Lögberg - 05.12.1929, Page 3

LÖGRERG, FIMTUDAGINN 5. DESEMBER 1929.
Bls. S.
Fyrir börn og unglinga
Sérstök deild í blaðinu
BERNSKUMINNING.
Eg var ungur, er eg fyrst gætti fjár föður
míns. Var það í eyjum, þar sem sjávarhætta
var mikil, og þó að féð væri eigi býsna margt,
þurfti það mikillar gæzlu.
Eitt vorið, í byrjun sauðburðar, tók eg eftir
því, að ein ærin, sem var nefnd Stauta, gerðist
óvenjulega dauf og seinfær, líkast því sem hún
liði af einhverjum sjúkdómi. Fór eg því að
veita Stautu nánari athygli. Rak eg hana heim
í hús, skoðaði liana og þuklaði alla svo vendi
lega, sem eg gat. En einskis varð eg vísari.
Hún kveinkaði sér hvar sem við hana var kom-
ið, og virtist hún þó ekki kenna til í neinum
stað öðrum fremur. Hún kroppaði nýgræð-
inginn á túninu af furðumikilli lyst og virtist
þjáningalítil. Liðu svo nokkrir dagar, og hafði
eg stöðugar gætur á Stautu og skoðaði hana
daglega. Þó fékk eg ekkert að gert. Henni
hrakaði með degi hverjum, að mér sýndist.
Stauta var komin fast að burði, og eg hugði,
að ef hún skrimti þangað til hún losnaði við
lömbin, þá myndi henni kannske létta. Taldi
eg víst, að liún myndi tvílembd, því það hafði
hún alla stund verið, og sú varð enn á raunin,
svo sem getið1 skal síðar. En um bata hennar
fór fjarri ætlan minni.
Ivvöld eitt, sex dögum eftir að eg sá fyrst á
Stautu, hvarf hún á skammri stundu af tún-
inu. Fór eg þegar að leita, og fann hana brátt
í hvammi nokkrum, lítið eitt utan við túnið.
Var þá svo af henni dregið, að hún gat ekki
staðið upp hjálparlaust, og ekki fékk hún vafr-
að nema örskamman spöl, þótt eg reisti hana
á fætur. Þóttist eg því mega sjá, hvert stefna
mundi um hennar hlut. Hljóp eg heim til pabba
og gerði honum ljóst í 'hvert efni komið væri.
Við feðgar gripum 'brekan og hlupum þang-
að, er Stauta lá, og bárum hana heim að fjár-
húsinu. Lögðum við liana þar niður við vegg-
inn, meðan pa'bbi skrapp frá að ná í áhöld til
að geta stytt henni stundir. En þess var ekki
þörf. Dauðinn var á næstu grösum. Og hér
skifti engum togum.
Þegar við höfðum lagt hana niður, stundi
hún þungan, reisti höfuðið lítið eitt, leit vin-
samlega í kring um sig og jarmaði lágt.
Svo var helzt að sjá, sem Stauta liti yfir
átthagana—hún vissi það vera í síðasta sinn—
og væri að kveðja þá.
^ Hún sparn fótum við og hallaðist upp að
fjárhúsveggnum.
Þungt andvarp leið frá brjósti hennar.
Snöggur kippur fór um hana, og vöðvarnir
titruðu.
Höfuðið hneig niður.
Augun lukust aftur til hálfs — og munnur-
inn opnaðist.
Nokkur tár hrundu niður um kinnar hennar.
Þrautum Stautu var lokið.
Hún var liðin — og litlu lömbin hennar
tvö.-----
Síðan eg var sjónarvottur að viðskilnaði
Stautu, 'hefir mér jafnan virzt svo, sem dauð-
mn myndi kærkominn þeim, sem þjáðir eru og
þungar hafa byrðarnar. Hann myndi veita
þjáðum hvíld, og vera jafnvel líknsamastur
allra.
Dýrav. Bergsveinn Skúlason
í Skáleyjum á Breiðafirði.
