Lögberg - 12.01.1922, Blaðsíða 4

Bls. 4
LööBERGr, FIMTUDAGrlNN 12. JANÚAR 1922
ITcigberg
Gefið út hvem Fimtudag af Tbe Col-
umbia Press, Ltd.,tCor. William Ave. &
Sherbrook Str.. Winnipeg, Man.
Talsimari N-6327 «6 N-6328
Jón J. Bíldfell, Editor
(Jtanáskríft til btaSsins:
TffE COIUMBIA PRESS, Ltd., Box 3171, Winnipeg, ^arj.
Utanáskríft rítstjórans:
EDITOR LOCBERC, Box 3171 Winnipeg, Man.
The “LOgberg" ls printed and published by The
Columbla Press, Llmited, ln the Columbia Block,
853 to 867 Sherbrooke Street, Wlnnlpeg, Manitoba.
Yfirlit ársins 1921.
IV.
FrakJcland.
Ekkert land í lieimi átti nm eins sárt a5
binda eftir stríðið og Frakkland. Og ef til
vill var engin þjóð í heimi eins fær um að stand-
ast áverkana, éins og Frakkar. Þeir litu yfir
stór svæði af landi sínu í rústum, 290,000 húsa
sem voru skemd að meiru og minna leyti, og
300,000 gjöreyðilögð; 20,603 verkstæði, sem
voni eyðilögð og með þeim 35 prct af sykur-
framleiðlu landsmanna, 50 pret. af kolafram-
leiðslu, 63 prct. af stál framleiðslu, 81 prct.
af tóvinnu framleiðslu, 92 prct. af jám fram-
leiðslu Fakka, og sýnin skar þá í hjartastað,
því Frökkum er land sitt meira en málmar og
'kol, meira en engi og akrar, rneim en hús og
hallir, meira en auður þess og afkoma. Það er
partur af sjálfum þeim, eða, réttara sagt, þeir
lera óaðskiljanlegur partur þess—samgrónir
því svo innilega, að þir eru hryggir í sorg þess
og mótgangi, en glaðir í velgengni þess.
Engin þjóð í heimi hefði líkl'ega getað
grætt landið, bygt brýr, bæi, jámbrautir, verk-
stæði og atvinnuvegi landsins eins fljótt aftur
og Frakkar, því fáar eða engin þjóð hefði lagt
eins mikið á sig eins og þeir hafa gert.
Við enda ársins 1918 voru allar þessar
20,603 verksmiðjur mannlausar og þögular;
við lok ársins 1919 voru um 10 prct. af vinnu-
krafti þeim, sem í verkstæðunum unnu, tekinn
til starfa aftur. En við áramótin 1921 var um
helmingur mannafla þess, er áður vann í verk-
smiðjum, farinn að vinna, og af því geta menn
ráðið hve þýðingarmikið þetta síðastliðna ár
hefir verið Frökkum á því sviði. Frakkar hafa
á þessu síðasta ári og árum þeim, sem liðin eru
síðan stríðinu lauk, lyft stærra Grettistaki en
þekst hefir áður í sögu mannanna.
Fjámiál Frakka eru í slæmu ástandi eins
og gefur að skilja með öllum þessum óskapa
útgjöldum, sem þ.jóðin verður að mæta. Út-
gjöld Frakka í næstkomandi tíu ár eru 8,000
milj. franka á ári til endurbóta á hersvæðinu,
2,000 milj. franka á ári í tíu ár vextir af lánum,
sem þeir hafa nú tekið til endurreisnar, 4,000
milj. franka á ári til styrktar hermönnum eins
lengi og þeir þurtfa þess með,- sem gjöri til sam-
ans 14,000 miljónir franka. Við það bætast hin
vanalegu útgjöld þjóðarinnar, og sýndu þau
2,000 miljón franka tekjuhalla á þessu síðast-
liðna ári.
Til þess að mæta öllum þessum óskaplegu
útgjöldum, reiða Frakkar sig náttúrlega á
skaðabótafé það, sem Þjóðverja hafa lofast
til að borga þeim sem nemur 68,640 miljónum
þýzkra marka. En borgun sú, sem Frakkar
áttu að fá á þessu ári, nemur 26,000 miljónum
marka, eða eftir núverandi gangveði 47,000
milj. franka. Þessi upphæð átti að greiðast í
maí og nóvember. Maí borguninni var mætt,
en þeirri í nóvember ekki.
