Lögberg - 18.05.1933, Side 5

LÖGBERG. FIMTUDAGINN i8. MAÍ, 1933. '
Bls. 5
Nokkrar athugasemdir
um lútersku kirkjuna í Ameríku og
kirkjufélagið íslenska.
Eg hefi veriS á þeirri skoÖun í
mörg ár aö þess væri þörf að um
það væri rætt og ritaÖ hvert ætti
a'Ö vera framtiðar samband kirkju-
félags vors við lúterska kirkju hér í
álfu. Margir hafa álitið það vara-
samt að hreyfa við málefni, sem
allir yrðu ekíd sammála um. Nú er
svo komið að byrjaðar eru veru-
legar umræður um þetta mál, og tel
eg það vel farið. Heppilega verður
ekki fram úr málinu ráðið nema
þannig að það sé vel og ítarlega at-
hugað. Það, sem hér verður sagt,
verður ekki í ádeilu formi, heldur
mun eg leitast við að gera grein fyr-
ir hvernig eg lít á ýms af þeim at-
riðum, sem fléttast hafa inn í málið,
og annað, sem heyrir til í því sam-
bandi.
Lúterska kirkjan í Ameríku skift-
ist nú i þrjár höfuðdeildir, eins og
oft hefir verið skýrt frá: 1. Synodi-
cal Conference; 2. United Lutheran
Church; og 3. American Lutheran
Conference. Þrátt fyrir það að allar
þessar deildir hafa sama játningar-
grundvöll, því þær viðurkenna allar
Book of Concord, sem játningu
sína, þá er það vel kunnugt aS nokk-
ur er stefnumunur þessara deilda í
ýmsum atriðum. Er Synodical Con-
ference talin lang íhaldsömust, þar-
næst American Lutheran Confer-
ence, en United Lutheran Church
minna íhaldssöm en hinar báðar.
Lúterskir íslendingar komust hér
vestra fyrst í kynni við Missouri
sýnóduna og norsku kirkjuna. Mis-
souri sýnódan er í Synodical Con-
ference en norska kirkjan er í Amer-
ican Lutheran Coníerence. Þeir séra
Páll Þorláksson og séra Hans 'Hior-
grimsen útskrifuðust báðir af
prestaskóla Missouri sýnódunnar i
)St. Louis. Séra Páll byrjaði prest-
skap sinn mfeðal Norðmanna, og séra
Jón Bjarnason var um hríð aðstoð-
arprestur hjá Koren presti, er lengi
var forseti norsku sýnódunnar, auk
þess að vera einn vetur kennari i
skóla sömu deildar. Öll þessi og önn-
ur viðkynning gaf fullkomið tæki-
færi til þess að íslendingar leituðu
til þessara kirkjudeilda fremur en
annara þegar til þess kom síðar að
íslenzka kirkjufélagið þurfti að
“ Hrosshúð ”
þýðir
HROSSHÚÐ
hjá
EATON
Frá því fyrsta að þeir fóru að
senda inn á canadisk heimili
verðskrár sínar hafa Eaton’s
verðskrárnar að verðugu orðið
þjóðkunnar fyrir að
SKÝRA RÉTT FRA
VÖRUGÆÐUM
senda prestsefni sín til náms til ann-
ara. En nú er það vitanlegt að síðan
kirkjufélagið var stofnað hafa
prestsefni þess flest sótt guðfræðis-
mentun sína á skóla þeirra deildaþ
er nú mynda United Lutheran
Church. Presti úr einni þeirri deild
höfðu íslendingar kynst í Nova
Scotia, en ekki eru líkur til að sú
viðkynning hafi ráðið miklu um
þetta. Ekki heldur var það tilviljun
ein að þannig fór. Leiðtogar kirkju-
félagsins háfa frá byrjun ráöið
prestsefnum til þess lang oftast að
sækja þessa guðfræðaskóla, þó guð-
fræðaskólar Skandinava hafi verið
nær okkur. _ Séra Friðrik J. Berg-
man var útskrifaður af mentaskóla
norsku kirkjunnar, en er hann þurfti
að velja sér guðfræðaskóla hér í
álfu til að Ijúka námi varð Mt. Airy
prestaskólinn í Philadelphia fyrir
valinu, en sá skóli er ein aðal guð-
fræðismentastofnun United Luth-
eran Church. Samkvæmt sameigin-
legum ráðum séra Jóns og séra
Friðriks fór svo hver á eftir öðrum
af prestsefnum vorum á prestaskól-
ann lúterska í Chicago, sem einnig
tilheyrir United Lutheran Church.
