Lögberg - 01.08.1935, Blaðsíða 1

Lögberg - 01.08.1935, Blaðsíða 1
PHONE 86 311 Seven Lines tot dU-íf For Better Dry Cleaning and Laundry 48. ARGANGUK WTNNIPEG, MAN., FIMTUDAGINN 1. AGÚST, 1935. NÚMER 31 CAPT. SIGTRYGGUR JÓNASSON fyrrum þingmaður Gimli kjördaemis, og sá maðurinn, er einna mestan þátt átti í vali íslenzku nýlendunnar við Winnipegvatn. Dómkirkjan í Uppsölum 5 hundruð ára Eftir Sigurbjörn Einarsson, stud. theol. Afmælisfagnaður sænska þingsins í Arboga og Stokkhólmi var naum- ast áfstaðinn, þegar augu sænsku þjóðarinnar beindust að enn öSrum stað, hinum fornu og minningaríku Uppsölum: Dómkirkjan sjálf átti 500 ára aímæli. Hún er helgasta musteri Svíaveldis, tengd og sam- ófin mörgum dýrustu minningum þjóðarinnar. Hér voru konungar krýndir, hér voru biskupar vígðir. Hér hvíla ýmsir ágætustu menn þjóSarinnar, Eiríkur helgi, verndar- dýrlingur kirkjunnar, í sínu gylta skríni bak við háaltarið, Gustaf Vasa, frelsishetjan, þar innar af i hinni fornu Maríu-kapellu, Linne, hinn ágæti grasafræSingur, erki- biskuparnir Jakob Úlfsson og Nath- an Söderblom o. fl. o. fl. Þessi kirkja er tengd sænskri hámenningu meS óteljandi böndum. Hér hefir kjarninn úr mentalýð landsins hlýtt á Guðs orS um margar aldir og orSiS fyrir varanlegum áhrifum. Og hér er háborg og miSstöS sænskrar kristni. Hér sátu á erkstóli Olavus Petri og Wallin. Hér vígðist Tegnér til biskups, og héðan flutti Söder- blom boðskap sinn til gjörvallrar kristninnar árið 1925. Þessi kirkja er því helgidómur allrar þjóðarinnar á alveg sérstak- an hátt. Og nú er hún 500 ára. Eldur og vindur hafa ásótt hana og eytt. Umrót siSskiftanna og ising "rationalismans" hafa kramiS hana og kælt. En samt stendur hún þarna í sinni tildurslausu tign, meÖ sínum gotnesku töfrum. Fingraför kyn- slóðanna dyljast í linum hennar og bogum. Hún sameinar á undursam- legan hátt hiS himinskæra og hljóin- sterka Te Deurn laudamus og hiS djúpa og bjargfasta Credo, eg trúi. Hvorttveggja lofgjörðin og trúar- vissan, hefir, þrátt fyrir alt, haldist og farið vaxandi í svip þessarar byggingar í 500 ár fyrir átök kyn- slóðanna, sem játað hafa og prísað hinn eina sanna Guð. Fyrir tæpum 700 árum var grunn- urinn lagður að þessari kirkju og stærð hennar ákveðin. Þá var Sví- þjóð fátækt land að fé og mönnum og þurfti rnikla trú og bjartsýni til þess að hefja slíkt verk á þessum stað í þá daga. Það var trú og bjartsýni hinnar ungu, sigursælu kirkju, sem trúði á sjálfa sig og framtíðina. — Þetta varð stærsta GuÖshús á Norðurlöndum og er svo enn í dag. Hún er 118.7 m. á lengd og hinir gotnesku turnar hennar jafnmargir metrar á hæð. Þess má geta til samanburðar að turnar E>óm- kirkjunnar í Köln, eru 156 m. á hæð og hæstu kirkjuturnar í Evrópu á Munsterkirkjunni í Ulm, 161 m. Áður en kirkja var reist á þéssum stað hafði dómkirkja stiftsins stað- iS á tveim stöSum öSrum. Fyrst var biskupsstóllinn settur í Sigtún- um, litlum bæ viS Löginn, en þar var blómlegur kaupstaður til forna, þar sem kristnin festi rætur fyr en annarsstaSar. Þar eru nú rústir einar eftir af hinni fornu, róm- versku grásteinskirkju, sem helguð var heilögum Pétri postula.— Á síðustu árúm hefir hinn forni staður orði'S miðstöð kristilegs lífs á ný fyrir hina merkilegu starfsemi dr. Fanfred Björkquists þar.