En þó þetta skaðabótafé sé allmikið og þó
það borgist, sem engan veginn er víst, þá er
ekki gott að sjá hvernig Frakkar ætla að fara
að verjast fjármála vandræðum, þegar fram í
sækir, með þau ægilegu útgjöld, sem þeir verða
að mæta.
Við þessa erfiðleika í fjármálum bætist ein-
stæðingsskapur Frakka. Þjóðin má heita að
hafa verið einangruð á árinu, og leynir það sér
ekki í blöðum og ritum hennar, að hún hefir
fundið til þess. Með Þýzkaland óvinveitt,
Bandaríkin köld og afskiftalaus, England að
færast fjær, eftir því sem fleiri mánuðir ársins
liðu, finnur Frakkland sárt til einstæðings-
skapar síns og því varla að furða sig á, þó
þeir vilji fara hægt í að minka her sinn fyr en
þeir na tryggu sambandi við' einhverja af stór-
þjóðunum, sem þeir geta treyst.
Stjórnarskifti urðu á Frakklandi á árinu.
Forsætisáðherra Legues var gefið það að sök,
að hann gengi of slælega til verks við skaða-
bóta samningana við Þjóðverja. Eftir nokkr-
ar tilraunir tókst Astride Briand að mynda
ráðuneyti og hefir hann haldið embættinu alt
til þessa.
Fund mikinn héldu verkamenn á Frakk-
landi 25. marz 1921, og leiddu þar saman hesta
sína sósíalista og communista flokkamir anr«-
ars vegar, en hinir íhaldssamari verkamenn
hins vegar. Úrslitin urðu þau, að hinir fj-r-
nefndu urðu í minnihluta.
V.
Þýzkaland.
Þýzkaland var á meðal landa þeirra, sem
slapp nálega alveg vdð skemdir á stríðsárunum,
og þó þjóðin hafi orðið að líða mikið við stríð-
ið, þá samt bjuggust menn við að hún mundi
ná sér fljótt eftir það. En svo hefir þó ekki
farið, því þó iðnaður innanlands hafi staðið
að sumu leyti í blóma, sem er að þakka því, að
Þjóðverjar geta framj§itt ódýrara eu aðrir, og.
þar af leiðandi hafi vihna verið næg í landinu,
þá er fjárhagur þjóðarinar í ægilegu ástandi.
í ársbyrjun 1921 er skuld Þjóðverja talin
vera 300000 miljónir marka, eða um 75,000
milj. doll, og er það um $1,104 á hvert manns-
barn í landinu. Við þetta bættist hinn vana-
legi stjómarkostnaður, sem síðastliðið ár nam
87,500 milj. marka, en þar í eru talin 26,000
miljón mörk sem þeir voru búnir að lofa að
borga sambandsþjóðunum í skaðabætur 1. maí,
en ekki 106,000 miljón mörk, sem þá voru ekki
fallin í gjalddaga af skaðabótafénu. Svo alt
það, sem Þjóðverjr skulda nú, má telja skuld-
ina eins og hún var við áramótin, 300,000 milj.
mörk. Skaðabótakröfu samherja, sem ekki var
tekin með í útgjalda áætlun stjórnarinnar,
106,000 milj. mörk og tekjuhalli stjómarinnar,
38,000 milj. mörk—alls 444,000 milj. mörk, eða
111,000 miljónir dollara.
Allmikið af þessum skuldum liggur í skulda-
bréfum með ríkisábyrgð, sem stjóroin hefir
selt heima fyrir; sú upphæð nemur meira
en 240,000 milj .marka. En það er lfka skuld,
sem þarf að borgast, ef þjóðin á ekki að verða
gjaldþrota.
Menn munu nú máske segja, að þjóðin geti
íddrei borgað þetta. Það sagði Fehrenbach-
stjórnin á Þýzklandi líka, þegar samherjar
kröfðust skaðabótanna af Þjóðverjum í síðast-
liðnum marzmánuði og Frakkar voru albúnir
að fara með her inn í Þýzkaland. En Fehren-
bachstjómin féll og önnur var mynduð undir
forystu Josephs Wirth, og samþykti bæði sú
stjórn og ríkisdagurinn skaðabótakröfuna.