Þeir séra Björn B. Jónsson, séra
Rúnólfur Márteinsson og séra Jón
Clemens geta allir um það sagt hvort
þeir séra Jón og séra Friðrik haíi
ráðið þeim frá námi í Chicago eða
ráðið þeim til þess. Ehn fremur er
kunnugt að tveir námsmenn úr söfn-
uði séra Jóns í Winnipeg sóttu guð-
fræðisnám á Mt. Airy prestaskól-
ann, þeir Stephan Paulson og Gunn-
laugur Johnson. Ætluðu þeir báðir
að gerast prestar í kirkjufélagi voru
og munu báðir hafa sótt þann skóla
vegna þess þeim var ráðlagt það.
Hið sama gerði séra Þorkell Sig-
urðsson, sem var sérstakur skjól-
stæðingur séra Friðriks. Persónu-
lega get eg vitnað um það, að það
voru beinlínis ráð séra Friðriks,
sem réðu fyrir þvi að eg sótti guð-
fræðisnám til Chicago. I þvi sam-
bandi vil eg minna á að eg fór til
Chicago haustiö 1901. Það sumar
flutti séra Friðrik fyrirlestur sinn
'’Bókstafurinn og andinn.” Þeir,
sem síðan hafa gerst prestar í
kirkjufélagi voru og notið hafa
mentunar hér í álfu, hafa allir að
einum undanskyldum sótt lúterska
prestaskólann í Chicago, eða guð-
fræðaskóla annara deilda er nú
mynda U.L.C.A. Eg hygg að
það sé ekki ofsagt að þetta hafi
verið með fullu samþykki séra Jóns
meðan hann var forseti kirkjufé-
lagsins og síðan með samþykki
þeirra, er tóku við forystu á eftir
honum.
Öllum, sem kunnug er sagan, er
ljóst hvernig á þessu stóð. Þeir
voru ekki sneyddir frændsemistil-
finningu gagnvart skanínavisku
kirkjunum, þessir leiðtogar. Engutn
mundi detta í hug að halda slíku
fram um aðra eins menn og séra
Jón og séra Friðrik, né heldur um
aðra leiðtoga kirkjufélagsins. En
það er sögulegt aíriði að það var á
meðvitund þessara manna að trúar-
lega stæðum við lúterskir íslend-
ingar í Ameríku nær þeim, sem nú
mynda United Lutheran Church en
nokkrum öðrum af stærri deildum
lútersku kirkjunnar hér í álfu. Þetta
var ekki sprottið aí neinum fordómi
á móti skandinavisku kirkjunum, því
þessir sömu leiðtogar beindu mörg-
um námsmönnum á mentaskóla
þeirra. En þegar að guðfræðisnámi
kom, var ekkert hik á því eins og
sagan ber vitni, að beina mönnum
fremur að skólum, sem nú tilheyra
U.L.C.A. Mér dettur ekki í hug að
halda því fram að þessir leiðtogar
vorir hafi ekki haft ýmislegt að at-
huga við afstöðu þeirra deilda í
ýmsum atriðum, sem nú mynda
U.L.C.A., en að það hafi ekki verið
mjög alvarlegt í huga þeirra finst
mér það bera vott um að prestaskól-
inp lúterski í Chicago var formlega
viðurkendur. af kirkjufélagi voru,
sem sá prestaskóli er kirkjufélagið
vildi sérstaklega benda námsmönn-
um sínum á. Að minsta kosti var
sá skóli kjörinn fram yfir skóla
annara deilda kirkjunnar og lítillega
styrktur um hríð. Þá kom alls ekki
til umræðu að aðrir væru oss landa-
fræðislega nær eða þjóðerhislega.