KÓPI.
Hann var fæddur 1916. Snemma var hann
einkennilega fylgispakur og tryggur, en stirð -
ur í skapi við flesta ókunuga hunda, áfloga-
gikkur og lét aldrei hlut sinn. En eg vissi ekki
dæmi til þess, að hann nart-aði eða biti í nokk-
urt dýr, annað en hunda, og má það merkilegt
telja um slíkan afburða hund, að smölun sauð-
fjár og rekstur hrossa.
Oit fói eg með ivópa í “markaðstúra”, og
var hann þá við rekstur liðtækari en meðal-
maður, án þess þó að gera tilraun til að særa
nokkra skepnu.
Þegar Kópi var um það bil tvegja ára, átti
eg leið upp í Biskupstungur frá Tryggvaskála,
og ætlaði mér að fara hratt yfir. En áður en
eg færi af stað, bað eg ein'hvern heimamanna
minna að læsa Kópa inni, og var það gert.
Annars átti eg víst, að hann elti mig, en það
taldi eg ofraun lionum, þar sem ferð mín skyldi
vera með Jiraða.
Þegar eg var kominn nokkuð inn fyrir vega-
mótin við Ingólfsfjall, varð mér litið aftur og
sá, að (Kópi var á hælum mér. Eg kallaði tií
lians og sagði honum að fara heim. En hann
tók .skipun minni svo, að hann settist niður,
ýlfraði og dinglaði rófunni. Þegar eg var á
móts við bannn Alviðru, varð mér en litið aft-
ur. Er þá Kópi kominn á hæla hesta minna.
Let eg þetta þá afskiftalaust og hann vera
frjálsan ferða sinna.
Síðan hélt eg leiðar minnar upp Grímsnes-
veg og fékk ferju yfir Brúará í Reykjanesi, og
liafði hestana á eftir bátnum, þegar hann var
kominn á flot. Tók eg þá eftir því, að Kópi,
fylgispaki vinurinn minn, var eftir á bakkan-
um, sem við rerum frá. Bað eg því ferjumann
að gæta hans, þangað til eg kæmi til baka. Síð-
an hélt eg leið mína upp með ánni. Fór eg
sunnan við ána, en Kópi tók á rás upp eftir
nyrðri 'bakkanum.
Farvegi Brúarár er svo háttað, að á honum
verður knébeygja uppi undir Skálholtsfjár-
húsum. Þar, í bugnum, gerði eg nokkrar til-
raunir til að ná Kópa yfir um til mín. Hann
leitaðist við að synda yfir um, en tókst það
ekki. Skildi þar með okkur, og þótti mér það
sárt, eins og á stóð.
Þegar eg kom aftur að Reykjanesi, spurði
eg ferjumanninn um seppa minn. Vissi hann
ekki um hundinn, en gat sér til, að verið gæti að
drengir, sem heima væri, vissi um hann. Eg
fór þá heim og frétti drengina um seppa. Þeir
sögðust hafa séð kolóttan hund hlaupa neðan
við bæinn. Varð eg að fara heim við svo bvi-
ið, og Kópi sást hvergi. En morguninn eftir
kom hann heim, og varð þá fagnaðarfundur
hjá vinunum, mér og honum, er skilið höfðu
með nokkurum styttingi daginn áður.
Þetta sumar var það einn dag, að vinnu-
maður var úti á teigi að binda hey. Fleygði
hann af sér höfuðfati sínu fyrra hluta dags.
En ]>egar hann fór heim um kveldið, nenti
hann ekki að leita höfuðfatsins. En um kveld-
ið fanst Kópi hvergi. Morguninn eftir lá hann
hjá höfuðgati mannsins, og mætti af því marka
trvgð hans og ábyrgðartilfinningu.