Tvent liggur auðsjáanlega fyrir Þjóðverj-
um. Annað hvort að gefast upp og afhenda
skuldheimtumönnum sínum eignir ríkisins og
óðul feðra sinna, eða að vinna, spara og fram-
leiða meira og betur en sú þjóð hefir nokkum
tíma gjört áður, og erum vér ekki í neinum
vafa um hvom kostinn þeir velja sér.
Þýzkaland er auðugt land, og Þjóðverjar
era duglegir og hagsýnir menn. Til dæmis gaf
ekra af landi á þýzkalandi helmingi meira af
sér af hveiti, rúgi, byggi og höfram heldur en
í Bandaríkjunum og nærri þriðjungi meira
heldur en hún gaf af sér í Frakklandi, í
Austurríki og á Ungverjalandi; og ástæðan
var, að Þjóðverjar vom lengra komnir áfram
í landbúnaðarfræðinni, en aðrir. Og með nýj-
um aðferðum við landbúað juku þeir rúgfram-
leiðslu sína frá árinu 1880 úr 4,952,525 tonum,
sem hún þá var, upp í 12,222,394 tonn árið 1913
án þess að bæta sem nokkru nam við af nýju
landi.
Nokkrar óeyrðir urðu á Þýzkalandi á ár-
inu. Sósíalistar og Bolshevikimenn reyndu til
þess að ná yfirtökum og setja upp commúnista-
eða bolsheviki stjórn, en tókst það ekki, og
virðast þeir nú vera farair mjög að dofna og
missa von um, að þeir geti náð völdum þar í
landi. Keisara sinnar gerðu og ákveðna tíl-
raum til þess að stofn aftur keisarastjórn á
Þýzkalandi, en urðu að sleppa þeirri hugmynd
að minsta kosti fyrst um sinn, því stjórnin var
ákveðin á móti og herlið hennar trútt.
Telja má það með merkisviðburðum, að í
Prússlandi, þar sem ríkiskirkja hefir verið í
Janga tíð, var ríki og kirkja löglega aðskilin síð-
astliðinn september, og tóku umboðsmenn safn-
aðarlýðs prótestantisku kirkjunnar að sér.um-
sjón á kirkjum og kirkjueignum.
Friðarsamningurinn við Bandaríkin var
formlega samþyktur í ríkisdeginum 30. sept-
. ember síðastliðinn og greiddu flestir þingmenn
atkvæði með samningnum. Þó voru nokkrir
af allra svæsnustu sósíalistum, sem greiddu at-
kvæði á móti. A meðal þeirra var Dr. Karl
Helfferich, Count von Westrap og liðsforingi
von Galhvitz gengu út áður en atkvæði fóra
fram.
VI.
Rússland.
Það er enginn hægðarleikur að gefa skýrt
yfirlit yfir viðburði ársins nýliðna á Rúss-
iandi, því Rússland hefir verið og er nú í raun
og sannleika landið myrka. En svo mikið veit
maður um það, sem þar hefir farið fram og er
að fara fram, að mvndin verður alt annað en
glæsileg.
Það var við áramót 1820 og 1921, eða rétt
fyrir þau, að Wrangel hershöfðingi gjörði til-
raun með því liði, sem hann þá hafði, til þess
að fella Soviet stjórnina og bæla niður rauðu
hreyfinguna svonefndu, eða yfirgang- bolshe-
vika á Rússlandi. En, eins og kunnugt er,
mishepnaðist það, og með þeirri tilraun var
mótspyrau gegn bolsheviki stjórainni og kenn-
ingum þess flokks, lokið, það er að segja að því
er Rússa sjálfa snertir. Ekki er þó svo að
skilja, að Rússar alment séu búnir að sætta
sig við það fyrirkomulag, heldur hefir nú, þeg-
ar enginn hluti þjóðarinnar hefir þrek til þess
að berjast með vopnum gegn þeim sem málun-
um ráða, verið myndað svo öflugt spæjara fyr-
irkomulag, að hvar í Rússlandi sm einhver
dirfist að tala á móti stjórninni, eða eggja með-
landa sína til mótþróa við kenningar hennar,
þá er það bráðlega komið til eyma miðstjórn-
arinnar í Moscow og maðurinn, eða mennirair
boðaðir á fund yfirvaldanna. Svo gera þeir
það aldrei aftur.