Það kom ekki á dagskrá fyr en
löngu seinna. Ekki var heldur að
því vikið að þýzk áhrif í skólanum
gæti verið oss varhugaverð. Það
líka tilheyrir því tímabili, sem nú er
yfir oss að líða.
Almenninjji er það ef til vill ekki
Ijóst að guðfræðaskólar þessarar
álfu bera sig ekki sjálfir. Þegar
kirkjudeildirnar halda þeim við
sjálfar eins og á sér staS með guð-
fræðaskóla U.L.C.A. fylgir því ærin
kostnaður fyrir þær og almenning
þeirra, sem nemur talsvert álitlegri
uþphæð fyrir hvern þann, er skólana
sækir. Kirkjufélag vort hefir, þrátt
fyrir alt sjálfstæðistal, notið þeirra
hlunninda, að fá að senda prests-
efni sín fskóla annara sér að kostn-
aðarlausu, nema þann örlitla styrk
er veittur var prestaskólanum í Chi-
cago í bili. Var það fremur viður-
kenning á hlunnindum þeim, er vér
nutum, en greiðsla fyrir þau. Hjálp-
ar í þessu efni höfum vér vitanlega
notið langmest frá U.L.C.A. Þessi
aðstoð hefir verið veitt með fúsu
geði og aldrei verið talin eftir. Öll-
um er ljóst að oss væri algerlega um
megn að halda við guðfræðaskóla
fyrir oss eina. Það hefir verið oss
ærið nóg að geta við og við veitt
smástyrk nemendum án þess að
þurfa að standa straum af skólan-
um, er þeir sækja. Það er engin á-
stæða til þess að fyrirverða sig fyr-
ir að vera fátækur og smár, en það
fer illa á þvi, að vera upp á aðra
kominn, en gleyma velgerðinni. Mér
er líka kunnugt um, að námsmenn úr
kirkjufélagi voru hafa notið styrks
meðan þeir hafa verið í skólum
U.L.C.A., og sá styrkur hefir komið
frá deildum og einstaklingum þeirr-
ar stóru heildar. Þetta er ekki nefnt
neinum til lasts, því það hefir marg-
an hent að vera fátækur námsmað-
ur. Ekki vildi eg særa neinii með því
að kalla hann þurfaling vegna þess
að hann hefir notið slíkrar hjálpar,
enda væri það lítt kristilegt. Menn
eru að átta sig á því betur en áður i
síðustu tíð, að það er ekki endilega
dygð að vera ríkur og ekki að sjálf-
sögðu sök að vera fátækur. Auk
beins styrks hafa skólar þeirra
deilda, er mynda U.L.C.A. greitt
fyrir íslenzkum nemendum með því
að útvega þeim atvinnu samfara
skólanámi þeirra og koma þeim að
liði á sama hátt. Meðan eg var í
skólanum í Chicago fékk eg lengst
af starf við kenslu í ýmsum grein-
um, sem námsmenn áttu að hafa
lokið áður en í skólann kom, en
höfðu farið á mis við af einhverjum
ástæðum. |Var þetta mér ekki lítill
greiði og sýndi góðvild þeirra, er
fyrir skólanum stóðu. Mér er kunn-
ugt um styrk og hjálpsemi er aðrir
prestar kirkjufélags vors hafa
þannig notið við nám í skólum, er
tilheyra nú U.L.C.A., en mér finst
betur fara s^. þyí að hver segi í því
efni frá því er hann sjálfur hefir
notið en að aðrir geri það. Þó vér
kunnum að vera á móti inngöngu í
U.L.C.A., eins og oss er að öllu
leyti frjálst, ætti það ekki að hafa
það í för með sér að sjálfstæðisof-
metnaður vor gleymi því er vér höf-
um notið í liðinni tíð.
En samvinna og samband vort við
U.L.C.A. hafa ekki verið bundin
við eitt atriði. í heiðingjatrúboði og
í sambandi við jóns Bjarnasonar
skóla hefir verið samvinna um
margra ára skeið. Eftir því sem
enska hefir aukist í kirkjustarfi
voru hefir verið óumflýjanlegt fyrir
oss að hafa sálmabækur, handbækur
presta, hjálparrit við sunnudaga-
skóla og annað þvílíkt á ensku. Því
nær undantekningarlaust höfum vér
í þessum efnum snúið oss til U.L.