Fyrsta sumarið (1923), sem eg var hér í
Baldurshaga, reisti eg skúr og tróð hann með
mosa, er eg fékk hjá Guðmundi nábúa mínum
á Lögbergi. Sendi hann mér mosann á hest-
vagni með manni, sem var á leið til Reykjav'ík-
ur. Spurði eg manninn, sem færði mér hest-
inn, hvort eigi ætti að senda með hestinn til
baka. En maðurinn sagði, að þess þyrfti ekki,
því hesturinn væri vanur að fara mili bæja
með vagn í eftirdragi. Þrátt fyrir þetta, sendi
eg dreng áleiðis með hestinn og vagninn. Þar
þá Kópi hjá okkur. Drengurinn skildi við hest-
inn, er hann var kominn miðja vega, en veitti
því ekki athygli, að Kópi var þá kominn þar.
Nokkru síðar kom eg að Lögbergi. Spurði
eg hvort hesturinn hefði skilað sér heim. Var
því játað, en þess jafnframt getið, að hestur
inn liefði ekki verið einn á ferð.
Þegar hesturinn var kominn upp fyrir svo
nefnda Hólmsbrú, veittu heimamenn á Lög-
bergi því eftirtekt, að eitthvað væri það, er
fylgdi vagninum eftir. Lest þessi sisaðist á-
fram til þess, er liún náði hólnum, sem Lækj
arbotnar stóðu á og nú er Túnhóll kallaður.
Þar fer hesturinn út af veginum og ætlar að
velta sér. Sjá þá Lögbergsmenn, að hundur
kemur hlaupandi, en áður en hann kæmi lieim
á hlað, lítur hann við, eins og hann gæfi því
gætur, hversu hestinum færist með vagninn.
Hafði hsturinn velt sér, eða leitast við að
gera það, og var nú staðinn upp. Kópi minn
var sá, sem fylgt hafði va-gnhestinum. Þegar
hann sér hætti hestsins, þaut hann til baka (gj
aftur fyrir vagninn. Fylgir hann síðan eftir
hesti og vagni þangað til hesturinn beygir af
alfaraleið heim á hlaðið.
Lögbergsmenn kölluðu á Kópa, og hugðu að
gæða honum á einhverju. En hann virti þetta
að vettugi, lét sem liann heyrði það ekki, hljóp
þegar brott og linti ekki hlaupunum, fyrri en
heima hjá sér.
Eg lít svo á, að Kópi hafi skilið allvel það,
sem eg mælti við manninn, og svo hitt, hvert
hesturinn skyldi fara. Honum hafi svo sýnst
heldur óvænt í efni um hestinn, færi hann með
vagninn einn. sér. Tók hann til sinna ráða og
fylgdi hestinum heim að hlaði á Lögbergi. Þá
vissi hann hlutverki sínu lokið að því sinni,
þektist ekki ávarp Lögbergsmanna og skauzt
heim til sín.
Eg átti telpu, 10 vetra, sem naut kenslu á
Geithálsi fyrsta veturinn, sem eg var í Bald-
urshaga. Væri veður gott, átti hún að ganga
heim á kvöldin, er kenslu væri lokið, og það
gerði hún jafnan. Þó fór hún ekki heim, væri
veður ilt eða mjög tvísýnt.
En um háttu Kópa, í sambandi við þetta,
var það upplýst, að þau kvöld, sem telpan fór
ekki heim, vegna óveðurs, kom hann að Geit-
halsi og snuðraði uti og inn. En þegar hann
hafði sannfærst um að telpan væri þar, þá fór
hann ánægður aft-ur heim og þáði hvorki vott
né þurt, þótt honum væri boðið það.
Fm þetta visi eg ekki, fyr en Geithálsmenn
sögðu mér það. í þessum háttum Kópa finst
mér tvímælalaust .sýni sig eigi lítil athygli 0g
aðdáunarverð umhyggja, og mundi eigi úr hófi
stilt, ])ótt óskað væri, að þessir eiginleikar, at-
hygli og umhvggjusemi væri jafn-auðsæir í
háttum sumra manna, ])eirra, er mikið þvkjast
t , sér eií?a> sem þarna voru þeir af hát-tum
Kopa.