Communista fyrirkoniujlagið á Rússlandi
hefir kollvarpast á árinu. Astæðuraar fyrir
Jiví eru þær sömu og fjölda margir menn sáu
í byrjun og hafa bent á. Skortur á fram-
leiðslu, uppskerubrestur á því, sem reynt var
að framleiða í ýmsum plássum, svo efni þjóð-
arinnar gengu til þurðar og fólkið hrundi niður
í þúsunda tali í sumum héruðum, þar sem nú
við áramótin menn hafa ekki við að grafa fólk-
ið, sem daglega deyr.
Þessar alvarlegu kringumstæður og svo
hitt, hve Sovíetstjóminni gekk illa að ná verzl-
unarsamböndum við aðrar þjóðir, mun hafa
ráðið méstu um það1, að Lenine s'kifti um
stefnu í stjómmálunum og lýsti yfir því í’
ágústmánuði síðastl. að eftir 12. þess mánaðar
yrðu póstsendingar og bréf ekki flutt endur-
gjaldslaust; þeir, sem ferðuðust með jámbraut-
um yrðu að borga; að verkafólk — það er all-
ir — yrðu að borga fyrir verkfæri sín, borga
leigu fyrir hús þau, sem það byggi í, — í einu
orði: borga fyrir öll þægindi, sem það þyrfti á
halda og peninga kostaði að framleiða, eins
og fólk gerir í öllum öðrum löndum. Einkaleyfi
á iðnaðar fyrirtækjum hafa verið veitt útlend-
um fjármálamönnum og stjómin á Rússlandi
hefir samþykt að borga það sem Rússar skuld-
uðu öðrum þjóðum fyrir árið 1914.
1 júlímánuði var Sovet stjóminni farið að
ofbjóða svo ástandið heima fyrir, að hún kall-
aði á þjóðirnar sér til hjálpar, kvað þá vera tíu
miljónir manns innan Rússlands, sem ekkert
lægi fyrir annað en að deyja úr hungri, og að
kólera geysaði víða um héruð.
Yel urðu þjóðiraar við þessari áskorun
Rússa. 1 Evrópu lét Dr. Friðþjófur Nansen
sig þetta mál einkum skifta, og Evrópuþjóð-
iraar sendu skip og járabrautarlestir hlaðnar
með klæðnað og mat. Bandaríkin sendu þegar
skip hlaðið með nauðsynjar manna, hjúkrunar-
konur og lækna, og nú rétt undir áramótin und-
irskrifaði Harding forseti aukafjárlög sem
veita $20,000,000 í peningum til þessa Ifknar-
starfs.
Friðarsamninga hafa Rússar gert á árinu
við Tyrki, Persa, Afghanista, Bokkara, Kiva
og Pólverja, og verzlunarsamninga tókst þeim
að gera við Breta, þótt fátt sé um fína drætti
í verzlunarlegu tilliti á milli þeirra þjóða, enn
sem komið er og verður líklega, meðan Rússar
standa ekki betur við loforð sín, en þeir hafa
enn gert.
Eitt atriði all-merkilegt kom fyrir í Rúss-
landi á árinu 1921, og það var ósamlyndi á
milli Lenine forsætisráðherra og Trotzky her-
málaráðherra. Vildi Lenine skifta sér of mik-
ið af hermálastefnu hins síðaraefnda og var
komið að sögn í svo ilt á milli þeirra, að Lenine
fanst hann vera í hættu staddur sökum ofríkis
Trotzkys. Kemur þá fram á sjónarsviðið hinn
virkilegi stjóraandi Rússlands. Það er stúlka
ein, sem Olga Gorokoff heitir. Hún gengur
undir ýmsum nöfnum, svo sem kven-Rasputin
Rússa, Rússneska mærin frá Orleans, Napole-
oniska konan eða ímynd Ivars illa. En hún er
forkunnar fögur, svæsnasti Bolsheviki, og
heldur Lenine svo í hendi sór, að án hennar sam-
þykkis þorir hann ekki í eitt að ráðast.
Þegar Olga vissi um sundurlyndi þeirra
Lenines og Trotzky, kom hún dag einn á skrif-
stofu hins síðaraefnda. Hann sat við skrif-
borð sitt, leit upp og sagði: “Hvað er þér á
höndum Olga? Eg hélt þú værir draugur.
Hveraig gastu komist inn?”