— En þegar kristnin loks sigraðist á hinu sterkasta og fornhelgasta vígi heiðninnar á Norðurlöndum, blót- unum frægu í Uppsölum, þar sem dýrkaðir höf ðu verið Óðinn og aðrir Æsir um langan aldur af mikilli trú og staðfestu þá var þangað fluttur biskupsstóllinn og reist dómkirkja úr rústum hofsins. Það var hin cndanlega staðfesting á sigri kristn. innar í þessu landi. En þá var þessi staður kominn úr þjóðbraut og orð- inn þýðingarlítill. Blóthelgin og erfSavenjur hins forna siSar höfSu verið hans eina gildi. En samtímis var kaupstaðurinn Eystri-Árósar við þáverandi mynni Fýrisár, skamt fyrir sunnan Uppsali, allmjög tek- inn að eflast. Farið var fram á að flytja stólinn þangað og gaf páfinn, Alexander IV., leyfi sitt til þess. Árið 1273 var svo loks helgur dóm- ur heilags Eiríks, verndardýrlings Dómkirkjunnar—upptekinn og bor- inn í skrúðgöngu með yfirsöng til Eystri-Árósa og settur í kór hinnar nýju kirkju, sem þá var að einhverj- um litlum hluta komin undir þak, á svonefndu Drottins-f jalli, þar í bæn- um, vestan Fýriár. Síðan var farið að kalla Eystri-Árósa Uppsali, og hefir staðurinn heitið svo síðan. Hinn forni blót- og helgistaður með gömlu dómkirkjunni var upp frá ])ví nefndur Gamla Uppsala, eða l Fppsalir hinir fornu. SiSan var byggingunni haldið á- fram og gekk það með ýmsum skryggjum og skakkaföllum. — Fyrst voru fengnir til franskir meistarar frá höfuðlandi hins gotn. eska stíls. En siSar meir varð aíS grípa til ódýrari starfskrafta og beið samræmi stílsins viíS það nokkurn hnekki. Ári'S 1435 var Dyggmgu kirkjunnar fyrst lokið að mestu, og var hún þá vígð að viðstöddu fjöl- menni, Þeirri mynd, sem hún þá hafði, hélt hún nokkurn veginn ó- breyttri til ársins 1702. En þá brann bærinn að mestu í rústir og kirkjan eyðilagtSist stórkostlega. Það af- hroð sem hún þá galt, var ekki bætt til neinnar hlítar fyr en á árunum 1880—90. Ennþá stendur þó margt til bóta ef færa á bygginguna til þess ástands, sem bezt má verÖa, enda er nú ýmislegt u,m þa'S rætt. Á þriðja dag hvítasunnu árið [435, var kirkjan sem sagt vígð og framdi þá athöfn erkibiskupinn ólafur Larsson, með aðstoð Tóásar biskups í Strengnesi. Hefir sú at- höfn verið mjög með sama hætti og vígsla Kristskirkju í Landakoti, hér um árið. Dómkirkjan var helgu'S dýrlingunum, heil. Eiriki, heil. Lars og heil. Ólafi. Enn í dag standa líkneski þessara dýrlinga yfir dyr- um kirkjunnar til þriggja átta: Ei- ríkur yfir vestur-, Lars yfir suSur- og Ólafur yfir norSurdyrum. Á þriðja í hvítasunnu, 11. júní þ. á., fór fram aðalminningarathöfn í tilefni afmælisins hér í dómkirkj- unni undir forustu Erlings Eidems erkibiskups. Gústaf konungur var viðstaddur og mikill fjöldi annara manna víðsvegar að. Til aSstoðar erkibiskupi vað athöfnina voru hiru ir sænsku biskuparnir, fyrst og fremst Gústaf Aulén, biskup í Strengnesi, en hann situr á stóli Tómasar biskups, þess er aðstoðaði við vígsluna árið 1435, og bar Aulén hina fornu og fögru biskupskápu herra Tómásar. Ennfremur aðstoð. uðu erkibiskuparnir af Finnlandi og Eistlandi og Lunde biskup í Ósló. Öll fór athöfnin fram með hljóð- látri tign. Þar fór saman djúp og auðug tilbeiðsla á föður aldanna og innileg rækt við börn aldanna, sem áður hafa dýrkað Guð á þessu stað. Þar hljómaði Kyric clcison, — rnál frumkristninnar og Nýjatestament- isins — í allri sinni einföldu tign. Þar hljómaði Sanctus og Te Dcitm undir sínum fornu gregoriönsku lög um.—Þar hljómaði með sameinuð- um hljómmætti hins mikla orgels, allstórrar lúðrasveitar og þúsund- anna, sem viðstaddar voru, lofgerð- arsálmurinn: Nu tacken Gut allt folk (Nú gjaldi Guði þökk, nr. 5 i íslenzku sálmabókinni). I sambandi viS sjálfa minningar- athöfnina fór fram vigsla hinna ný- kjörnu biskupa, Bohlins og Ljun- grens. Um kvöldið kl. 8 var svo loks guðsþjónusta, þar sem flutt var 111. a. minningarræða og að lokum prédikun, sem hafði að texta orðin : En er þeir hófu upp augu sín, sáu þeir engan nema Jesú einan. Matt. 17,9- Uppsölum í júní 1935. —Lesb. Mbl. Dánsmaðurinn og demanturinn Frú Manúella Garrett hafði