Auðvelt væri að segja fleira af Kópa, en
það yrði of langt mál að þessu sinni.
f sept. 1929. Þorfinnur Jónsson,
Dýrav. í Baldurshaga.
AKVÆÐASKALDIÐ.
2. Margt býr í þokunni.
Frúin var á nálum. Hún bjóst við, að sýslu-
maður mundi verða þunghentur, ef hann næði
í Finn. Henni duldist ekki, að honum hafði
runnið í skap, og það til muna, en hún ásetti
sér að1 reyna að sefa reiði hans, ef unt væri.
Gekk hún því hvatlega fram göngin og út á
hlaðið. Stóð sýslumaður þar enn með kreptan
hnefa og starði út í þokuna. Hann var sót-
rauður út undir eyru og mælti ekki orð.
Frúin lag,i höndina hægt á öxl lionum og
mælti “Vertu ekki að liugsa um þennan mann-
ræfil. Lofaðu honum að fara leiðar sinnar.”
“Það verður víst svo að vera,” sagði sýslu-
maður stuttur í spuna» “En koddann skid eg
hafa fyrir gabbið.”
Frúin mátti ekki hugsa til þess, að láta
þennan óþriflega kodda í iiokkurt rúm. Hún
var of vitur til þess að andmæla manni sínum,
þegar hann var reiður, en nú kom henni heilla-
ráð í liug. Hún spurði, hvort hún mætti ekki
eiga koddann og gera við hann hvað sem hún
vildi.
Jú, sýslumaður hélt, að henni væri það ekki
of gott.
Þá glaðnaði vfir frúnni, og var hún ekki
lengi að ráðstafa koddanum. Hún lét smala-
drenginn fara með hann og kasta honum í ána.
Meðan þessu fór fram, hafði eldabuskan
verið að baka lummur og pönnukökur frammi
í eldliúsi. Hrefna litla stóð hjá henni og var
að leika sér að því að hnoða dálítið deig, sem
elda'buskan hafði gefið henni. Það þótti lienni
miklu skemtilegra en að vera úti á túni hjá
Hauk litla.
Þegar eldabuskan var búin að baka, sendi
frúin Hrefnu dóttur sína út á tún, til að segja
fólkinu að koma snöggvast inn.
Hrefna hljóp út á túnið og sagði, að fólkið
ætti undir eins að koma inn, því það væri af-
mælisdagurinn hans Hauks litla.
Hjúin tóku þessum skilaboðum með fögn-
uði. Piltarnir lögðu frá sér orfin og stúlkum-
ar lögðu frá sér hrífurnar.
Þegar alt fólkið var komið inn í baðstofuna,
lét sýslumannsfrúin bera inn bragðgott kaffi
og heitar lummur og pönnukökur.
“Gerið þið svo vel, ” sagði hún. “En hvar
er hann Haukur litli? Hvers vegna kemur
hann ekki inn?”
“Hann er víst að leika sér hérna úti lijá
lambhúsinu,” sagði sýslumaður. “Eg hevrði
hann vera að gala þar fyrir skömmu.”
“Hann verður þó að koma inn, svo við get-
um þakkað bonum fvrir kaffið,“ sagði ein
vinnukonan.
“Og til þess að taka á móti hamingjuósk-
unum,” bætti ömiur við. Og alt fólkið tók í
sama strenginn.
“Eg skal skreppa út og sækja hann,” sagði
frúin. Hún fór út, en kom ekki inn aftur, svo
að sýslumanni fór að leiðast biðin. Hann gekk
út og mætti konu sinni á hlaðinu. Hún var frem-
ur föl í andliti og óróleg á svip.
“Hvar er Haukur litli?” spurði sýslumaður.
“Það má hamingjan vita. Eg finn hann
ekki,” svaraði fruin með grátstaf í kverkunum.
Sýslumaður reyndi að hugga konu sína og
bað hana áð vera rólega. “Drengurinn hlýtur
að vera hér á næstu grösum, ” sagði hann.
