það 55c að framleiða mæli hveitis á auðunnu landi, ef um tvær jarðir (tvær 1/^ sections of land) er að ræða, en 72c á jörð- um, sem erfiðara er að yrkja. En með þessu er ekki talin renta á lánsfé bóndans, feem í Saskat- chewan, nemur 17c á hverjum mæli hveitis, reiknað eftir meðai uppskeru á árunum 1918—1930, sem var 20 mælar af ekru hverri; verður þá framleiðslu- verðið 72c og 89c. Bóndinn á því að halda áfram að framleiða hveiti vegna þess að heimurinn þarfnast þess — er kostar hann frá 70 til 90c mælirinn til að selja á 30 cents! í skýrslum frá kvendeild bændafélagsins í Saskatchewan, er sagt að í sumum sveitum hafi ekki konur keypt sér nýjan kjól í 11 ár. í öðrum héruðum voru húsgögn keypt til jafnaðar fyrir $2.00 á ári fyrir heimilið, og í enn öðrum hafði ekki eyrisvirði verið eytt í lyfjabúðum. Þessu fólki segir King nú að framleiða hveiti til að tapa 60 centum á mælinum! Þetta ákvæðisverð fer með landið. En skyldi það ekki einn- ig geta farið með King-stjórn- ina? Konungurinn í ferst í bílslysi Ghazi I. konungur í Iraq, fórst í bílslysi í Baghdad í gær. Hann var á ferð að nóttu til, misti stjórn á bílnum, rann á ljósa- staur, braut bíl sinn og fórst sjálfur. Sá misskilningur greip syrgj- endur hins unga konungs, að Bretar hefðu verið valdir að dauða hans, réðust þeir því á konsúl Breta, drápu hann og brendu bústað hans. Nafn kon- súlsins var G. E. A. C. Monck- Mason. Ghazi konungur var 27 ára. Hann var'mentaður í Harrow á Englandi. Við ríki tók hann eft- ir Feisal konung föður sinn 1933. Feisal dó af hjartabilun í Berne í Sviss. Ghazi giftist frænku sinni, Aliyah prinsessu, dóttur AIi konungs í Hejaz, eftir að hann var krýndur. Þau eignuðust son 2. maí 1935 er Feisal er nefndur og við ríki tók eftir föður sinn. Hefir frændi konungsins, Emir II Ah, stjórn með höndum með- an Feisal er í æsku. Iraq varð sjálfstætt ríki eftir stríðið mikla undir eftirliti Breta. Það heyrði áður til Tyrklandi. Kenningar Hitlers f bók sinni Mein Kampf, bend- ir Hitler á hvernig hægt sé að ræna heilum löndum, með því að taka bita og bita af þeim í einu, svo litla, að engum þyki það þess vert, að fara í stríð út af því. Og þegar það sé einu sinni Engin herskylda í Canada Fyrir nokkru lýsti Mackenzie King forsætisráðherra Canada því yfir, að Canada væri í stríði þegar Bretland væri það. Yfir- lýsing þessi mæltist misjafnlega fyrir vegna þess, hve óakveðin hún var bg margir kröfðust að fá að vita hver stefna King- stjórnarinnar væri í utanríkis- málum. Greip þá King til þess|orðið algengt, verði ekkert um úrræðis að halda fram, að þing- >að fengist. ið eða stjórnin skæri úr því, Heima fyrir fylgir Hitler einn- hvort Canda tæki þátt í stríðum ig þessari kenningu. Hann ræn- í Evrópu. En þegar á það var bent, að það kæmi í bága við þá stefnu, að Canada væri í stríði, ef Bretland væri það, lýsir King því yfir, að herskylda skuli ekki lögleidd í Canada meðan hann sé við völd, því Canadastjórn ráði, hvort að hún taki þátt í stríði, sem Canada sé í, eða ekki! Það virðist eitthvað erfitt að útskýra stefnu Canada í hermál- um. Og frumvarp Josephs Thor- sonar skyldi enginn ætla að værí út í hött. í raun og veru virðisc greinargerð Kings lúta meira að því, að gera hermálastefnu stjórnarinnar aðgengilegri í kosningum, en nokkuð annað. Málið um herskyldu gerir ekki út um það hvort Canada tekur þátt í stríði eða ekki. Það er jaðeins með henni um aðferð í Iþátttökunni að ræða. Á Bret- landi er hinu sama haldið fram þessa stundina um herskyldu, að hún verði ekki löggilt og vita þó allir, hvað nærri þar liggur við stríði. En verkamannaflokk- urinn á Englandi krefst þess, að herskyldu-kvöðin nái jafnframt til auðsins í landinu og þegn- anna, verði hún á annað borð að lögum gerð. Á Englandi má ætla, að það flýti ekki fyrir her- skyldu. f Canada er fram á þetta sama farið, af ýmsum þingflokkunum í Ottawa. Það er því óárenni- legt hér sem í Englandi sem stendur að lögleiða herskyldu. En ef að tilkynning um það gæti orðið nokkur kosninga beita um leið, væri mikil yfirsjón að nota það