Olga stóð þegjandi dálitla stund og horfði
á Trotzky með þessum dökku tindrandi augum
sínum, sem harðsnúnustu hermenn hafa orðið
að lúta. Svo dró hún marghleypu hægt og ró-
lega upp úr vasa sínum og lagði hana á borðið
fyrir framan Trotzky.
“Félagi,” sagði húxi, “það var eins auð-
velt fyrir mig að sjá fyrirætlanir þínar, eins og
að komast héma inn í skrifstofuna. Þetta gef
eg þér” — og hún benti á marghleypuna—,
“það, eða að þú hegðir þér eins og maður.”
Svo gekk hún út án þess að segja meira, hinkr-
aði ofurlitla stund við skrifstofudyraar og
hlustaði, síðan kinkaði hún kolli og fór. — Síð-
an virðist alt hafa fallið í ljúfa löð með þess-
um tveimur mönnum.
Andíegt líf virðist alt vera í kalda koli á
Rússlandi—brunnið út. Hatur og sálargöfgi
fara sjaldnast saman. Vér sögðum: brunnið
út. Vonandi er það ekki. Það sést bara ekki
nú ;liggur falið undir kuldakolum mannlegs
haturs og illvilja. En það á eftir að rísa upp
—kannske á þessu ári—, rísa upp, þróttmeira
og fegurra en það áður var, því jaðvegurinn er
inú frjór, af þrautum og tárum þjóðarinnar.
---------------------o------
Bókafregn,
Ágrip af íslenzkri málfræði eftir Halldór
Briem (þriðja útgáfa, endurskoðuð). Reykja-
vík, bókaverzlun Guðm. Gamalíelssonar, 1918'
Þessi góðkunna málfræði, sem nýkomin er hér
á bókamarkaðinn, er vel þekt í fyrri útgáfum
heima og hefir öðlast þar meiri hylli en nokkur x
önnur málfræðibók íslenzk við alþýðuhæfi.
Hefir enda verið notuð mjög í gagnfræðadeild
Mentaskólans og öðrum áþekkum skólum.
Það sem hefir aflað henni vinsælda öðrum
málfræðibókum fremur, má ef til vill þakka
einkum þeirri einföldu en glöggu flokkaskipun
nafnorða, sem hún setur fram, og hvergi ann-
arsstaðar er að finna. Þá e»r hún og mjög
margbreytileg að efni eftir stærð. Þessi þriðja
útgáfa tekur hinum eldri fram að ýmsu leyti.
Meðal annars er hún aukin að nýjum verkefn-
um, sem bæta hana mjög. Hún ætti að vera
kærkomin hér vestan hafs öllum þeim, sem
unna íslenzku máli.
Til leiðbeiningar þeim, sem kynnu að vilja
nota málfræðibók þessa við íslenzku, vildi eg
mega benda á, að heppilegra er að venda fall-
röðun allri eftir hérlendri venju þannig:
nefnifall (nom.)
eignarfall (gen.)
þágufall (dat.)
þolfall (acc.)
Þetta er að því leyti til auðvelt, að þegar nefni-
fallið er fráskilið hinni íslenzku röð, má lesa
hin föllin í beinni röð neðan frá og upp á við.
Eg leyfi mér að mæla eindregið með bók
þessari. Hún fæst til kaups hjá Finni bóksala
Johnson, 698 Sargent Ave., Winnipeg, og kost-
ar 55 cent. S. Vigfússon.
Kennið börnunum að spara
Hefirðu peningana, sem til þess þarf ?
Byrjaðu að spara, meðan þau eru ung —
láttu þau byrja lífið í þeirri vissu, að þú
standir þeim að baki.
Sparisjóðsreikningar eru sérkenni
THE ROYAL BANK
______________QF OANADA
Borsraður höfuðstóll o« viðlagasj.. $40,000.000
Allar eigmr ...............$500,000,000
Samtalnafnkunnra upp-
fyndingamanna.
pegar nafnkunnir uppfynúinga-
menn ’hittast á efnafrseðisstofu
og fara að tala um afreksverk
sín og það, sem þeir vonast eftir
að geta komið í framkvæmd, þá er
gaman að sitja úti í horni og
hlusta á, eins og Arthur Bening-
ton gjörði hér um daginn, er sam-
an bar fundum Edisons og Edou-
ard Belinds, franska hugvits-
mannsins, sem fundið hefir upp
aðferðina til þess að senda myndir
og eigin handar skrift manna með
talsímum og þráðlausum skeyt-
um. Menn þessir hittust á efna-
fræðisstofu Edisons í Westur-
Orange, New Jersey. Belin sagði
að áminst uppfunding hefði tekið
sig 26 ára harða vinnu. Hann
byrjaði á því að reyna að finna
upp fjarsýni, — það er, að sjá það
sem var langt í burtu, eins og t.
d. mann, sem stendur við annan
enda á talsíma og er að tala við
mann.
