Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi


Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi - 22.06.1910, Blaðsíða 3

Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi - 22.06.1910, Blaðsíða 3
XXIV., 28.-29. Þjósviljink. 111 'kveðínn um Shakspere, eitt af grettistök- Unum, og þó manni hafi flogið í hug að ^listarorð" Hrafnistumanna hafi einmitt verið seglin, þá kom það eingu siður flatt upp á, að sjá það í þriðja bindinu. En hvergi sést það jafn skýlaust, hvað Stefán sér betur og hugsar eterkara en aðrir menn, heldur en þegar hann litur yfir allan orustuvöllinn, allt tilverustríðið í einu, hvernig það er háð og til hvers. Hér er ekki rúm til að leiða einstök kvæði iram til vitnisburðar, en eg skal nefna á nafn þau belztu, svo sem: Kveld, I rökkr- inu, Við vatnið, Dagsetur, Heimskautafar- arnir. Vögguvísur, Æskuminning, AI- mannarómurinn, og nú í 3. bindinu: A ferð og flugi, Aftaka óeirðarmannsins og Díkonissa. Hér er víða lengra séð og dýpra en í nokkuru öðru sem prentað hefir verið á íslenzku á okkar dögum í ljóðum eða lesmáli, og hafi Islendingur Beð áður svo langt og skarpt, þá hafa þau augu lokast minnjalaus. Hér er ekki kostur að ra-ða lífsskoðun höfundarins i einstökum atriðum, það yrðu að eins kar- molar, en í stuttu máli og ónákvæmt mætti ef til vill segja, að hann skoði tilveru vor jarðarbyggja eins og mis- heppnað fyrirtæki stórhuga guðs. í Aftöku óeirðarmannsins 13. bindinu standa þessi skínandi erindi: Nú sviíaði ysjan og isingin blind frá austurlands íjallgarði haum, og klettarnir risu sem kastalagrind frá Jialdhömrum ljósum og biáum, sem afhjúpað guðsverk frá ómunatíð af iVIoknu hugtaki úr veraldarsmíð. En mörkuð var eyðing á öllu sem stóð, tóm upphrot og sligaðar hungur, því Örgelmir sá, sem að henglum þeim hlóð, sinn haug varp þar sterkur og uugur. Því guðirnir hníga og heygjast sem vér með hálfjoknar ætlanir grafnar með sér^ Þstta er furðulega skýrt yfirlit yfir ör'ög guðanna og verka þeirra, ekki lengra en það er, en líklega verður það þó ekki kennt í skólunum næstu árín. Svo skýr og rambyggð sem öll hugs- unin er hér í hverju einstöku atriði, þá hefi, jeg þó ekki getað gert mér vel ljóst að öllu leyti samræmið railli álits skálds- ins á lífinu og tilverunni í heild sinni og svo hinnar hróðugu ástar á lífinu, sem sumstaðar bregður fyrirí kvæðunum. Sútil- finninghefir flogið fyrir mig stundum, sem grundvöllurinn undir lífshróðrinum væri tæplega jafn traustur sem hann er þar und- ir flestum byggingum öðrum, og að þetta væri ekki siður tilfinningamál en röksemda; eða það ví»ri jafn vel ort fyrir nauðsynja sik.r, til þess að sætta menn við lífið og gefa fnnhverjar skaðabætur fyrir missi ei- lífðarvonar og lífsins í Paradís. Að vísu getnr móðir haft heita og innilega ást á ógæfubarni og krypplingi, en það er ekki hróðug ást og eggjandi eins og lífsást skáldsins. Jeg hefi þvi gert mér i hug- arlund, að þó að lífið allt njóti hér af, þá sé þetta í ravuinni ástarljóð þess þróttar, sem nýtur að eins eðlis síns og vellíðun- ar við baráttu og sigur, og að því leyti getur hann vel kveðið lífinu ástarljóð, því af þeirn á lífið allt af eitthvað, slíkur ör- eigi s^m það er að öðru. Með þetta fyrir ougum, og valla beld- ur öðru vísi, verður vel skiljanleg sú spaks manns rósemd. sem þessi brenn- heiti tilfinningamaður tekur með á móti þeim úrskurði, sem æðsti dómur rökréttr- ar hugsunar kveður upp yfir tilveru vorri; því bil er á milli þess, að syng^a ejálfri tilverunni lof, og hins, að skrifa með skjálptalausri hendi nndir friðarsáttmálann við dauðann. En undir þá sætt skrifar Stefán einmitt svo, að fáir munu eptir leika, þvi oss hnykkir við til tára, þegar hann er að tala við oss um