Lögberg - 15.01.1948, Blaðsíða 4

4
LÖGBERG, FIMTUDAGINN 15. JANÚAR, 1948
---------Hogberg----------------------
G«fl8 ðt hvern flintuda* af
THE COLUMBIA PRESS, LIMITED
695 í'^rgent Ave., Winnipeg, Maniitoba
UUinAskrlft rltatjórana:
EDITOR LOGBERG
»5 Sarifent Ave., Winnipeg, Man
Ritstjóri: EINAR P. JÓNSSON
VerC $3.00 um árið—Borgist fyrirfram
The "Iyöabera'’ la printed and pubiiahed by
The Ootumbla Preea, Limited, 695 Sargreni
Arenue, Winnipec, Manitoba, Canada
Authorized aa.Sx:ond Class Mail,
Poet Office Dept., Ottawa.
PHONE 11 S©4
Mælt fram í afmælisfagnaði
Sigurðar Júlíusar
Jóhannessonar áttræðs
Eftir Einar P. Jónsson
Eg get naumast sagt að ég kyntist
Sigurði Júlíusi Jóhannessyni lækni fyr
en árið 1910 og þá ekki nema að því
leyti, sem skapgerð hans og hugsanir
endurspegluðust í þeim ljóðum, er hann
annað hvort hafði frumsamið eða þýtt.
Viðkynningin varð með þeim hætti að
það féll í minn hlut að lesa prófarkir af
ljóðabók hans, sem þá kom út í Reykja-
vík og nefndist Kvistir; ég hafði þá
kynst all-náið Jóhanni heitnum kaup-
manni, bróður Sigurðar læknis, og bað
hann mig að gera sér þann greiða að
annast um prófarkalestur bókarinnar.
Eg tók að mér þetta verk, fékk ríflegan
skilding í aðra hönd, auk þeirrar ánægju,
sem ég hafði af því að lesa yfir kvæðin;
það leyndi sér ekki í kvæðunum að höf-
undur þeirra var róttækur í skoðunum,
eldheitur sósíalisti í húð og hár. — Eins
og gengur og gerist, fengu ljóð Sigurðar
læknis harla misjafna dóma og fundu
ýmsir það þeim til foráttu að þau væru
pólitísks eðlis og að efni þeirra hefði
sómt sér engu ver í pólitískum blaða-
greinum. Þetta hygg ég að stafað hafi
af því, að á því tímabili voru ádeilu-
kvæði lítt áberandi í íslenzkum bók-
menntum, að ógleymdum Þorsteini
Erlingssyni, er ort hafði örlög guðanna
og fleiri kvæði slíkrar tegundar, er
skipt höfðu þjóðinni í tvo andvíga
flokka.
Mér fanst þá, og finst engu síður enn,
að í Kvistum væri all-margt velsaminna
ljóða, er íslenzku þjóðinni væri holt að
kynnast. í gegnum alla bókina, frá upp-
hafi til enda, rann mannúðarstefnan
eins og rauður þráður, samúðin með
olnbogabörnunum eða þeim öðrum, er
stóðu höllum fæti í lífsbaráttunni. —
Frumsömdu kvæðin báru vott um kær-
leiksríkt hugarfar og hið sama var auð-
sætt í vali hinna þýddu kvæða, eins og
fram kemur í Skyrtusöngnum eftir
Thomas Hood. En þrátt fyrir það, þótt
vel væri um ýmiss kvæði Sigurðar lækn-
is í Kvistum, myndi það þó hafa orkað
tvímæla, hver hlutur hans hefði orðið
í íslenzkri ljóðment, ef hann hefði lagt
frá sér pennann þá og hætt að yrkja.
Sem betur fór gerði hann það ekki, því
hann átti enn eftir að ávaxta pund sitt
í ríkum mæli. Á síðustu 30 árum hefir
Sigurðar lækhir verið vaxandi maður
í ljóðmentinni, bæði hvað djúphugsun
og ljóðform áhrærir. Kvæði hans um
ísland og íslendinga munu nú orðið
standast meira en algengt ljóðpróf. —
Fer þar saman jöfnum höndum ná-
kvæm túlkun yrkisefnis og slípað ljóð-
form. Þetta nær engu síður til hinna
þýddu kvæða, því „ sum þeirra eru
fáguð listaverk. Sigurði lækni lætur
manna bezt að setja sig inn í sálarlíf
barna og unglinga, þessvegna eru líka
barnakvæðin svo hugljúf og ógleyman-
leg; þessu til sönnunnar nægir að vitna
í kvæðið sem hér fer á eftir, “Fiðrildið
hennar Finnu”:
Finna veiddi fiðrildi,
fór með það inn,
læsti það niður
í litla stokkinn sinn.