“parflaust! Einskis vert,”
heyrðist Edison tauta.
“En,” greip sá franski fram í,
“Mér tókst að senda kertaljós
með síma 500 metra vegar og það
sást glögt á tjaldi við hinn end-
ann. pað gaf mér hugmyndina
um, að hægt væri að senda mynd-
ir af fólki, landabréfum og hand-
skrift manna með síma.”
“En því?”
“Vegna þess, að það var afar-
mikil eftirspurn eftir slíkum tækj-
um. Liðsforingjarnir í stríðinu
vildu fyrir hvern mun geta komið
boðum til undirmanna sinna og
skýrslum til yfirboðara fljótar
en þeir gátu gert það með tal-
þráðum og þráðlausum skeytum,
og án þess að eins margir vissu
um innihald skeytisins. pannig
stóð á því, að eg fór að hugsa upp
útbúnað, sem girðir alveg fyrir að
nokkur geti heyrt eða vitað um
skeríi. sem með honum eru send
nema sá, sem sendir og sá sem á
móti tekur, — það er, án þess að
nokkur milliliður sé á milli þess,
sem á móti tekur og þess sem
sendir, og að ómögulegt sé fyrir
aðra að má skeytinu, þegar það er
sent þráðlaust.”
"Maður, sem getur fundið upp
það, sem þú hefir gert, á rétt á að
fá heilmikið af peningum fyrir
slíkt. pú getur ekki búist við að
græða mikið á svona löguðum
uppfyndingum, en þú ættir að
gjöra það, þú átt það skilið, þú
átt rétt á því,” svaraði Völundur
Bandaríkja|þjóðarinnar, og furð-
aði hinn sig stórum á svarinu.
M. Belin maldaði í móinn og
sagðist ekki þurfa á miklum pen-
ingum að halda; hvað ætti hann
svo sem að gjöra við peninga, þó
hann ætti þá?
“Koma þér upp efnafræðis-
verksmiðju, þar sem þú gætir
veitt þér alt sem þú vildir, og gæt-
ir ráðið hina bezt þektu sérfræð-
inga þér til hjálpar þegar þér gott
þætti,” svaraði Edison. “Efna-
fræðis verksmiðju, þar sem þú
værir frjáls að þroska hugmyndir
þínar, gjöra tilraunir að koma
hugsjónum þínum í framkvæmd,
að þroska hverja uppfyndingar-
hugmynd, sem í hug þinn kæmi,
án þess að þurfa að hugsa nokk-
urn hlut um kostnaðinn.”
Frakkinn ypti öxlum, og fór
að sýna fram á, hve þarflegar
uppfyndingar hans væru í sam-
bandi við verzlun, verkahring
sendiherra þjóðanna o. s. frv.
Hann sagði, að The Paris Bourse
hefði tekið sem góða og gilda
vöru verðbréf frá Spáni, sem
send hefðu verið til Parífcar með
síma — það er myndin af bréfun-
um sjálfum — og keypt þau og
selt.
Aðal atriðið fyrir Edison í sam-
bandi við þessar uppfyndingar
var, hve óhult ske}dið var frá því
að komast á vald annara en hlut-
aðeigenda. En samt sat hann við
sinn keip og spurði: “Hví kem-
urðu ekki niður úr skýjunum og
finnur upp eitthvað sem fólkið í
heiminum þarf að 'halda á, eitt-
hvað, sem gefur þér miljónir í
aðra hönd?”
“Eg hefi eina uppfyndingu
tilibúna nú í sambandi við hreyfi-
myndir, sem eg ætla að auglýsa á
árinu 1922.”
“Nú ertu að komast ofan á
jafnsléttu—koma ofan til fólks-
ins,” hrópaði Edison. “Hvað er
um hana?”
“pað er aðferð til þess að taka
myndir undir kringumstæðum,
þar sem alt af er bjart, og aldrei
ber á skugga, og flýtir slöct mjög
fyrir.”