verið tyrirmyndar húsmóSir og eiginkona mannsins síns í tíu ár og aldrei dott- iS í hug, að hún mundi nokkurn- tima eignast stærsta demantinn, sem nokkur kona í Bandaríkjunum hefir getað kallaS sinn. Hún hugsaSi um heimilið og börnin sín tvö og lif'Si brotalaust eins og fólk flest. En svo var þa'S einu sinni að maðurinn hennar græddi stórfé á kauphöll- inni—hann var miðlari—og síðan rak hvert happiS annað. Meðan auðkýfingarnir mistu eigur sínar græddu Garrett miljónir dollara og eignaðist f jölda af verzlunum. En auðkýfingsfrú verSur að stássa sig og nú breyttist frú Gar- rett. Hún sagði upp fjögra her- bergja íbúðinni og keypti skrauthýsi í staðinn og hélt veizlur á hverjum degi fyrir fólk, sem var svo vinsam- legt að gleyma því, að frúin hafði verið þvottakona í æsku og átt barn í lausaleik. Hún gerði sér far um að skara fram úr miljónafrúnum frægu, Astor, Vanderbilt og Rocke- feller. Hún fór til París og jós pöntunum i tízkuverzlanirnar þar. Fatareikningarnir hennar urðu gíf- urlegir og þegar Garrett tókst að ná í 90 karata demant fyrir offjár, rættist leyndasta ósk hennar. Þetta var steinn, sem Rússakeisari haíði átt á sínum tíma. Hvort þetta verð- ur sannað skal ósagt látið, en svo mikiÖ er víst að frú Garrett var "frúin með stærsta demantinn." Hún varð methafi en áður hafði Peggy Joyce haft þetta veglega met. Frú Garrett langaði vitanlega til að láta það sjást úti í heimi, hver ætti þennan demant, henni nægði ekki að þeir fáu útvöldu, sem heim. sóttu hana, vissu það. Hún fór til París með demantinn. Garrett fór varlega og keypti vátryggingu á gripnum. Hann sendi lika einka- spæjara með frúnni, til þess að sjá um að steininum yrði ekki stolið. í Garðurinn við Kirkjuátrœti Þú litli blómagarður, meÖ fagran rósareit og runna smá, er skýla lundi grænum, svo oft þú glatt mig befir er sólin sumarlieit frá sínum himni skín með geislablænum. Þinn hreini fagri blómi á götuhorni grær, þar glitrar döggin silfurtær á runnum,' í þóttu viÖarlaufi oft þröstur hörpu slær með þýðum bljóm, sem börn við lengi unnum. Og undir þínum greinum er sofið, sofið rótt, og sumarblómi engu drottinn gleymir; þar skýlir moldarfaðmi svo milt og draumaliljótt vor móðurjörð, og horfna kynslóð geymir. En blómin daginn kveðja við kvöldsins glöðu ljós, og kyrðin vefur mjúkum faðmi stráin, þar situr lítill engiíl og hjalar hljótt við rós, þá hlustar mær, sem nú er löngu dáin. Þú litli blómagarður með fagran friðarreit, þér falinn máttur tímans eyðing varni, og vermdu þá, sem^unnast, við sól og söngvaleit, og sendu bros þín þreyttu strætabarni. Kjartan Ólafsson. —Lesb. Mbl. MISS SNJÓLAUG SIGURDSON Þessar tvær ungu og efnilegu stúlkur, eru komnar á það þroska- stig í hljómhst hvor í sinni grein, Miss Pálmason sem fiSluleikari og Miss Sigurdson sem pianisti, að segja má, með fullum rétti að þær standi í allra fremstu röð meðal hljómlistarfólks í Winnipeg og þó viðar sé leitað, á því aldurs og náms- Stigi, sem þær eru. Hafa þær þeg- MISS PEARL PALMASON ar vakið á sér viðtæka athygli fyrir Iistræna hæfileika, og eru báðar á hraðri þroskabraut. Þessar ungu stúlkur hafa«ákveð- ii^ að cfna til hljómleika í Árborg þann 9. ágúst. en í Riverton þann 12. Leika þær þar meðal annars ýms íslenzk uppáhaldslög. Má ætla að húsfyllir verði á báðum stöðum. I'arís heimsótti frú Garrett vitan- lcga ekki eingongu tízkuverzlan- irnar heldur líka allskonar skemti- staði. Hún jós út peningum á báða bóga, sérstaklega eftir að hún hafði kynst 29 ára gömlum Spánverja í kveldboði einu. Maðurinn var á- gætur dansari, enda var það þess- vegna sem hann hafði verið boðinn. Garrett varð mjög hissa er hann fékk bréf frá spæjaranum, þess