Svo fór hún og háttaði,
hún var svo þreytt,
fiðrildið kvaldist
en komist gat ei neitt.
Fram á morgun Finna svaf
friðsælt og rótt,
skildi það ekki
hvað skelfing gerði hún ljótt.
Finna vaknar — fer að sjá
fiðrildið sitt
alt saman rósrautt
og alla vega litt.
Opnar Finna kvik og kát
kistilinn sinn;
fiðrildið hennar
skal fljúga út og inn.
Finnu titra tár á kinn,
tómlegt og autt
finst henni vera,
því fiðrildið er dautt. .
Blessuð frjálsu fiðrildin
fljúga um geim,
blikna og deyja
ef börnin snerta á þeim.
Takmarkaður tími veldur því að ekki
verður hér vitnað í fleiri kvæði skálds-
ins, en svo margt hefir Sigurður læknir
fagurlega ort, að héðan af eru litlar
líkur á að hann fari með, “öll sín beztu
ljóð í gröf”.
Sigurður læknir hefir ekki verið við
eina fjölina feldur um dagana. Auk
meginstarfs síns, sem árvakurs og
skyldurækins læknis, og auk kvæðanna,
hefir hann gefið sig við margbrotinni
blaðamensku, og farið þar, sem annars
staðar, sínar eigin götur. Á þeim vett-
vangi hefir hann ógjarnan viljað láta
segja sér fyrir verkum. Sannfæring
hans varð ekki seld hæstbjóðanda á
uppboði. Hann átti oft í bitrum blaða-
deilum og það væri synd að segja að
hann réðist á garðinn þar sem hann
var lægstur, því í deilum um herskyldu-
málið 1917, veittist hann svo þunglega
að stjórnarvöldunum, að ýmsa furðaði
á því að hann skyldi ekki vera tekinn
úr umferð.
Sigurður læknir tók snemma ævinn-
ar að gefa sig við blaðamensku. Um
tímabil hafði hann með höndum rit-
stjórn Dagskrár og Æskunnar í Reykja
vík, og eftir að vestur kom, gaf hann út
aðra Dagskrá. Hann tók við ritstjórn
Lögbergs, er Stefán Björnsson, síðar
prestur á Reyðarfirði, lét af því starfi.
Ekki varð hann ellidauður í þeim sessi,
því 1917 skildi hann samvistum við
Lögberg og stofnaði Voröld. Það var
andstaða gegn herskyldunni, sem olli
þessum þáttaskiptum í lífi hans. Hann
hélt því fram, með sterkum sannfær-
ingarhita að þjóðaratkvæði ætti að
fara fram um málið eitt út af fyrir sig,
er óháð væri með öllu nýjum sambands
kosningum. Þetta var stefna hins mikla
leiðtoga Liberal-flokksins, Sir. Wilfred
Lauriers, er Sigurður læknir dáði
manna mest og lét eitt sinn þannig um-
mælt að í stjórnartíð hans hefði him-
ininn grátið gróðrartárum yfir cana-
dísku þjóðina og á þetta fagra land.
Sigurður læknir var óvæginn í blaða-
deilum, er því var að skipta, stundum
jafnvel stór skömmóttur, en þrátt fyrir
það, urðu andstæðingar líans, sem á
annað borð voru taldir dómbærir, að
viðurkenna, að jafnvel skammirnar
væru hreinasti skemtilestur, því svo
snildarlega fór hann með íslenzkt mál.
í blaðamensku sinni lagði Sigurður
læknir gjörfa hönd á margt. Hann helti
sér yfir brennivínsdjöfulinn, sem á
mildara máli er nefndur Bakkus; hann
háði harða tungu- og pennabaráttu
fyrir kvennréttindum, og hann ritdæmdi
íslenzkar bækur manna mest. í þeim
efnum var hann, að minni hyggju, oft
og tíðum langt of mildur og stundum
óþarflega smákvæmur, því réttmætar
aðfinslur við ljóðagerð eins og reyndar
flest annað, eru hollar og örvandi til
andlegrar vöruvöndunar fyrir þá, sem
fundið er að við. En að öllu athuguðu,
hygg ég, að sem blaðamaður eigi Sig-
urður lengst líf fyrir höndum í viðtali
sínu við börnin og unglingana, eins og
það kom fram í Æskunni, Sólskini,
Sólöld og Baldursbrá, því þar var hann
sjálfur, hans innri maður, að tala við
börnin og útmála fyrir þeim fegurð lífs-
ins; Sigurður læknir hefir frá öndverðu
verið vinur æskunnar, og hann er það
engu síður, áttræður, en hann var, er
hann fyrst tók sér penna í hönd.