Eftir að þeir höfðu talað sam-
an um sérstök atriði í sambandi
við hreyfimyndir og að eine þeir,
er þeim hnútum eru kunnugir,
skildu til hlítar, sagði Edison:
“Eg skal segja þér, hvað þú ættir
að gjöra. pú verður að finna upp
“filma” með fínni áferð en þeim,
sem vér nú þekkjum hafa.”
“pað mundi mér þykja vænt
um,” sagði Belin, “en það er ekki
til einn einasti verkfræðingur í
þeirri grein í Evrópu, sem ekki
hefir verið að reyna það í síðast-
liðin 20 ár, en engum tekist.”
“Eg’ veit það,” mælti Edison,
“en það sannar ekki að það sé ekki
hægt ..... það er ekkert til, sem
er ómögulegt, við þekkjum bara
ekki aðferðina.”
pegar uppfundftingamenn þessir
höfðu talað um sérkennileg at-
riði í sambandi við hreyfimyndir,
fóru þeir að draga myndir af
“fimla” með ritblýi á blað. Sú,
sem Edison dró, var af þremur
stærðum, Við þá stærstu mark-
aði hann 1,000, þá næstu 250 og
iþá þriðju og minstu 60.
“pessi,” segir hann og benti á
þá stænstu, kostar $100.00, sú
næsta $25.00 og sú mista $6.00, og
þetta flytur hreyfimyndirnar inn
á hvert einasta heimili í víðri
veröld, inn í hvert einasta smá-
skólahús og inn 'í fundarsal
hverrar einustu kirkju.”
“pað er einmitt það sem eg
vonast eftir að gjöra,” sagði
Belin.
“Ágætt,” hrópaði Edison.
Gjörðu það, og þú hefir alt það
fé, sem þú þarft á að halda og þú
átt skilið í höndum þér, og þú
getur láitið byggja þessa tíu sinn-
um stærri og vandaðri verkfræð-
is verksmiðju, og þú gjörir það!
Maður með þitt höfuðlag, hann
getur fundið alt upp.”
Franski uppfyndingamaður-
inn spurði Edison hvað hahn
héldi um loftskipa ferðirnar yfir
Atlanzhafið, hvort hann héldi að
fremur yrðu notuð loftskip eða
flugvélar, og svaraði Edison
strax “The Helicopter” (viss
tegund af flugvélum, sem þó hef-
ir reynst illa enn sem komið er).
“Vér eigum langt í land enn þá
áður en Helicopter vélin er orð-
in svo fullkomin, að hægt verði
að fjúga í henni yfir Atlanzhaf-
ið,’ sagði Belin.
“Satt er það að vísu,’ svaraði
Edison, “en grundvöllurinn, sem
þar er bygt á, er heilbrigður og
það er trúa mín, að einhver verði
til þess á næstu 10 til 25 árum,
að finna rétta veginn.”
—Current Opinion.
—--------o---------
Fiskireitagerðin.
Um hana segir Vísir frá 26. nóv-
ember þetta að segja:
Fyrir tæpum sex vikum var
byrjað á fiskireitagerð í holtinu
suðvestan við vatnsgeyminn, og
vinna þar daglega 60 til 70 menn,
og er Vanentínus Eyjólfsson verk-
stjóri.
Holtið er mjög stórgrýtt á þessu
svæði, en engar klappir. Hefir
grjótið verið fleygað sundur og
talsvert stór reitur verið lagður
með klofnu grjóti. Er hann vel
og vandlega gerður. Auk þess
hefir mjög mikið grjót verið tekið
upp, og stór reitur verið sléttaður,
sem ekki er enn farið að leggja
grjóti. pegar grjótið 'hefir verið
[klofið, er það flutt að hleðslu-
mönnunum, annað hvort á hand-
börum eða vagni, sem rennur á
teinum. Má færa teinana til eftir
því sem bezt hentar. — Á einum
stað í holtinu er verið að mylja
grjót, sem nota á í ofaní burð í
akveg þann, sem lagður verður
frð reitunum niður holtið hjá Há-
teigi og Sunnuhvoli.
Vinna 'byrjar þarna klukkan
hálf-átta á morgnana, og er lokið
kl. hálf-fimm. Bráðabirgðaskúr
hefir verið reistur þarna í holtinu
og þar inni eru borð og bekkir,
svo að sitja má þar að máltíð eða
dreldca kaffi, en eldfæri eru eng-