C.A. og notað þeirra bækur og rit.
Það eðlilega væri að ætla að vér
hefðum gert þetta vegna þess að oss
hefði fundist þeir standa nær oss
kirkjulega og trúarlega en aðrar lút-
erskar deildir þessa lands. Guðs-
þjónustuform vort hið íslenzka er
vitanlega aðeins þýðing á guðsþjón-
ustuformi U.L.C.A. Þegar það var
í undirbúningi var eg í nefnd með
séra Friðrik Hallgrímssyni og séra
Friðrik Bergmann. Er þýðingin að
miklu leyti verk þeirra manna. Eg
man ekki eftir að tillaga kæmi frá
nokkrum um að snúa sér fremur að
einhverju öðru guðsþjónustuformi.
Mönnum fanst eðlilegt að guðsþjón-
ustuformið væri sem líkaát við ís-
lenzkar guðsþjónustur og enskar.
En við enskar guðsþjónustur vorar
kom ekki til orða að annað væri
notað en bækur og form General
Council, sem síðar varð partur af
U.L.C.A. ÞaS á því margþætta
sögn samband vort við U.L.C.A., og
því verður ekki haggað að við höf-
um ekki átt slíkt samband við nokkra
aðra deild.
Það kom þvi flatt upp á mig að
þegar það kom aftur til umræðu á
síðustu árum að kirkjufélagið gengi
inn í stærri heild, skyldi af nokkrum
gengið framhjá því eðlilega sam-
bandi, sem við höfum átt við U.L.
C.A. Ef um hættu er að ræða fyrir
oss úr þeirri átt eða ef samband við
áðra væri oss heppilegra, verð eg að
benda á að því nær óafsakanleg van-
ræksla hefir átt sér stað í liðinni tíð
af hálfu léiðtoga kirkjúfélagsins, að
líða það mótmælalaust að prestsefni
vor svo að segja öll, sæktu guðfræð-
ismentun sína til þessarar deildar,
að samvinna ætti sér staö við hana
frá vorri hálfu fremur en við
nokkra aðra deild, að rit og bækur
þaðan væru notaðar í flestum söfn-
uðum vorum og straumar leiddir
þaðan inn á öll svið kirkjulífs vors.
Mér finst það vera að byrgja brunn-
inn þegar barnið er dottið ofan í, að
hefjast nú fyrst handa að standa
gegn áhrifum úr þessari átt. Ef til
vill má segja að betra sé seint en
aldrei.
En úr því nú er farið að benda á
hætturnar, skal lítillega vikið að
ýmsu, sem talið er í vegi þess að
vér eigum samleið með U.L.C.A.
Það félag er af þýzkum uppruna
og því talið oss fjarlægt. Reyndar
er lúterska kirkjan öll af þýzkum
uppruna, en hefir þó náð almennari
útbreiðslu meðal Norðurlanda þjóð-
anna en jafnvel á Þýzkalandi sjálfu.
En þegar verið er að rökfæra á þess-
um grundvelli er ekki úr vegi að
benda á, að U.L.C.A. er eina deild
lútersku kirkjunnar í Ameriku, sem
náð hefir nokkuð verulega til ann-
ara en Þjóðverja og Skandinava. I
prestaskrá þeirra eru til dæmis meir
en tuttugu nöfn er byrja á stöfun-
um “Mc”, að minsta kosti sjötíu og
fimm nöfn, sem greinilega eru
skandinavisk, og mörg önnur sem
greinilega eru af öðrum uppruna en
þýzkum. Persónulega er eg því
kunnugur, að í mörgum kirkjum
U.L.C.A. er slíkt sambland af mörg-
um þjóðernum, að ómögulegt er að
segja að nokkuð eitt þjóðerni sé þar
ráðandi. Eg tel þetta ekki miklu
skifta, en það er rétt sem rétt er.