ekki með kosningar fyrir dyrum. ir þegnana smátt og smátt rétt- indum sínum og eignum. Einu ári eftir að hann hremdi Austurríki undir því yfirskyni, að íbúarnir væru sveltir og kúg- aðir af öðrum þjóðum, berst sú frétt frá Vín, 21. marz, að lögin um takmörkum smjöráts í Þýzkalandi, nái nú einnig til Austurríkis. Hagur alþýðu í Austurríki er sagt að hafi stór- um versnað undir vernd og handleiðslu Hitlers. Sömu sögu er að segja frá Sudeten-héruðunum og Tékkó- slóvakíu. Úr írskum skýrslum Skýrslur frá Dublin bera með sér að það er fleira ógift fólk á giftingaraldri í írlandi en nokkru öðru landi; það giftist þar með öðrum orðum seinna og aldraðra, en vanalegt er annar staðar. Af því leiðir færri fæð ingar. Ástæðan fyrir þessu er sögð sú, að æskan sé all-óbráð þroska í frlandi. Annað sem skýrslurnar bera með^sér, er að af öldruðu fólki er hlutfallslega mikið á írlandi og sém að sumu leyti getur verið afleiðing fækkun fæðinga. En, menn þar 65 ára og eldri eru t. d. hlutfallslega helmingi fleiri en í Ameríku. Það er að nokkru leyti ætlað því að þakka, að írinn lifi yfirleitt rólegu og á- hyggjulausu lífi. Skuld Þjóðverja hækkar Skuld Þýzkalands hækkaði um $4,000,000,000 á s. 1. ári. Var skuld landsins $11,243,920,000 við byrjun ársins 1939. (í mörk- Bókasafn á Þingvöllum Vilhjálmur Stefánsson land- könnuður hefir sent heiðursbú- staðnum á Þingvöllum með per- sónulegri áritun eftirfarfandi bækur: The Northward Course of Empire, The Adventure of Wrangel Island, My Life With the Eskimo, The Friendly Arc- tic, Northward Ho, My Life With the Eskimos (ný og endur- bætt útgáfa) og Unsolved My- steries of the Arctic. Séra Rögnvaldur Pétursson gaf fyrstur manna bækur í Þing- vallabústaðinn, alt tímarit Þjóð- ræknisfélagsins. Síðan gaf Gunn- ar Gunnarsson skáld öll sín rit- verk. Það væri ánægjulegur sið- ur, ef þeir rithöfundar og skáld, sem fá að dvelja í heiðursbú- staðnum í lengri eða skemri tíma, vildu taka upp þann sið, að gefa þangað bækur sínar. ÞORSTEINN GÍSLASON, RITSTJóRI Eftir Jakob Thorarensen Um hugans lendur haustar enn, er hefst á veðrum snúður, og gjörla heyra mega menn hinn mikla þeyttan lúður, að árstíð björt sé brottu nú, öll blóm að fara á rú og stú; eins hitt, að nú sért hniginn þú, svo hóglátur og prúður. Það eitt oss leyf t: — í innri sýn, er ei má færa í letur, í mjúkri hugð að minnast þín og minnast fárra betur. Þú barst með þér svo blæþýtt vor, gazt brugðið á þess léttu spor, í frjóvum sprotum þó var þor, sem þoldi snjó og vetur. Þér hefði sæmt það sæla mið að sitja í skreyttri höllu það sigurþing, er semdi frið og sætti lýði að öllu. En þú gazt einnig færst í fang, ef fleinaleik þeir hrintu í gang, að snúa á orðsins víga vang með vopnfimina snjöllu. Og margt þitt lag varð minnis- stætt þótt mjúkum beittir penna, og það menn fundu, að þeim varð hætt og þóttust bragða kenna. f penna þeim var fyndni og f jör, þar flaug og mörg hin hvassa ör, og þessi sókn var þannig gjör, að þeim varð oft að renna. Það eðli frá þér aldrei veik, á öftnum brandahríða, við stuðlaföll og strengjaleik að stilla hörpu þýða; er barstu fram þín boðnarvín, þá birtist hóf og fágun þín, eins átti ment þín yfirsýn um andans foldir víða.— Um jörðu fuðrar harma hyr, þar hverfur alt og dvínar, en fást kvað svo vor fremsti byr og fylling æðstu sýnar. Þú leizt á flest með ljósi um brár, svo lífsins himinn dular-blár þér gefast skyldi "heiður, hár sem hjartans óskir" þínar. Eimreiðin. Herskyldu er ekki mikil þörf fum er því skuldin rúmar 28 að öðru leyti í Canada. Atvinnu-lbiljónir). Laugardagsskemtikvöldin sem haldin hafa verið í Sam- komusal Sambandskirkjunnar undanfarnar vikur, undir um- sjón yngri kvenna safnaðarins, fara fram í apríl mánuði á hverju laugardagskveldi undir umsjón ungmennafélagsins. — Kvöldin verða með sama hætti og áður, og eru allir safnaðar- menn og vinir beðnir að fjöl- menna.

x

Heimskringla

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Heimskringla
https://timarit.is/publication/129

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.