Eg þakka Sigurði lækni órjúfandi
vinsemd í minn garð, frá því fundum
okkar fyrst bar saman; ég þakka hon-
um þann mikla og fagra skerf, sem
hann hefir lagt Lögbergi til, síðan ég
tók við ritstjórn þess. Eg árna honum
framtíðarheillá, og óska þess, þó í eig-
ingjörnum tilgangi sé, að við fáum að
njóta starfskrafta hans erjn um langt
skeið, að enn verði þess langt að bíða
að ævisól hans sigi í mar.
Ávarp Lundarbygðarbúa til dr. Sigurðar
Júlíusar Jóhannessonar á áttatíu
aidursafmæii hans
Við íbúar Lundarþorps og
og bygðar árnum þér og
þínum til allrar hamingju, nú og
í framtíðinni.
Við erum minnugir þeirrar
þjónustu sem þú, sem læknir
Heill þér áttræðum, Sigurður
Júlíus Jóhannesson! Þú hefir
borið gæfu til þess að ná háum
aldri að árum, en varðveita jafn-
framt æsku andans, sumarið hið
innra, hvemig sem viðrað hefir
á langri ævileið. Glaðvakandi
hefir þú einnig haldið í brjósti
þér hugsjónaást þinni og djúp-
stæðri samúð með samferðamönn
unum á lífsleiðinni, og með öll-
um mönnum hvarvetna. — Því
gengur þú enn beinn í baki og
léttur á fæti. Trúin á morgun-
roðann hefir haldið þér ungum.
Og þessar göfugu lífsskoðanir
þínar og djúpa lífstrú eru skráð-
ar gullnum rúnum í mannúð-
arverkum þínum í læknis-
starfinu, í framsækinni af-
stöðu þinni til þjóðfélagsmála
og margþættri þátttöku þinni í
bindindismálunum og öðrum fé-
lagsmálum, sem horfa landslýðn
um til blessunar o'g bóta. Hvergi
eru hugsjónaást þín, framsóknar
ándi og mannúð þó ritaðar feg-
urra letri en í hjartaheitum
kvæðum þínum, faguryrtum og
léttstígum, sem klappa þýtt á
vanga, eins og sumarblærinn á
æskuárum þínum heima á ætt-
jörðinni.
Kvæðin þín bera því einnig
fagurt vitni, að þú berð í brjósti
heita ást til hennar og heima-
þjóðarinnar, þrátt fyrir að kalla
má fimmtíu ára fjarvistir; og
margvíslegur skerfur þinn til
þjóðræknisviðleitninnar vestur
hér á rætur sínar í sama jarð-
veginum, sonartryggðinni við
okkar sameiginlegu móður,
ættlandið.
Fyrir trúnaðinn í orði og verki
við hugsjónir þínar, sem marg-
háttuð nytja-störf þín bera vitni,
hyllum við þig á þessum degi,
áttræðisafmæli þínu. Hjartans
þakkir fyrir það allt, og þá eigi
veittir voru fólki um sjö ára
skeið. Þú barst þá ekki einungis
lífgrös þíns læknisdóms að mann
legum meinum, heldur jafnframt
hjartastyrkjandi sólbros bróður-
síður hugheilustu þökk fyrir
óbrigðula vináttu, nú aldar-
kærleikans inn í döpur heim-
kynni sótt þjáðra manna. — Við
minnumst þíns mikla mannkær-
leika, sem um langa æfi hefir
geislað um þig og útfrá þér til
okkar allra. Er árin líða mun þín
ávalt minst sem hins mikla
mananvinar, sem öllum vildir
gott gera.
Við hyllum þig sem hið hug-
ljúfa skáld er auðgað hefir ís-
lenzkar bókmentir með ótal
fögrum ljóðum, þýddum og frum
sömdum. Þinn hlýi vinarhugur,
ásamt sannleiksást og framsókn-
arþrá, leiftrar, í þínu skálda-
máli frá ljóðrænum hendingum.
Börnin eru þér þakklát fyrir
Sólöld og Baldursbrá. Þú kúnn-
ir manna bezt að mæla hjartans
mál svo æskan skiídi. Sú þekk-
ing og sú virðing, sem sumt af
okkar unglingum og fullorðnir
ennþá bera fyrir móðurmáli
sínu og feðralandi er að mjög
miklu leyti þér að þakka.
Vér heilsum þér sem hinum
góða, ættrækna föðurlandsvini,
sem í einu og öllu hefir aukið
heiður og sóma vors feðrafróns
og kynstofns. Vér þökkum þér
fyrir alla þína miklu og góðu
þátttöku í flestum vorum félags-
málum og alla þá aðstoð er þú
hefir veitt sérhverri tilraun til
maannlífs bóta.