Mælt hefir aftur á móti verið með
American Lutheran Conference á
þeim grundvelli að sú deild sé
skandinavisk, en þá ber einnig að
taka til greina að stærsta deild þess
sambands er þýzk. Að hún sé einn-
ig nokkuð áhrifamikil virðist það
benda til að forsetinn er af þýzk-
um ættum.
Það hefir verið mælt á móti því,
að ganga inn í samband við U.L.
C.A. vegna játningarrita þeirra er
sú deild viðurkennir. Það er sam-
tímis mælt með því að ganga í sam-
band við American Lutheran Con-
ference, sem viðurkennir sömu játn-
ingarritin og U.L.C.A. Því hefir
játningargrundvöllur U.L.C.A. ver-
ið gerður að þröskuldi en það að
minsta kosti látið ónefnt að Ameri-
can Lutheran Conference hafi sömu
játningarrit ?
Minst er á stofnun sambands milli
allra brota lútersku kirkjunnar í
Canada til myndunar þjóðlegri heild
þar í landi, þó kannast sé við að
þessi hreyfing muni enn eiga nokk-
urn spöl til lands. Augljóst er að
íslenzka kirkjufélagið meðan það er
við lýði getur ekki gengið inn í
þessa heild nema það klofni um lín-
una milli Canada og Bandaríkjanna
Sá er munur á U.L.C.A. og þessu
fyrirþugaða sambandi, að hið fyr-
nefnda félag er ekki bundið við land
eða þjóð, heldur er það samband
lúterskra safnaða og félaga í Ame-
ríku án tillits til þess í hvaða landi
þeir eru. Fyrirkomulagið er hvað
þetta snertir nákvæmlega eins og i
voru íslenzka kirkjufélagi. Félögin
bæði ná til beggja lándanna og ef
annað er hættulegt þjóðhollustu, þá
er hitt það einnig. Eg fyrir mitt
leyti óttast slíkt alls ekki. Mér hef-
ir fundist i voru eigin kirkjufélagi
að þó meirihluti þess sé í Canada,
hafi það á engan hátt skert þjóð-
hollustu vor Bandaríkjamanna. Þar
að aulci hefir mér fundist það bein-
línis til kristilegs þroska að menn
hafa ekki látið landamerkjalínuna
valda neinum vandræðum. Þegar
að því kemur að íslenzka taugin
slitni^ hverfur'sjálfsagt kirkjufélag
vort úr sögunni. En meðan það
heldur velli, væri annaðhvort fyrir
það að standa eitt eða ganga inn i
samband sem nær til bæði Canada
og Bandaríkjanna, eins og U.L.C.A.
Eg vil vera þjóðhollur maður í anda
bræðralagshugsjónar kristninnar.
En eg liefði talið það sem næst goð-
gá ef vér lúterskir Islendingar i
Bandaríkjununí hefðum talað um
séra Jón Bjarnason, þegar hann var
forseti kirkjufélags vors, sem “út-
lendan yfirboðara.” Það hefði að
vísu mátt til sanns vegar færa, því
hann var hvorki Canada né Banda-
rlkja borgari, en enginn hefði getað
annað en merkt andann er réði slíku
orðavali. Margir af prestum vorum
hafa þjónað og verið búsettir bæði í
Canada og Bandaríkjunum og orðið
víðsýnni fyrir. Meðan taugar eru
til sem tengja saman kirkju vora
beggja megin landatnæranna — og
það er svo enil hjá oss og morgum
öðrum—er um að gera á báðar síð-
ur að forðast alt óbróðurlegt og sær-
andi, sem leitt getur til tortryggni
j og kala. Það finst mér yfirleitt við-
leitni kirkjunnar manna beggja meg-
in landamæranna. Það verður bezti
undirbúningurinn undir það að
framtíð kirkju vorrar verði vel
borgið í báðum löndunum. En sjálf-
(Framh. á bls. 7)
Hver maður í vesturlandinu veit að þegar EATON
segir að einhver vara sé úr “Hrosshúð” eða “Ryð-
varin” eða úr “Silki” eða “Alull” eða á “Föstum lit”
—að þá má trúa þeirrá staðhæfingu eins og hún væfi
með eiði aflögð.
