Birkibeinar - 01.05.1913, Síða 13

BIRKIBEINAR
45
iu einkisverð. — Þegar litið er á tugamálskerfið
sjá menn fljótt, að það skiftist í jafnar deildir eða stig,
sem tífaldast við hvert stig eða deild, alt frá minstu
vigt eða mæli til hinnar mestu. Þessar deildir eða stig
dettur mér í hug að merkja með bókstöfunum a, b,
c, d, e, f, g, og kenna svo við stiku lengdarmálið,
þyngdina við vog, lagarmálið við mæli.
En til þess að menn geti borið saman tugamáls-
nöfn þau, sem eg bendi yður á, við hin útlendu og
íslenzku, sem eg hefi séð, og hér að framan er minst
á, set eg þau hér.
Hér byrjar lengdarmálið á minsta nafni:
Millimeter, rönd smástika þúsundstika a-stika
Centimeter, skor lágstika hundstika b-stika
Decimeter, læfd tístika tugstika c-stika
Meter, stika stika stika d-stika
Dekameter spölur tugstika stikutugur e-stika
Hektometer skeið hástika stikuhundrað f-stika
Kilometer röst stórstika stikuþúsund g-stika
Hér byrjar líka lagarmálið á minsta nafni:
Millilítri seitill smámælir þúsundmælir a-mælir
Centilítri spónn lágmælir hundmælir b-mælir
Decilítri bikar tímælir tugmælir c-mælir
Lítri mælir mælir mælir d-mælir
Dekalitri skjóla tugmælir mælatugur e-mælir
Hektolítri ker hámælir mælahundrað f-mælir
Kilolítri áma stórmælir mælaþúsund g-mælir
Þyngdin bryjar líka á minsta nafni.
Milligram ögn smámet þúsundmet a-vog
Centigram þveiti lágmet hundmet b-vog
Decigram smámet tímet tugmet c-vog
Gram vog met met d-vog
Dekagram örtog tugmet metatugur e-vog
Hegtogram hnot hámet methundrað f-vog
Kilogram lest stórmet metþúsund g-vog
Þótt margt kunni verða með réttu og óréttu fund-
ið að nöfnum þeim, er eg hefi hér sett á tugamálið,
held eg samt að það verði auðveldasti og hentugasti
máti fyrir ílesta að nerna, skilja og muna tugamáls-
nöfnin. Þvi að a er fyrsta sæti í stafrofinu, minnir
á einingar, b annað sæti, minnir á tuga, c þriðja
sæti minnir á hundruð, d fjórða sæti, rninnir á þús-
und, e fimta sæti, minnir á tíu þúsund, f sjötta sæti,
minnir á hundrað þúsund, g sjöunda sæti, minnir á
miljón.
Með þessu móti verður myndað samloðandi kerfi
á íslenzku máli, þó án*þess~að nota önnur orð sem
hafa aðra þýðingu í máli voru, því að nöfn þau, er
éghefihérað framan gefið tugamálinu, geta alls ekki
átt við annað, þau eru aðeins framsett með þremur
orðum: stika, mælir og vog, að viðbættum bókstöf-
unum a, b, c, d, e, f, g.
Með framanskráðum linum hefi eg, kæru land-
ar, bent yður á skoðun mína í tjeðu efni, svo þér
getið farið eftir því í framtið, ef yður þykir það þess
vert.
Hialti Jönsson
frá Fjarðarhorni.
Yíirmenn og undirgefnir.
Þó að mér sé óljóst, hvert tjón íslenzkar bók-
menntir bíða við það, að hr. A. J. Johnson bankarit-
ari hættir opinberum ritstörfum, þá er það engu a&
síður svívirðileg kúgum að banna honum að fást vifr
opinber mál, svo sem sjá má af blöðunum að banka-
stjórn landsbankans hefir gert.
Mér er nær því óskiljanlegt, hvernig á þessari
ráðstöfun getur staðið. Hvað kemur það bankanum
við, þótt hr. Johnson notí frístundir sínar til þess að
skrifa blaðagreinir ? — Eg geng að því vísu að hann
skrifi eigigreinirnar í vinnutíma sínum í bankanum, enda
hlýtur að vera meira að gera en svo, í jafnstórum
banka, er leggur upp ekki minna en rúmar 520 krón-
ur á einu ári. Eftir þessari reglu, sem bankastjórnin
virðist hafa tekið upp, ætti hún (bankastjórnin) að
vera á hælunum á starfsmönnunuin í matmálslima
þeirra og öðrum frístundum til þess að hafa gát á
að þeir töluðu þá eigi við aðra um opinber mál, eða
verði tímanum öðruvísi en eftir geðþótta bankastjórn-
arinnar.
Hér er líka að ræða um alveg nýja reglu, sem
aldrei hefir verið notuð í bankanum áður. Má því
til sönnunar geta t. d. að hr. Halldór Jónsson banka-
gjaldkeri hefir oftar en einu sinni boðið sig fram til
þings sem alveg ákveðinn pólitískur ílokksniaður, og
að hr. Pétur Zophoníasson stýrði jafnvel tveimur
stjórnmálablöðum í þá tíð, er hann var starfsmaður
bankans. Var þetta látið með öllu óátalið, sem og
sjálfsagt var á meðan skyldustörf vóru ekki vanrækt.
Og ekkert bar á þessu banni þegar hr. Johnson var
að skrifa hrósið um bankastjórann i „Sunnanfaralí
i vetur.
Ef þessi ráðstöfun bankastjórnarinnar stafar af
föðurlegri umhyggju fyrir velferð bankans, þannig að
bankinn geti haft ógagn af því að menn bans fáist
við opinber mál, þá ætti bankastjórnin sannarlegaað
stinga hendinni í sinn eigin barm þar sem að ann-