efn. is, að nú hef'Si Pedro Cantera — Spánverjinn—stoliS ekki demantin. um heldur hjarta frú Garrett. Hann scndi reikninga f rúarinnar með bréf- inu og voru þar taldir peningar fyr- ir ýmsar gjafir og þær ekki smáar, sem hún hafði gefið elskhuga sin- um. Og Garrett áleit réttast að sækja konuna þegar í stað. Þegar frúin neitaði símleiðis að fara aftur til New York tygjaði Garr?tt sig og sigldi til Evrópu. Þar tók frúin á móti honum með rog- bullandi skömmum, og Garrett f anst alt framferði hennar svo grunsam- legt, að hann taldi réttast að ná í geðveikralækni. Komu tveir af frægustu vitfirringalæknum Parísar og skoðuðu frúna hátt og lágt og töldu nauðsynlcgt að hún hefði bú- staðaskifti. Hún var flutt af gisti- húsinu og í ofurlitla kytru á geð- vcikrahæli. Frúin hafði með sér 32 kjóla á þennan Parísar-Klepp og svo stóra demantinn. En Garrett fór heim af tur og taldi öllu óhætt meðan frúin væri á Kleppi, og að spanski dansarinn mundi ekki komast í tæri viS hana þar. En Pedro Cantera var sniðugur. Ilann mútaði varð- manninum og fékk að fara til frú- arinnar. Viðstaðan var aðeins stutt því að hann kvaðst hræddur um, að hann fyndist þarna. Hann kysti frúna innilega og laumaðist á burt. En stóri demanturinn hvarf um leið Og dansarinn. Þá ofbauð frúnni og hún lét síma Gafrett sínum hvernig komið væri. Garrett skellihló þegar hann fékk símskeytið. Þetta var notalegasta augnablikið, sem hann hafði lifað á æfi sinni. Daginn eftir sigldi hann til Evrópu og í vasa hans var leður- hylki með demantinum—þeim rétta. Sá, sem Pedro Cantera hafði stolið var aðeins eftirlíking. Þegar Gar- rett kom til Parísar hafði frú Gar- rett fengið lækningu ástarmeina sinna, en hrygg var hún—þangað til hún hafði fengið demantinn. —Fálkinn. HÓLMGÖNGU NEITAD ítalskur blaðamaður hefir skorað Major Attlee á hólm, en Major Attlee er einn af f remstu þingmönn. um enska jafna'ðarmannaflokksins. Tilefnið eru ummæli, sem Major Attlee viðhafði í ræðu i brezka þing- inu fyrir skömmu, um ítali, út af deilumálinu milli þeirra og Abys- siniumanna. Major Attlee hefir svarað því til, að sér detti ekki í hug að berjast við blaSamanninn. Fyrst og fremst séu cinvígi ólögleg, þar næst séu þau villimannleg, og loks, úrelt. En hann segir, að þær hömlur, sem lagðar séu á frjálsar umræður í ítalíu. verði að vera manninum til afsökunar, þótt hann beri ekki skyn- bragð á, hvað brezkum þingmanni sé leyfilegt að segja í umræðum á þingi. Kveðju-minning eftir frú GhaÖrúnu Jóhannsson frá stúkunni "Skuld" 25. júlí 1935. í húsinu heima og þessu er hljóðlega gengið um sali, því Guðrún er gengin til hvílu, svo göfug og háttprúð i tali. En minningin sorg vorri svali viÖ síSustu útfararmessu. Það var sólskin og ró í þeim ranni, Og ráðsnild, sem henni var lagin; hún var einlæg og glaðvær við gesti. °S glöggsk^gn um vorlangan daginn, viS hússtörf sín bjó alt í haginn sú hugljúfi, íslenzki svanni. \'iS þökkum nú einróma allir hvern unað á samleið með henni, og óskum um eilifð hjá drottni aS ástljósin hjá henni brenni, og aldrei í fótspor þau fenni, sem fór hún um jarSlífsins hallir. \'iS söknum þín, systkini "Skuldar" cn saniglcðjumst þó þú sért dáin, því nú ertu' í guðshús þitt gengin, þ<) grafmoldin varðveiti náinn. Hjá öllum er eilífðar þráin það æðsta,—en sannanir huldar. Þú ert horf in, en hjá oss í anda, eins hjartkær og mynd þína sæum. í Scálardjúp systkina þinna hér sáðir þú ógleymis fræum; gef, drottinn, eins glöð að við dæum í guðsfriði eilífra landa. Þórður Kr. Kristjánsson.

x

Lögberg

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögberg
https://timarit.is/publication/132

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.