Að svo mæltu gekk hann inn og bað hjú sín
að bregða nú skjótt við og svipast að Hauk
litla. Nú hvarf gleðin, er áður hafði skinið út
úr 'hverju andliti. Allir gengu út, hljóðir og
alvarlegir. Var nú leitað að Hauk litia hvfld-
j arlaust í þrjú dægur, en alt kom fyrir okki.
Það var isent á næstu bæi og spurt eftir hon-
um, en enginn hafði orðið hans var, enda var
það ekki von, því að þokan var svo svört.
Sýslumannsfrúin var mjög sorgbitin, og
þomaði henni ekki tár af augum, hvorki nótt
ne dag. Þegar allir voru komnir heim og hætt-
ii a® leita, þá ráfaði hún alein niður á veginn
fyrir neðan túnið. Hún gekk eins og í leiðslu
góðan spöl suður eftir veginum og horfði til
jarðar. ’S arð henni þá alt í einu litið á mis-
litíi pjötlu, rétt við veginn. Hún laut niður og
sá, að þetta var ofurlítill rósalppur. Húti
|)ekti vel þennan rósalepp, það var annar rósa-
leppurinn, sem hún hafði sjálf prjónað og gef-
ið Hauk litla í afmælisgjöf. Hann hafði auð-
sjáanlega týnt honum úr skónum sínum.
Nú lirópaði hún á drenginn sinn eins hátt
og hún hafði róm til, en fékk ekkert svar, nema
bergmálið frá hömrunum í hlíðinni. Henni
var hugfró í því að kvssa rósaleppinn og væta
hann tárum sínum, þó að hún hefði enga von
um að sjá drenginn sinn framar í þessu lífi.
Hún flýtti sér heim, og sýndi manni sínum
rósaleppinn. \ ar þa sem hagl lirykki af aug-
um hans. Hann leit raunalega til konu sinnar
og mælti: “Væri eg skáld eins og Egill Skalla-
grímsson, skyldi eg yrkja sorgarljóð eftir son
minn. En hvað ætlar })ú að gera við þennan
rósalepp?”
4 * Eg ætla að geyma hann til minningar um
elsku drenginn okkar,” sagði frúin með tárin
í augunum. Svo fór hún fram á dyraloft og
lét rósaleppinn ofan í kistuna hjá skautbún-
ingnum sínum.
Það var einn morgun, skömmu eftir að
Haukur hvarf, að Hrefna var að tala við ömmu
sína. Þær voru tyær einar inni í baðstofunni.
Gamla konan sat á einu rúminu og var að
prjona, en Tlrefna stóð hjá henni og var að
rjála við hnykilinn.
“Hevrðu, amma, hvert fór hann Haukur?”
Hrefna leit spurnaraugum á ömmu sína.
“Það veit eg ekki,” svaraði gamla konan
angurvær. “Það var niðaþoka þegar hann
livarf, og grunur minn er sá, að huldufólkið
hafi heillað hann til sín. Það er aldrei gott
fyrir lítil börn að fara langt burt frá bænum,
þegar þoka er, því að margt býr í þokunni.”
“Hvar á huldufólkið heima?”
“Það á heima í hólum og stórum steinum.”
“í hólum og stórum steinum! Þá skal eg
finna hann.” Hrefna læddist upp fyrir túnið.
Þar sá hún stóran stein, sem var ekki ósvipað-
ur húsi í lögun. Skein þá bæði von og gleði út
úr andliti hennar. Hún gægðist inn í rifu á
steininum og bað huldufólkið svo vel, sem hún
hafði vit á, að sleppa honum Hauk litla og lofa
honum að koma heim. Svo lagði hún eyrað við
rifuna, en þar var steinhljóð.
“Jæja, eg fer þá að gráta,” sagði Hrefna.
Og svo fór hún að gráta. Hún gekk að fleiri
stórum steinum, sem voru þar skamt frá, og
kallaði inn í þá, en alt fór á sömu leið. Frh.