Nefndin:
H. E. Johnson, V. J. Gutiormsson,
Helga Thorgilsson, L. Sveinsson,
D. J. Lindal.
RÁÐ
Kaffiblettum er bezt að ná
með heitu vatni, séu þeir alveg
nýir Sömuleiðis teblettum. Nýj-
um súkkulaðiblettum má hins
vegar ná með köldu vatni.
— Heyrðu, mamma. Við ætl-
um að fara að leika apana í dýra-
garðinum en þurfum að fá þig
til að hjálpa okkur.
— Hvað heldurðu að ég geti
hjálpað ykkur við það, barn?
— Þú getur leikið góðu kon-
pna, sem gefur öpunum hnetur
og sykur.
fjórðungsgamla. Megir þú sem
lengst njóta hlýjunnar og birt-
unnar, sem leikur um þig á heið-
ursdeginum, og megum við sem
lengst njóta samfylgdar þinnar!
Lifðu heill, áttræði unghugi!
Þinn einlægur.
Richard Beck.
9
Innköllunarmenn LÖGBERGS
Amaranth, Man. B. G. Kjartanson
Akra, N. Dak.
Backoo, N. Dakota .... Joe Sigurdson
Arborg, Man K. N. S. Fridfinnson
Árnes, Man M. Einarsson
Baldur, Man. O. Anderson
Bellingham, Wash Árni Símonarson
Blaine, Wash. Árni Símonarson
Boston, Mass Palmi Sigurdson
384 Newbury St. Cavalier, N. Dak Joe Sigurdson
Cypress River, Man. . Bachoo, N. D. O. Anderson
Churchbridge, Sask ... S. S. Christopherson
Edinburg, N. Dak Páll B. Olafson
Elfros, Sask Mrs. J. H. Goodmundson
Garðar, N. Dak. Páll B. Olafson
Gerald, Sask C. Paulson
Geysir, Man K. N. S. Friðfinnson
Gimli, Man. O. N. Kárdal
Glenboro, Man O. Anderson
Hallson, N. Dak Páll B. Olafson
Hnausa, Man K. N. S. Fridfinnson
Husavick, Man 0. N. Kárdal
Langruth, Man. John Valdimarson
Leslie, Sask. Jon Ólafsson
Lundar, Man Dan. Lindal
Mountain. N. Dak. Páll B. Olafson
Point Roberts, Wash. S. J. Mýrdal
Riverton. Man K. N S. Friðfinnson
Seattle, Wash. J. J. Middal
6522 Dibble N.W., Seattle, 7, Wash.
Selkirk, Man Mrs. V. Johnson
Tantallon, Sask J. Kr. Johnson
Vancouver, B.C F. O. Lyngdal
5975 Sherbrooke St., Vancouver, B.C.
Víðir, Man K. N S. Friðfinnson
Westbourne, Man. Jón Valdimarson
Winnineg Beach, Man O. N. Kárdal
Walhalla, N. D Joe Sigurdson
Bachoo, N. D.
Til öðlingsins áttræða,
dr. SIGURÐAR JÚLlUSAR JÓHANNESSONAR
Sigurhetjan áttatíu ára,
Þér yfir skerin lyfti tímans bára
I góðravonahöfn, þitt glaða sinni
Greiddi leið að mörgu vinar-kynni.
Þín læknishönd var lögð að hjarta sárum,
Þú leiðst með þeim er grétu sorgar tárum;
Þín gleði var að græða þá sem líða
En glæða vónir þeim er sjúkir stríða.
Að rækta blóm í andans akurlendi
Var iðja þín með þreyttri kærleiks hendi,
Og vekja bros á barnsins rósa-vörum
En blíðka þeirra geð með hlýjum svörum.
EllihrumÍT'blessa þig og biðja,
Að borgist nú þitt kærleiksþel og iðja,
Þér brosi haust í fögru friðar-skini
Svo farsæld skáldsins gleðji þína vini.
Þú áttir leið með öllum sem að stríða
Uppávið til fegri og sælli tíða,
Þitt guðsríki var gert af manna höndum
I gróðrar-lífsins fögru drauma-löndum.
Þú ert fólksins skáld með eld í æðum,
Þitt andans stál er hert á saannleiks glæðum;
Þú geymir aldrei tál í tildurs orðum,
En traust þitt mál, sem spámannanna forðum
Lista-skáldið íslenzkur í anda,
Er aldir líða mun ljóð þín standa
Og geisla fögru vonarljósi á veginn,
Á vökumannsins brautir sólar megin.
Þér lýsi sól í afturelding lífsins
Eftir skúraföll í hreti kýfsins
Og engla hendur breiði blessun sína
Á brautina við héðangöngu þína.
H. E. Johnson.
I
Afmæliskveðja til dr. Sigurðar
Júlíusar Jóhannessonar