Áður en hver vöruskrá er prentuð fer EATON’S
rannsóknarstofan—hópur sérfróðra vísindamanna—
yfir hverja staðhæfing um hinar auglýstu vörur, og
strykar út hvern vott öfga eða missalgna um vöruna.
Á þessum tímum, er gæta þarf varúðar við kostnaði
og rannsaka öll kaup áður en gerð eru, nákvæmar en
nokkru sinni fyr, þá er ábyggileiki í vörulýsingu
EATON’S, viðskiftamönnum einhver hin bezta trygg-
ing fyrir því, að þeir fái það fyrir hvern dollar sem
þer eiga von á.
*T. EATON 02—
WINNIPr.Q CANADA
INNKÖLLUNAR-MENN LÖGBERGS
Amaranth, Man................... B. G. Kjartanson
Akra, N. Dakota.................B. S. Thörvardson
Árborg, Man....................Tryggvi Ingjaldson
Árnes, Man............................ G. Sölvason
Baldur, Man..........................O. Anderson
Bantry, N. Dakota.............Einar J. Breiðfjörð
Béllingham, Wash.........................Thorgeir Simonarson
Belmont, Man..........................O. Anderson
Blaine, Wash....................Thorgeir Simonarson
Bredenbury, Sask.......................S. Loptson
Brown, Man.............................J- S. Gillis
Cavalier, N. Dakota.............B. S. Thorvardson
Churchbridge, Sask.....................S. Loptson
Cypress River, Man.............F. S. Frederickson
Dafoe, Sask ........................J. Stefánsson
Edinburg, N. Dakota.............Jónas S- Bergmann
Elfros, Sask..............Goodmundson, Mrs. J. H.
Foam Lake, Sask...............Guðmundur Johnson
GarCar, N. Dakota...............Jónas S. Bergmann
Gerald, Sask...........................C. Paulson
Geysir. Man....................Tryggvi Ingjaldsson
Gimli, Man..........................F. O. Lyngdal
Glenboro, Man...................F. S. Fredrickson
Hallson, N. Dakota..............Col. Paul Johnson
Hecla, Man......................Gunnar Tómasson
Hensel, N. Dakota....................John Norman
Hnausa, Man........................... G. Sölvason
Hove, Man...........................A. J. Skagfeld
Húsavík, Man...................................G. Sölvason
Ivanhoe, Minn............................B. Tones
Kandahar, Sask......................J- Stefánsson
Langruth, Man...................John Valdimarson
Leslie, Sask..........................Jón Ólafson
Lundar, Man...........................S. Einarson
Markerville, Alta....................O. Sigurdson
Minneota, Minn............................B. Jones
Mountain, N. Dakota.............Col. Paul Johnson
Mozart, Sask.................................Jens Eliason
Narrows, Man........................Kr. Pjetursson
Oak Point, Man......................A. J. Skagfeld
Oakview, Man........................Búi Thorlacius
Otto, Man......................................S. Einarson
Pembina, N. Dakota...................G. V. Leifur
Point Roberts, Wash..................S. J. Mýrdal
Red Deer, Alta.......................O. Sigurdson
Reykjavík, Man......................Árni Paulson
Riverton. Man..................................G. Sölvason
Seattle. Wash........................J. J. Middal
Selkirk, Man..........................tG. Nordal
Siglunes, Man.................................Kr. Pjetursson
Silver Bay, Man.....................Búi Thorlacius
Svold, N. Dakota................B. S. Thorvardson
Swan River, Man........................A. J. Vopni
Tantallon, Sask................... J. Kr. Johnson
Upham, N. Dakota.............Einar J. Breiðf jörð
Vancouver, B.C.....................Mrs. A. Harvey
Víðir, Man................................Tryggvi Ingjaldsson
Vogar, Man....................Guðmundur Jónsson
W’estbourne, Man..............................Jón Valdimarsson
Winnipeg Beach, Man............................G. Sölvason
Winnipegosis, Man........................Finnbogi Hjálmarsson
Wynyard, Sask..............................Gunnar Johannsson
• . »