drenginn sinn, sem dauðinn tók frá bonum ein- mitt á sárasta aldrinum, og auk þeaa harðleiknislega. Sú sjón og öll minningin læsir sig svo fast inn, að eptir mörg ár hefur allt elit og allt stríð látið hana þar óhaggaða, svo hún hefur áreiðanlega ekki horfið úr minni n?ma þá rétt stund og stund í bili, og undir þeeeu fargi getur hann kveðið svona rólega: „Jeg kveð þig sumar — Haust, jeg heilsa þér; af hnjúknum þeim, sem landamerki er. Að haki liggur sveitin sumarlöng með sólskins morgna og þýðan lógusöng. En við mér blasir sveit, ei sjónum víð, því sólarlag er þar i miðri hlíð. — En trú þú ei jeg hnugginn harmi grand, þó hajli o'n í kvöJdskugganna Jand. Við herra lands þess hef jeg löngu sæzt og honum treysti — við höfum fyrri mæzt; En land hans raínum muna ljúfra var (drengsins) og moidin kærri — fyrst hann hvíldi þar. Svona rólega skrifar hann undir fyrir þá báða. Sá nokkur fyrr svo ramman 121 „Eu i rtum og veru fór hann ekki lengra, en í vest- urálmuna", svaraði frú Aroher. — „Það var látið svo heita 8em hann væri í ferð, til að blekkja aðra". „Guð hjálpi mér!" sögðu þeir báðir í senD. „Jeg verð að ekýra yður frá öllu, svo að þér skiljið", svaraði frú Archer. „Snmt er þess eðlis, að eg hefi verið 'jónar- eða heyrnarvottur að þvi, en sumt hafa aðrir sagt mér. — Hverir, skiptir engu. — Þér verið að trúa því, sem eg segi". Hún þagnaði, eins og hún þyrfti að hugsa sig um, en mælti evo: „Hr. Harley er af ætt, sern kynslóð eptir kynslóð hefir þjáðst af vitfirringu, sem dottið hefir á meðköflum. Þflð hefir eigi brugðist, að geðveikin hafi brotizt út í ættinni, fyr eða síðar, bjá hverjum einstökum meðlim hennar. Hjá hr. Harley brauzt hún út, sem drápgirni, evo að hann varð likastur blóðþyrstu tigrisdýri. Hann hofði aldrei átt að kvongaet, og hefði ef til vill heldur ekki gert það, hefði hann þekkt, hversu veiki þeirri, er hann hafði að erfðum tekið, var í raun og veru háttað En hún brauzt fyrst fyllilega íit, eptir að hann var æntur, og olli þá dauða einka-systur minnar. Hún v»r fríð, ung etúlka, hr. Tresham, og skiljið þér það, er ^g segi yður, að Fay,er lifandi eptirmyndin hennar ^ður en hiín kynntiet hr. Harley var hún heitin kapt.' Dexter, sem nýlega var þá genginn í herinn. Þnu unnu hvort öðru hugástum; en Dexter var fa- tækur. og foreldrar minir neituðu því lengi, að eamþykkja ráðahaginn. kv 110 Barstone, sem lá í henf5;i-bedda í garðinum, og hafði sofnað, vaknaði, er Gilbert ýtti við honum. _Hvað er að?" mælti hann, hálf-sofandi. „Mikið að", 9varaði G-ilbert og sottist i stól. „Ban- sett konan —" „Hittirðu hana ekki?" „Nei, en Jasper sá jeg". „G-etur það verið?" mælti Barstone, og reis upp. „Og hvað sagði hann um hvarf Fay's?" „Hann sagði ekkert, læzt enn vera mállaus, þrjót- urinn". „En hvað sagðir þú?" „Jeg eagði honum, að eg hefði heyrt hann tala í bænahúsinu, og hótaði að segja lögreglu mönnum frá því, ef hann segði eigi allan sannleikann". „Gerði hann það þá?" „Nei; hann ritaði dálítið á pappirslappa, rétti mór hann, og hljóp inn i húsið. Frú Aroher gat eg ekki fengið að tala við, með því að vinnufólkið aftók, að það fengist, inn í húsið gat eg ekki brotizt, og varð því að fara. „Kærðu þig ekki um frú Archer! En hvað skrifaði Jasper?" „Að eins þessa einu setningu: „Ef þér kallið á lög- reglumenn, stofnið þór ungu stúlkunni, sem þér elskið, í voða". Þetta varð mér til huggunar". „Hvernig?" „Skilirðu ekki, að Jasper gat eigi skrifað þetta, væri hún eigi enn á lífi. — Jeg ímynda mér, að Harley, þorp- arinn, hafi lokað hana einhvers staðar inni".

x

Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn + Þjóðviljinn ungi
https://timarit.is/publication/131

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.